*antaŭ
Prepozicio montranta:
- 1.
-
Lokon pli proksiman rilate al tiu, kiu rigardas, aŭ
lokon, al kiu rigardas la ĉefa flanko de la objekto,
la fronto de io:
antaŭ la domo staras arbo
[2];
se ĉiu balaos antaŭ sia pordo,
tiam en la tuta urbo estos ordo
[3];
oni metis antaŭ mi manĝilaron
[4];
iru antaŭ mi, jen mi venas post vi
[5];
li montris rekten antaŭ si;
subite li ekvidis la abismon antaŭ siaj piedoj;
antaŭ ni sin etendis la senlima maro.
malantaŭ,
post 2.
- 2.
- Lokon, rigardatan de iu (kontraŭvizaĝe de, sub la okuloj de, en ĉeesto de): paroli antaŭ la publiko; kliniĝi antaŭ iu; cedi, humiliĝi, tremi, timi antaŭ iu; respekto, timo antaŭ iu; kaŝi ion, nenion antaŭ iu; malkovri antaŭ iu sian koron [6].
- 3.
- Tempon pli fruan ol alia (pli baldaŭ ol): la kunveno finiĝis antaŭ la deka (en la deka ĝi jam estis finita); antaŭ mortigo de urso ne vendu ĝian felon [7]; antaŭ nelonge [8], antaŭ ne longe [9]; ne laŭdu la tagon antaŭ vespero [10], oni devas pagi antaŭ la fino de la monato; atendu min, se vi alvenos antaŭ mi; antaŭ tri tagoj mi vizitis vian kuzon (tri tagojn antaŭ hodiaŭ, tri tagoj pasis ekde tiam) [11]; jam antaŭ du jaroj li mortis (du jaroj pasis de post tiam); antaŭ ol foriri; antaŭ ol mi foriros [12].
- 4.
- Rangon pli altan ol alia: mi ŝatas vin antaŭ li (pli ol lin); la pliboneco de Esperanto antaŭ Volapük falas al ĉiuj en la okulojn [13]; antaŭ ĉio silenti [14].
Rim.: Pri uzo de antaŭ kun akuzativo, vd al antaŭ, antaŭ ...-n.
Rim.: Por eviti konfuzon inter la tempa kaj loka sencoj de antaŭ oni povas uzi la pli precizajn formojn iam antaŭ aŭ pli frue ol pri tempo kaj ie antaŭ pri loko, aŭ uzi en la tempa senco antaŭ ol eĉ kun substantivo, supozante neesprimitan verbon: li venis antaŭ ol mi; vi cedos antaŭ ol mi. Sekvate de akuzativo, antaŭ povas havi nur lokan sencon.
al antaŭ, antaŭ ...-n
-
Al loko situanta antaŭ
1 aŭ
2:
ĉiuj militistoj venis antaŭ la urbon
[15];
li sin ĵetis antaŭ la piedojn de Jesuo
[16];
ĵeti perlojn antaŭ la porkojn
[17].
Rim.: Pri la prepoziciaj kunaĵoj kun al, vidu rimarkon sub al ĉe.
de antaŭ
- 1.
-
De loko situanta
antaŭ 1:
la nuba kolono formoviĝis de antaŭ ili kaj
stariĝis post ili
[18];
Marta forprenis la manplaton de antaŭ la okuloj
[19].
el antaŭ.
- 2.
- De loko situanta antaŭ 2: Jakob eliris de antaŭ sia patro Isaak [20]; forpelu de antaŭ vi ĉiujn loĝantojn de la lando [21]; ili estos ekstermitaj de antaŭ vi [22]; ili forkuris de antaŭ la loĝantoj de Aj [23]; mi devas min kaŝi de antaŭ Via vizaĝo [24]; la anĝelo de la Eternulo foriris de antaŭ liaj okuloj [25]; mi provis en ŝiaj brakoj kaŝi min de antaŭ la atakoj de ŝiaj infanoj [26].
- 3.
- De tempo antaŭ 3: [mi rememorigis al mi la] ideojn, per kiuj mia spirito nutris sin de antaŭ kelkaj jaroj [27].
- 4.
- Rilata al tempo antaŭ 3: la fundamentojn de antaŭ multaj generacioj vi restarigos [28]; [la psike perturbita maljunulo], en kiu oni apenaŭ povis rekoni la financan direktoron de antaŭ kelkaj tagoj, nepre malvolis diri la veron [29].
el antaŭ
de antaŭ 1
eliris fajro el antaŭ la Eternulo kaj konsumis
sur la altaro la bruloferon kaj la sebon
[30].
malantaŭ
-
Prepozicio, montranta lokon pli malproksiman
rilate al tiu, kiu rigardas, aŭ lokon, al
kiu rigardas la dorso, la malĉefa flanko de objekto:
li iris por kuŝiĝi malantaŭ grenamaso
[31];
malantaŭ si li aŭdis krion;
faru insidon malantaŭ la urbo
[32].
post 2;
antaŭ 1.
Rim.: Pri uzo de malantaŭ kun akuzativo, vd al malantaŭ, malantaŭ ...-n.
al malantaŭ, malantaŭ ...-n
-
Al loko situanta
malantaŭ:
li enportos tion malantaŭ la kurtenon
[33];
la porkopaŝtisto iris malantaŭ arbon
[34];
Kerubjev lerte kaj netrudeme ŝovis seĝon
malantaŭ la majstron
[35].
Rim.: Pri la prepoziciaj kunaĵoj kun al, vidu rimarkon sub al ĉe.
de malantaŭ
-
De loko situanta
malantaŭ:
la anĝelo de juĝo fortiris la vualon de antaŭ
la suno
[36];
de malantaŭ pordo radioaparato incitite kaj verse kriadis
ion per resonanta vira voĉo
[37].
el malantaŭ,
de post 2,
el post.
el malantaŭ
- de malantaŭ
freŝaj laŭrobranĉoj, alportitaj
el malantaŭ la montoj
[38];
ŝi prenis ankoraŭ el malantaŭ la forno
faskon da lignetoj
[39].
*antaŭa
- 1.
- Loke pli proksima: grandega hundo metis sur min sian antaŭan piedegon [40]; pruo estas antaŭa parto de ŝipo.
- 2.
- Pli frua: la antaŭa semajno estis pli bela ol la nuna.
*antaŭe
- 1.
-
En antaŭa 1 loko:
antaŭe pasis la prezidanto;
la rajdistoj iradis antaŭe.
fronte.
- 2.
-
En antaŭa 2 tempo,
pli frue:
mi ne farus la eraron, se li antaŭe dirus al mi la veron
[41];
skribu al mi antaŭe por anonci vian alvenon;
antaŭe pripensu, poste agu;
leĝo valoras por poste sed ne por
antaŭe
[42];
li donis al la ambaŭ trompantoj grandan sumon da
mono antaŭe (anticipe), por ke ili komencu sian
laboron
[43].
antaŭdate,
antaŭtempe
antaŭen
- Celante pluen al pli antaŭa loko: la aliaj trotis antaŭen [44]; rigardu antaŭen; antaŭen (iru antaŭen) por la progreso!
antaŭo
- 1.
- Antaŭa 1 parto, plej proksima al la rigardanto: de la antaŭo de la pordego de la eniro ĝis la antaŭo de la interna portiko de la pordego estis kvindek ulnoj [45]; ili demetos ankrojn el la antaŭo (de la ŝipo) [46]; antaŭo kaj posto sekvas sin [47]; (arkaismo) lia profesio metadis lin ofte en la antaŭon de la plej respektindaj homoj de la urbo (metadis lin en ilian ĉeeston, al iliaj rigardoj) [48].
- 2.
- Antaŭa 2 tempo: krom la antaŭo (krom la pasintaj spertoj) ankaŭ ektimigas nin la malfacilaĵoj por fari korektajn esplorojn [49]; al la antaŭo (al la supre dirita) mi aldonu ankoraŭ ion [50].
antaŭi
(x)- Esti antaŭa: portiko antaŭas al la palaco (aŭ: la palacon) ; Angolm antaŭis min [en la banĉambro] kaj mi devis atendi kelkajn minutojn [51]; (evitinde) (abs.) via horloĝo antaŭas (fruas).
antaŭaĵo
- 1.
- antaŭo
[la ligna bildo] estis destinita por ornami
la antaŭaĵon de ŝipo
[52].
- 2.
- Io jam okazinta, antaŭa fakto.
antaŭanto
- 1.
- Iu, kiu antaŭas.
- 2.
[53]
(de elemento en orda aro)
Tiu elemento, se ĝi ekzistas,
najbara kun ĝi kaj
pli malgranda ol ĝi:
3 estas antaŭanto de 4.
antaŭeco
- Stato de iu aŭ io, kiu estas loke aŭ tempe antaŭ alia: la antaŭeco de la eltrovo apartenas al li.
antaŭenema
-
Iniciatema, progresema.
ambicia,
entreprenema
antaŭenigi
-
Igi iri pluen, progresigi:
tia aprobo multe antaŭenigis nian aferon.
akceli,
favori
antaŭigi
- Meti ion antaŭ io alia.
antaŭiĝi
-
Veni en pli antaŭa loko, aŭ veni pli frue:
la fratoj ridis, rajdis pluen kaj antaŭiĝis al li
je granda distanco
[54];
je tuta horo
[55];
Aĥimaac ekkuris laŭ la vojo de la ebenaĵo,
kaj kurantaŭiĝis antaŭ la Etiopon
[56].
antaŭveni
antaŭulo
Tiu, kiu antaŭas tempe:
ni profitas la spertojn de niaj antaŭuloj.
malantaŭa
-
Estanta malantaŭ iu aŭ io:
vi vidos Mian malantaŭan flankon,
sed Mia vizaĝo ne estos videbla
[57];
persekutu viajn malamikojn kaj ekstermu iliajn
malantaŭajn taĉmentojn
[58];
Abner ekbatis lin per la malantaŭa fino de la lanco
en la ventron tiel, ke la lanco eliris tra lia malantaŭa
parto
[59].
posta 2.
malantaŭe
-
En malantaŭa loko:
Joab vidis, ke li havos kontraŭ si batalon
antaŭe kaj malantaŭe
[60].
poste 2.
malantaŭen
-
Al malantaŭa loko:
iliaj vizaĝoj estis turnitaj malantaŭen,
kaj la nudecon de sia patro ili ne vidis
[61];
Li etendis reton antaŭ miaj piedoj, renversis min malantaŭen
[62].
posten.
malantaŭo, malantaŭaĵo
-
Loke malantaŭa parto:
[haroj] kunvolvitaj sur la malantaŭo de la kapo
en formo de bulo
[63];
en la malantaŭaĵo [de la ĉambro]
kaŭras maljuna derviŝo
[64];
ili ĵetis kvar ankrojn el la ŝipmal
antaŭo
(poŭpo)
[65].
posto 1,
postaĵo 1.
*antaŭ ĉio
-
Pli grave, pli atentinde, pli urĝe ol ceteraĵoj:
la tri verkoj represitaj en tiu ĉi libro devas
antaŭ ĉio esti netuŝeblaj
[66].
precipe,
prioritate
-
Prefikso esprimanta la samajn ideojn.
- 1.
-
En spaco:
- a)
- (antaŭXo: antaŭa Xo, io antaŭanta Xon, Xo antaŭanta ion) antaŭbrako, antaŭĉambro, antaŭgvardio, antaŭkonstruaĵo, antaŭkorto, antaŭnomo, antaŭsalono, antaŭtuko, antaŭurbo, antaŭvelo...
- b)
- (antaŭXi al Y-o: Xi antaŭ Y-o) antaŭiri, antaŭstari...
- c)
- (antaŭXi Y-on al Z-o: Xi Y-on antaŭ Z-o) antaŭmeti, antaŭteni...
- d)
- (malofte) (antaŭXi: Xi publike) antaŭkanti, antaŭlegi, antaŭludi, antaŭparoli...
- 2.
-
En tempo:
- a)
- (antaŭXi: Xi anticipe, Xi pli frue) antaŭanonci, antaŭaranĝi, antaŭdecidi, antaŭdestinismo, antaŭdifini, antaŭdiri, antaŭfari, antaŭfiksi, antaŭflari, antaŭforigi, antaŭgardi, antaŭhaltigi, antaŭjuĝi, antaŭkalkuli, antaŭmalhelpi, antaŭpagi, antaŭpensi, antaŭplenumi, antaŭpripensi, antaŭrakonti, antaŭripeti, antaŭsavi, antaŭscii, antaŭsenti, antaŭtimi, antaŭveni, antaŭvidi, antaŭzorgi...
- b)
- (antaŭXo: antaŭa Xo, io antaŭanta Xon) antaŭgusto, antaŭludo, antaŭtagmezo, antaŭparolo, antaŭplado, antaŭrimedo, antaŭsigno, antaŭtago, antaŭvespero...
- c)
- (antaŭXa: estanta antaŭ Xo) antaŭmilita, antaŭrevolucia, antaŭtempa...
- d)
- (antaŭXa: estanta antaŭ la Xa) antaŭlasta...
- e)
- (antaŭX: antaŭ la Xo) antaŭhieraŭ...