*dir/i

*diri  

(tr)
1.  
Konigi sian penson per vortoj, esprimi: diru al mi vian nomon [1]; „pardonu al mi, patrino,“ diris la malfeliĉa knabino [2]; mi diros: […] koran dankon al sinjoro Schleyer, la unua kaj plej energia pioniro de la ideo de neŭtrala lingvo internacia [3]; el la buŝ' multaj vortoj eliras, sed ne ĉiuj ion diras (parolo abundas sed ne multe signifas) PrV ; se ni povas tiel diri Marta ; kaj Moseo diris pri la festoj de la Eternulo al la Izraelidoj [4]; diris kaj foriris PrV ; li ekster espero kredis en espero, por ke li fariĝu patro de multe da popoloj, laŭ la diritaĵo [5]. VD:paroli1, rakonti
2.  
(figure) Rezonante, esprimi penson al si mem, imagante la vortojn: mi diris al mi, ke mi ne devas agi kontraŭ mia konscienco Marta ; ŝi […] diris al si en la pensoj, ke tio estas ja ne ebla Marta ; Jerobeam diris en sia koro […] [6]; la senco diras al ni, ke la sufikso estas necesa [7]; la nerefuteblaj leĝoj de la logiko diras al mi, ke tio estas la sola vojo [8].
VD:interna monologo
1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 18
2. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 17
3. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Unua Kongreso Esperantista en Boulogne sur Mer en la 5a de aŭgusto 1905
4. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 23:44
5. La Nova Testamento, Al la Romanoj 4:10
6. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. reĝoj 12:26
7. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 1. Vortfarado
8. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
angle:
say
beloruse:
казаць, сказаць
bulgare:
казвам, кажа
ĉeĥe:
říci, říci
france:
dire (v.)
germane:
sagen, aussprechen diris kaj foriris: sprach's und verschwand
hebree:
לומר
hispane:
decir
hungare:
mond, elmond diris kaj foriris: angolosan távozott
katalune:
dir
okcitane:
dire
pole:
powiedzieć, powiadać, rzec, rzekać, głosić
portugale:
dizer, proferir
ruse:
сказать
slovake:
povedať, riecť, vravieť

diro  

Tio, kion oni diras: Moseo prikalkulis ilin laŭ la diro de la Eternulo, kiel estis ordonite [9]; mi ne kredis al la diroj, ĝis mi venis kaj ĝis miaj okuloj ekvidis [10]; diron oni neas, skribo ne pereas PrV ; [ili] ofendiĝis, kiam ili aŭdis tiun diron [11]; aŭdinte tiun diron, la junulo foriris malĝoja [12].
angle:
statement
beloruse:
выказваньне, словы
ĉeĥe:
rčení, výpověď (činnost i výsledek), výrok
france:
parole (ce qu'on dit), dire (ce qu'on dit)
germane:
Worte, Ansage ~on oni neas, skribo ne pereas: wer schreibt der bleibt
hispane:
dicho
hungare:
mondás, szóbeszéd
pole:
wypowiedź, wiadomość, słowo
ruse:
высказывание
slovake:
výpoveď, výrok

dirindaĵo

Afero, kiun diri utilas, kiun oni ne prisilentu: jam estis esprimitaj preskaŭ ĉiuj dirindaĵoj pri tiu ĉi grava temo, do mi ne aldonos multe [13]; tria dirindaĵo: la gvidantoj de la Esperanta Civito ĝenerale havas altan lingvan nivelon kaj profundan konon pri la historio de Esperantio [14].
france:
chose à dire

dirigi

(tr)
Transdoni siajn dirojn al iu pere de tria persono: Saul sendis senditojn al Jiŝaj, kaj dirigis: sendu al mi vian filon David [15]. sendu rapide, kaj dirigu […] jenon […] [16]; ili […] trempis la veston en la sangon kaj sendis la makulitan veston kaj alportigis ĝin al sia patro kaj dirigis: tion ni trovis, ― rigardu, ĉu ĝi estas la vesto de via filo [17].
beloruse:
загадаць пераказаць, перадаць (словы, выказваньне з кімсьці)
france:
faire dire, mander
germane:
ausrichten lassen
hungare:
mondat, üzen
pole:
przekazywać wiadomość
ruse:
велеть сказать, передать (устное сообщение с кем-л.)

*diradi

(tr)
Ofte, ripete aŭ daŭre diri: Li ĉiam diradis al mi la veron [18]; elirinte, li diradis al la Izraelidoj tion, kio estis ordonita al li [19]; ĉiufoje, kiam la kesto elmoviĝis, Moseo diradis: leviĝu […] [20]; en la antaŭa tempo ĉe Izrael oni tiel diradis, kiam oni iris demandi Dion [21]; ili diradis tion al li ĉiutage kaj li ne obeis ilin [22].
germane:
wiederholen (sagen)

aldiri

(tr)
Dirante aldoni: Nobel parolis respekte pri la filozofaj duboj de Descartes kaj Spinoza, aldirante, ke dubo devas esti la origino de la filozofia pensado [23]; tiam ŝi pli mallaŭte aldiris: ĉu vi scias alian konsilon [24]?
23. Monato, Edward Kusters: Alfred Nobel: nobelo inter la sciencistoj kaj lingvistoj
24. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Maljunulo de la Migranta Monto
beloruse:
дадаць, сказаць у дадатак
ĉeĥe:
dodat, připovědět
france:
ajouter (en parlant)
germane:
hinzufügen
hungare:
hozzátesz (beszédben)
katalune:
afegir
okcitane:
ajustar
pole:
dodać, dopowiedzieć
ruse:
добавить, сказать в дополнение
slovake:
doložiť (v reči), pripojiť

antaŭdiri  

(tr)
Anonci okazontaĵojn: ne aŭguru kaj ne antaŭdiru sorĉe [25]; la profeto Aĥija antaŭdiris al mi, ke mi estos reĝo super ĉi tiu popolo [26]; Mia servanto Jesaja iris nuda kaj nudpieda por trijara montrado kaj antaŭdirado pri Egiptujo kaj Etiopujo [27]; se profeto antaŭdiris pacon, tiam post la plenumiĝo de la vorto de la profeto oni ekkonis lin kiel profeton [28]; neniu kapablas antaŭdiri, ĉu tiuj unikaj kaj iom aŭdacaj iniciatoj sukcesos [29].
angle:
predict
beloruse:
прадказваць
france:
annoncer (prédire), prédire, pronostiquer
germane:
vorhersagen
hispane:
predecir
hungare:
előre megmond, előre jelez, megjövendöl, megjósol
pole:
zapowiadać, przepowiadać, wieszczyć, wróżyć, prognozować
ruse:
предсказать, предвестить

antaŭdiro

Anonco de okazontaĵo: proksima jam estas la tempo kaj la plenumiĝo de ĉiu antaŭdiro [30]; la antaŭdiro pri la fina stato de la kosmo [31]; kalkuli ekzaktajn nombrojn kaj fidindajn antaŭdirojn [32].
30. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeĥezkel 12:23
31. David Galadí-Enríquez & Amri Wandel: La kosmo kaj ni, p. 149
32. Monato, Werner Fuß: Nekontentiga progreso en klimatopolitiko
france:
prédiction, pronostic
germane:
Vorhersage, Prophezeiung
hispane:
predicción
hungare:
jövendölés, jóslás

antaŭdiristo  

Homo, kiu anoncas okazontaĵojn interpretante antaŭsignojn: ne devas troviĝi inter vi iu […] aŭguristo, antaŭdiristo, magiisto [33]; hontos tiuj viziistoj, mokindaj fariĝos la antaŭdiristoj, kaj ili ĉiuj fermos sian buŝon [34]; li turnis sin al antaŭdiristino, por demandi, sed ne demandis la Eternulon [35]. SUB:aŭguristo, profeto
beloruse:
прадказальнік antaŭ~istino: прадказальніца
france:
devin antaŭ~istino: devineresse
germane:
Wahrsager, Prophet, Seher antaŭ~istino: Wahrsagerin, Seherin
hungare:
jós, jövendőmondó antaŭ~istino: jósnő
pole:
wieszczek, prorok, wróżbita, jasnowidz, prognostyk antaŭ~istino: wieszczka
ruse:
предсказатель antaŭ~istino: предсказательница

disdiri  

(tr)
Dirante divastigi: legendo disdiris, ke „The New York Sun“ forte pligrandigis sian vendonombron post tiu mistifiko [36]; multaj aliaj indiĝenoj ne plu konas la signifon de „Kokopelli“ krom tiu disdirata de la blankuloj [37]. SIN:disfamigiVD:babili, disanonci, disporti, distrumpeti, perfidi
beloruse:
распаўсюдзіць (чуткі і да г.п.), разбалбатаць
ĉeĥe:
rozhlásit, uvést ve známost
france:
diffuser (par la parole), répandre (par la parole)
germane:
umher erzählen
hungare:
elhíresztel, szétkürtöl
pole:
rozpowiadać, rozgłaszać
ruse:
распространить (слух и т.п.), разболтать
slovake:
rozhlásiť

eldiri  

(tr)
Vortigi, formuli, esprimi: li mortis, konforme al la vorto de la Eternulo, kiun eldiris Elija [38]; mi ne permesis al mia gorĝo peki per eldiro de malbeno kontraŭ lia animo [39]; ne laŭ la aŭdo de siaj oreloj li eldirados verdiktojn [40].
beloruse:
выказаць
ĉeĥe:
proslovit, vypovědět, vyslovit, vyřknout
france:
énoncer, exprimer, prononcer (des paroles, un verdict)
germane:
ausdrücken, aussprechen, formulieren
hungare:
kimond, kijelent
pole:
wypowiadać, wygłaszać
portugale:
exprimir, expressar, formular, pronunciar
ruse:
высказать
slovake:
vypovedať, vysloviť

ĝustadire  

Precizigante, korektante antaŭan diron: vi ĉion neas, aŭ pli ĝustadire, vi ĉion detruas [41]; ili ne havis aspekton de kamparanoj: ĝustadire ili similis malpurajn paraŝitojn [42]; ni antaŭdiras al la homoj la estontecon, ĉar ĝi interesas ilin, kaj ĝustadire, nur tion ili komprenas el la astronomio [43]. VD:pliĝuste
france:
plus précisément
germane:
um die Wahrheit zu sagen, um genau zu sein, genauer gesagt
pole:
dopowiadać, wyjaśniać, precyzować

kontraŭdiri  

(tr)
Esprimi kontraŭan opinion, kontraŭdiskuti: mi donos al vi buŝon kaj saĝon, kiun ĉiuj viaj atakantoj ne povos rezisti nek kontraŭdiri [44]; vidante la resanigiton […] ili ne havis, kion kontraŭdiri [45]; kiam mi estis vokita, mi alvenis sen kontraŭdiro, mi do demandas, por kio vi min venigis [46]? admonu sklavojn, ke ili estu submetiĝemaj, ne kontraŭdiremaj, ne ŝtelantaj, sed montrantaj ĉian [47];bonan fidelecon [48]; tio do ne estas kontraŭdirebla, vi devas esti trankvilaj, kaj fari nenion senpripense [49]; refuti la kontraŭdirantojn [50].
angle:
contradict
beloruse:
пярэчыць, запярэчыць
france:
contredire kontraŭ~anto: contradicteur
germane:
widersprechen
hungare:
ellentmond, felesel kontraŭ~anto: ellentmondó, más véleményen lévő
pole:
zaprzeczać, oponować kontraŭ~anto: oponent
ruse:
возразить, противоречить

kvazaŭdiri, duondiri

(tr)
Alude diri, komprenigi sen rekta eldiro: „eble vi havas enigmon, kiun oni ankoraŭ ne solvis?“ duondiris Liala [51].
angle:
insinuate, suggest
beloruse:
намякаць, даць зразумець
france:
insinuer (laisser entendre), laisser entendre, suggérer (laisser entendre)
germane:
andeuten
hungare:
céloz vmire, sejtet, csak félig mond ki
pole:
napomykać, sugerować, insynuować, dawać do zrozumienia
ruse:
намекать, намекнуть, дать понять

laŭdire, onidire

Konforme al la komuna diro: laŭdire ŝi havas novan korinklinulon [52]; laŭdire li estis pafita de „teroristo“, subtenata de konservativuloj en Irano [53]; laŭdire la rusa caro ordonis, ke oni bruligu la kadavrojn, tamen pro odoraĉo oni finfine ilin enterigis [54]; Danlando, onidire liberala lando, ĵus pretigis novan leĝon, kiu eminente diskriminacios eksterlandanojn [55].
beloruse:
як кажуць
france:
à ce qu'on dit
germane:
gerüchteweise, man sagt,...
hispane:
según se dice
hungare:
állítólag
pole:
rzekomo, podobno, mówi się, że ..., wieść niesie, że ..., plotka głosi, że ...
ruse:
как говорят

malbondiri  

(ntr)
Malbeni, insulti: venu, malbenu al mi Jakobon, kaj venu, malbondiru kontraŭ Izrael [56]; la edzino malferminte la dompordon, komencis malbondiri pri la edzo, kiu momente estis for [57]. VD:misfamigi
france:
maudire
germane:
schelten, schlechtmachen

memdire

Laŭ propra diro, propra aserto, konfeso: vi memdire estas relativa novulo [58]; kvankam preskaŭ centjara, li plu laboras (kaj memdire ĉiutage amoras!) [59].
58. J. Derks: Saluton!, esperanto-nl, 2008-08-30
59. Vikipedio, Oscar Niemeyer
france:
de son propre aveu, selon ses propres termes, soi-disant
germane:
nach eigener Auskunft, nach eigenen Angaben
pole:
moim zdaniem, po mojemu

nedirebla, neeldirebla

Kion oni ne povas diri per ordinaraj vortoj, fortega, intensega: vi ĝojegas per ĝojo nedirebla [60]; li estis eklevita en Paradizon, kaj aŭdis nedireblajn vortojn, kiujn ne estas permesate al homo paroli [61]; la Spirito mem propetadas por ni per ĝemoj neeldireblaj [62]. tiuj multaj malbonaĵoj ne povas al ni forgesigi la neeldireblan multon da bonaĵoj [63]; Bastjano estis kreinta, sen multe pripensi tion, nekalkuleblan danĝeron, kiu […] kaŭzos nedireblan malfeliĉon al multaj [64].
60. La Nova Testamento, I. Petro 1:8
61. La Nova Testamento, II. Korintanoj 12:4
62. La Nova Testamento, Al la Romanoj 8:26
63. Monato, G. F. De Ruyver: Einstein havis okulojn malfermitajn
64. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Aĥarajoj
ĉeĥe:
nevýslovný
france:
indicible, ineffable
germane:
unaussprechlich, unsäglich
hungare:
elmondhatatlan, kimondhatatlan
pole:
niewypowiedziany
slovake:
nevýslovný

pridiri  

(tr)
Prezenti ion per vortoj, ĝin parole klarigi, rakonti, komenti: David […] pridiras la feliĉon de la homo [65]; li pridiris al ni vian sopiron, vian doloron, vian fervoron pro mi [66]. la rakonto […] pridiras la klopodadojn fare de juna viro sin levi super sian pleban nasko-statuson [67]. VD:priskribi
angle:
speak of
france:
dépeindre (raconter)
germane:
beschreiben
hungare:
leír (szavakkal), lefest (szavakkal)
pole:
omawiać, opowiadać
ruse:
описать (устно)

postdiri

(malofte)
Aldoni dirante: tiu havas por si sola kvin ĉambrojn en Parodiklino, ― postdiris Gluĥarjov [68].
france:
ajouter (en parlant)
germane:
hinzufügen (sagen)
hungare:
hozzátesz (beszédben)
pole:
dopowiadać
ruse:
добавить

rediri

(tr)
1.  
Raporti, ripeti aŭditan parolon al iu: ili rediris al li ĉiujn vortojn de Jozef, kiujn li diris al ili (ili ripetis la aŭditajn parolojn) [69]; al si mem li rediradis la devizon, kiun li dediĉis al Esperantistaj samideanoj VivZam ; interpretanto, en la praktiko, devas tuj rediri per unu lingvo tion, kio estis ĵus dirita per alia lingvo [70].
2.  
Kontraŭdiri; parole reagi; respondi defende: por parolo delira ne ekzistas rediro PrV ; oni volis mortigi ankaŭ Danielon kaj liajn kamaradojn, tiam Daniel faris saĝan kaj prudentan rediron al […] la estro de la reĝaj korpogardistoj, li demandis[…]: pro kio eliris de la reĝo tia severa ordono [71]? „ho,“ diris la musetoj, „kiel feliĉa vi estis, vi maljuna abio!“ ― „mi tute ne estas maljuna!“ rediris la abio [72]; „tio certe estis lia glitveturileto!“ diris Gerda, […] „povas esti!“ rediris la korniko, „mi ne vidis tute precize“ [73]; „ni ellernis la ĉasadon, nun ni devas provi nian scion […]“ ― la maljunulo rediris ĝoje: „vi parolas, kiel bravaj ĉasistoj“ [74].
angle:
1. repeat
ĉeĥe:
odvětit, zopakovat
france:
1. rapporter (des paroles), relater, répéter (les paroles de qn)
germane:
1. berichten (widergeben), widergeben, wiederholen 2. erwidern
hungare:
1. ismétel (vki szavait)
pole:
1. powtarzać (tekst z pamięci), relacjonować
ruse:
1. пересказать, изложить
slovake:
odvetiť, zopakovať

transdiri  

(tr)
Komisie rediri al sekva persono ricevitan parolon: Moseo eliris, kaj transdiris al la popolo la vortojn de la Eternulo [75]; flustre la pli proksimaj transdiris ĝin al la aliaj, kiuj ne povis aŭdi ĝin [76].
75. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 11:24
76. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Vidanta Mano
angle:
pass on, transmit
ĉeĥe:
říci dál
france:
transmettre (les paroles de qn)
germane:
widergeben, weitersagen, ausrichten
hungare:
közöl (üzenetet), átad (üzenetet)
pole:
przekazywać (czyjeś słowa), powtarzać (czyjeś słowa), relacjonować
ruse:
передать слова, передать на словах, пересказать
slovake:
povedať ďalej

onidiro  

Komuna diro, famo: la kelkaj onidiroj pri gigantaj bestoj sur kelkaj indoneziaj insuloj estis ĝenerale konsiderataj kiel fablaĵoj [77]; usonaj diplomatoj […] tre atenteme reagis al onidiroj, ke la atakon preparis eble Serbio [78]; en la jaro antaŭ mia foriro kuris onidiroj, ke Barato intencas aneksi Goaon [79]; laŭ onidiro – verŝajne mito – oni ankoraŭ povas observi hispanajn trajtojn en la vizaĝoj de la urbanoj, kiuj naskiĝis ĉi tie [80]. VD:klaĉo
angle:
rumor
beloruse:
пагалоска, чуткі
ĉeĥe:
fáma, klep, řeči
france:
bruit (on-dit), on-dit, rumeur
germane:
Gerücht
hungare:
szóbeszéd, híresztelés, közvélekedés
pole:
pogłoski, plotka, wieść, słuchy {pl.}
ruse:
слух, молва
slovake:
povedačka

popoldiro  

BELELIN Tradicia diro, ofte vortfiguroidiomaĵo: la popoldiroj (proverboj) esprimas la saĝon de l' popolo, kaj la popolrakontoj (legendoj) esprimas ĝian kredon DL ; similaj popoldiroj estas mirinde utilaj en tiuj ĉi okazoj, kiam ni mem nur tre malmultan povas elpensi por nia pravigo NeĝaBlovado .
angle:
popular saying
beloruse:
прыказка, прымаўка
ĉeĥe:
lidové rčení
france:
dicton
germane:
Volksmund, Sprichwort
hungare:
közmondás, népi mondás
pole:
powiedzenie, powiedzonko, porzekadło
ruse:
пословица, поговорка
slovake:
ľudová povedačka

por tiel diri, tieldire  

Uzante proksimuman, ne tute ĝustan esprimon: kiel feliĉa mi estas, sinjorino, ke mi havas, por tiel diri, plezuron vidi vin [81]; ĉe tiu homo manifestiĝis konstanta kaj senbrida deziro ĉirkaŭigi sin per kovraĵo, fari al si, por tiel diri, ujon [82]; animstato en kiu tieldire ĉio „fluas“ [83]. VD:ĉirkaŭskribi
81. N. V. Gogol, trad. L. L. Zamenhof: La Revizoro, Akto tria
82. A. P. Ĉeĥov, trad. M. Lukaŝ: Enujulo, La Nica Literatura Revuo, 1957-09 ĝis 10, 3:1, p. 26-39
83. [A. Oberndorfer]: Feliĉebria ĉe piano, 2013-11-30
france:
en quelque sorte, pour ainsi dire
germane:
sozusagen, wenn man das so sagen darf, um es so auszudrücken

propradire  

Dirante per propraj, tio estas taŭgaj vortoj, ĝuste priskribante la koncernan aferon: mi ne havis propradire „instruiston de Esperanto“, ĉar mi ĝin lernis aŭtodidakte [84]; „nuntempa“ arto ne okupiĝas propradire pri beleco, sed pri fortaj ideoj kaj sentoj [85]. VD:ĝustadire, verdire
ĉeĥe:
vlastně
france:
à proprement parler, en fait
germane:
tatsächlich, eigentlich
slovake:
vlastne

verdire  

Dirante laŭ vero, sen mensogo, sen prisilento, troigo aŭ maltroigo: verdire, estas sufiĉe da polvo sur la stratoj [86]; verdire, la princo mem iom riproĉis sin [87]; ili kredas sin prudentaj, sed verdire ili nur stultiĝas [88]. VD:ĝustadire, propradire
france:
à vrai dire, en vérité, en fait
germane:
wahrlich, in Wahrheit, tatsächlich

verdiremo  

Emo aŭ regulo ĉiam senkaŝe diri la veron, sincero: [tio] malvarmigis iom la kredon de l' princo al la verdiremo de la pastroj, aŭ pli ĝuste, revekis en li la antaŭan malkredemon [89]; oni ne atendas verdiremon ĉe kvinjaraj infanoj [90].
89. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro III
90. J. Wain, trad. M. Boulton: Sinjoreto Rikardo, Nica Literatura Revuo, 1962-01 ĝis 02 (39), p. 93a-106a
ĉeĥe:
pravdomluvnost
france:
franchise
germane:
Aufrichtigkeit, Offenheit
slovake:
pravdovravnosť

administraj notoj

kvazaŭ~i, duon~i: Mankas dua fontindiko.
post~i: Mankas dua fontindiko.