tradukoj: be ca de en es fr he hu it oc pl pt ru vo

*ĉirkaŭPV

I.

*ĉirkaŭTEZ

A.
Prepozicio signifanta:
1.
a)
Pli-malpli ronde en la spaco kuŝanta ĉiuflanke de: la tero rondiras ĉirkaŭ la suno; la popoloj, kiuj estis ĉirkaŭ ili [1]; du pentraĵoj kolektis ĉirkaŭ si amason da admirantoj [2]; danci kiel kato ĉirkaŭ poto PrV; aperis iu, kiu kaptis min ĉirkaŭ la korpo [3]; (figure) ĉirkaŭ la valizo klopodadis grandega nigra kato [4]; (figure) kontenta rideto ludis ĉirkaŭ lia buŝo [5]; (figure) li penis koncentrigi [siajn pensojn] ĉirkaŭ la okazonta forveturo eksterlanden [6].
b)
En la spaco proksima al: [ili] kutimiĝis vidi ĉirkaŭ si ĉiam nur samgentanojn [7]; [plantoj,] kiujn mi trovis ĉirkaŭ Parizo dum miaj promenadoj [8].

Rim.: Pri uzo de ĉirkaŭ kun akuzativo, vd al ĉirkaŭ, ĉirkaŭ ...-n.
2.
Proksimume samtempe kun: ĉirkaŭ la vespero [9]; ĉirkaŭ majo ni forirosZ; ĉirkaŭ la tempo de la edziniĝoZ; ĉirkaŭ la mezo de la jarcentoZ.
B.
Adverbo koncernanta sekvantan numeralon, kun la signifo:
3.
Proksimume: en ĝi laboras ĉirkaŭ dudek virinoj Marta; ili estis kun li ĉirkaŭ kvarcent viroj [10]; mi bezonus nur ĉirkaŭ ducent rublojn [11]; la vesto kostos ĉirkaŭ cent frankojn VdE; la koncerto daŭris ĉirkaŭ tri horojn VdE; la invititoj estis en la nombro de ĉirkaŭ tridek homoj [12]; estos kredeble sufiĉe por ĉirkaŭ du semajnoj Marta; nia infanterio marŝas dum unu tago ĉirkaŭ dek tri egiptajn mejlojn [13].
Rim.: Tiu uzo vastiĝas ankaŭ al mezurindikoj, eĉ sen esprimita numeralo, kiel en: granda lada kamentubo, ĉirkaŭ metron larĝa diametre [14], ĉirkaŭ duonon de tuno peza. Aldone, la sama adverba uzo aperas antaŭ adjektivoj kunmetitaj el numeralo aŭ mezurindiko: knabineto ĉirkaŭ sesjara [15]; du bienoj tie troviĝis en ĉirkaŭ 1300-metra alteco [16].
Rim.: Ĉar estas iom ĝene en teorio, ke la sama vorto foje efikas kiel prepozicio, foje kiel adverbo (sed nur rilate al tuj posta „numeralo“), iuj emas konsideri, ke la adverba uzo estas specifa uzo de prepozicio (trovebla ankaŭ ĉe ĝis, inter, super, po...). Ĉiuokaze, necesas bone kompreni, ke male al la normala uzo la koncerna „prepozicio“ neniel enkondukas adjekton aŭ suplementon, sed povas aperi komence de ajna substantiva grupo, eĉ se tiu estas subjekto, predikativo, aŭ objekto. Notindas, ke en sia frua uzo Zamenhof neniam akuzativigis objekton aŭ tempan adjekton komenciĝantan per ĉirkaŭ, kion foje imitis aliaj aŭtoroj: ili loĝis tie ĉirkaŭ dek jaroj [17]; fraŭlino Szwejc [...] havos ĉirkaŭ dekkvinmil spesmiloj da doto Marta; li havas ĉirkaŭ sesdek jaroj PV.

al ĉirkaŭ, ĉirkaŭ ...-nTEZ

Al loko situanta ĉirkaŭ1: meti sakaĵon ĉirkaŭ sian lumbon [18]; la virino subite leviĝis kaj ĵetis ambaŭ brakojn ĉirkaŭ la kolon de la knabino Marta.
Rim.: Pri la prepoziciaj kunaĵoj kun al, vidu rimarkon sub al ĉe.

de ĉirkaŭTEZ

De 1,2 loko situanta ĉirkaŭ1: foriru de ĉirkaŭ la loĝejo de Koraĥ, Datan, kaj Abiram [19].
Rim.: Oni ne konfuzu ĉi tiun prepozician kunaĵon kun la kolizio de neloka de kun ĉirkaŭ 3, kiel ekz-e en: nombro de ĉirkaŭ tridek homoj .
II.
Vortero kun la senco 1:

ĉirkaŭa

Estanta ĉirkaŭ 1 io: li havis pacon kun ĉiuj ĉirkaŭaj landoj [20]; sin trenis al la monaĥejoj el ĉirkaŭaj vilaĝoj vicoj de diverskoloraj katunvestitaj kamparaninoj [21].

ĉirkaŭe

1.
a)
Ronde ĉirkaŭ io, laŭ ronda vojo: li faris al [la altaro] oran kronon ĉirkaŭe [22]; li iradis ĉiujare ĉirkaŭe en Bet-Elon, Gilgalon, kaj Micpan [23]; ili dehakis lian kapon [...] kaj sendis en la landon de la Filiŝtoj ĉirkaŭen [24].
b)
Ĉiuflanke: ili iras ĉirkaŭe kaj ŝanceliĝas kiel ebriulo [25]; li militis ĉirkaŭe kontraŭ ĉiuj siaj malamikoj [26]; [koboldoj] dancis ĉirkaŭe en la salono [27].
2.TEZ
(arkaismo) =proksimume la reĝo kunvenigis la profetojn, ĉirkaŭe kvarcent homojn [28]; li ĉirkaŭe havas okdek jarojn PV. SIN:ĉirkaŭ3
Rim.: Tiu uzo fariĝis preskaŭ tute fremda. Oni anstataŭe uzu la prepozician formon (en ĝusta loko), aŭ la adverbon proksimume (pli flekseble lokeblan, ol la prepozicio).

ĉirkaŭe deTEZ

(prepoziciaĵo)
=ĉirkaŭ1.a ĉirkaŭe de la domo, de la ĝardeno, de la urbo; la korpogardistoj stariĝis [...] ĉirkaŭe de la reĝo [29]; la larĝo de la flanka galerio ĉirkaŭe de la tuta domo estis kvar ulnoj [30]; la akvo verŝiĝis ĉirkaŭen de la altaro [31].

*ĉirkaŭiTEZ

(tr)
1.
Esti ĉirkaŭ, meti sin ĉirkaŭ: la homoj de la urbo, la homoj de Sodom, ĉirkaŭis la domon [32]; galerio ĉirkaŭanta la korton [33]; urbo ĉirkaŭita de muro [34]; la patro estis ĉirkaŭita de la tuta familio; (figure) lia nomo estas ĉirkaŭata de gloro.
2.TEZ
(malofte) (evitinde) =ĉirkaŭigi [Dio] ĉirkaŭis min per Sia reto [35]; ĉirkaŭu la melonon per prunoj VdE.

*ĉirkaŭo

(malofte)
1.TEZ
F Cirkonferenco, perimetro: la tuta ĉirkaŭo havas dek ok mil [mezurstangojn] [36].
2.
Ĉio ĉirkaŭa: Jehudo nun malklare konsciis pri la ĉirkaŭo [37].

Rim.: En PV ĉi tiu vorto estas donita kiel sinonimo de ĉirkaŭaĵo kaj ĉirkaŭejo, sed la Fundamenta senco ĉi tion ne allasas.

*ĉirkaŭaĵo

1.TEZ
Spaco aŭ regiono ĉirkaŭ io: promeni en la ĉirkaŭaĵo de la urbo. VD:najbaraĵo.
2.TEZ
MAT[38] (de punkto en topologia spaco) Ĉiu subaro, inkluzivanta malfermitan subaron, al kiu la koncerna punkto apartenas: malfermita subaro estas ĉirkaŭaĵo de ĉiuj siaj punktoj.

ĉirkaŭejoTEZ

(malofte)
=ĉirkaŭaĵo 1 la gramofono ja hurligis ĉiujn hundojn de la ĉirkaŭejo [39].

ĉirkaŭigiTEZ

Igi ĉirkaŭata; fari, ke io estu ĉirkaŭ: la tuta Izrael ĉirkaŭigos tiun urbon per ŝnuroj, kaj trenos ĝin en la riveron [40]; ni ĉirkaŭigu [niajn urbojn] per muregoj kaj turoj, pordoj, kaj rigliloj [41]; (figure) [lia salajro] donis al li la eblon ĉirkaŭigi la amatan virinon per ĉio Marta; (figure) ĉirkaŭigi iun per sia protekto. SUB:ĉirkaŭumiVD:enfermi, envolvi, superŝuti, zoni

ĉirkaŭumiTEZ

(tr)
MIL Formi fermitan cirklon ĉirkaŭ malamika objekto (urbo, taĉmento ktp): la israela armeo ĉirkaŭumis kaj pafis sur la oficejon de Arafat [42]. SUP:ĉirkaŭigiSUB:sieĝi

ĉirkaŭumo

MIL La ago ĉirkaŭumi kaj la stato de la ĉirkaŭumita objekto: per lerta manovro la regimento eskapis eventualan ĉirkaŭumon.
III.
Prefikso kun la senco 1:
a)
(ĉirkaŭXi: Xi (ntr) ĉe/al la ĉirkaŭo, Xi ĉiuflanke(n)) ĉirkaŭbruli, ĉirkaŭflugi2 , ĉirkaŭkuri2 , ĉirkaŭparoli, ĉirkaŭstari, ĉirkaŭvagi, ĉirkaŭveturi 2
b)
(ĉirkaŭXi Yon: Xi (ntr) ĉirkaŭ Yo, ĉirkaŭi Yon X ante, Xi ĉe/al la ĉirkaŭo de Y o) ĉirkaŭblovi, ĉirkaŭbrui, ĉirkaŭflirti, ĉirkaŭflui, ĉirkaŭflugi 1, ĉirkaŭiri, ĉirkaŭkrii, ĉirkaŭkuri 1, ĉirkaŭnaĝi, ĉirkaŭrajdi, ĉirkaŭsvarmi, ĉirkaŭveturi 1, ĉirkaŭŝvebi...
c)
(ĉirkaŭXi Yon: ĉirkaŭigi Yon per Xo, Xi Yon ĉe/al la ĉirkaŭo, Xi Yon ĉiuflanke(n)) ĉirkaŭbari, ĉirkaŭbraki, ĉirkaŭdefendi, ĉirkaŭdirekti, ĉirkaŭfermi, ĉirkaŭfiksiĝi, ĉirkaŭflari, ĉirkaŭflatadi, ĉirkaŭfosi, ĉirkaŭhaki, ĉirkaŭkapti, ĉirkaŭkovri, ĉirkaŭkradi, ĉirkaŭkreski, ĉirkaŭkudri, ĉirkaŭlavi, ĉirkaŭleki, ĉirkaŭligi, ĉirkaŭlimi, ĉirkaŭlumi, ĉirkaŭmanĝi, ĉirkaŭmeti, ĉirkaŭmordi, ĉirkaŭpalpi, ĉirkaŭpeli, ĉirkaŭporti, ĉirkaŭpremi, ĉirkaŭpreni, ĉirkaŭrigardi, ĉirkaŭronĝi, ĉirkaŭskrapi, ĉirkaŭskribi, ĉirkaŭstreki, ĉirkaŭŝmiri, ĉirkaŭteni, ĉirkaŭtondi, ĉirkaŭtranĉi, ĉirkaŭvolvi...
d)
(ĉirkaŭXi Yon per Zo: Xi Zon ĉirkaŭ Yo(n), ĉirkaŭigi Yon per Zo Xante) ĉirkaŭglui, ĉirkaŭplekti, ĉirkaŭŝpini, ĉirkaŭŝuti, ĉirkaŭverŝi, ĉirkaŭzoni...
Rim.: Oni rimarku, ke foje la esprimo „ĉirkaŭXi Yon per Zo“, kiel okazas ekz-e kun „ĉirkaŭbari“, signifas ja „ĉirkaŭigi Yon per Z o Xante“, sed ne „Xi Zon ĉirkaŭ Yo(n)“. Temas pri ekzemploj de senco 1.c, kiuj akceptas instrumentan adjekton.
e)
(ĉirkaŭXa: estanta ĉirkaŭ Xo) mi volis elsendi ŝipon por ĉirkaŭmonda veturo [43]; plantoj kaj animaloj loĝis la preskaŭ kontinuan ĉirkaŭpolusan teron [44].
f)
(ĉirkaŭXo: io ĉirkaŭanta Xon) ĉirkaŭfortikaĵo , ĉirkaŭfrazo, ĉirkaŭkolo, ĉirkaŭmano...
g)
(ĉirkaŭXo: ĉirkaŭ(ant)a Xo, Xo rilata al ĉirkaŭo) ĉirkaŭbordo, ĉirkaŭmezuro, ĉirkaŭmuro, ĉirkaŭurbo, ĉirkaŭvojo...

tradukoj

anglaj

~aĵo 2.: neigbourhood; ~umi : encircle, round up; ~umo : encirclement, round up.

belorusaj

~ a: вакол; ~ 2.: каля; ~ 3.: каля, прыблізна; ~a: навакольны; ~e 1.: навакол, навокал; ~e 2.: прыблізна, прыкладна; ~i 1.: акружаць (сабой); ~aĵo 1.: навакольле , атачэньне; ~aĵo 2.: атачэньне ; ~igi: акружаць (чымсьці).

francaj

~ 1.: autour de, aux alentours de, aux environs de, tout autour de, sur le pourtour de; ~ 2.: autour de, aux alentours de, aux environs de, vers ; ~ 3.: approximativement, environ; al ~, : autour de , aux alentours de, aux environs de, tout autour de, sur le pourtour de; de ~: d'autour de, des alentours de, des environs de, de tout autour de, du pourtour de; ~a: environnant, voisin, alentour; ~e 1.: autour, tout autour, alentour, aux alentours, sur le pourtour, en rond, à la ronde, en tournée; ~e 2.: environ, approximativement; ~e de: tout autour de, sur le pourtour de; ~i 1.: entourer, encercler; ~aĵo 1.: environ, abord; ~aĵo 2.: voisinage ; ~igi: entourer, ceindre. ~monda: autour du monde, circumterrestre; ~polusa: circumpolaire.

germanaj

~ a: um; ~ 2.: um; ~ 3.: etwa, circa; ~e 1.: ringsum, ringsumher; ~e 2.: etwa, ungefähr; ~e de: in der Umgebung von; ~i 1.: umgeben; ~aĵo: Umgebung; ~igi: umgeben.

hebreaj

~ a: סביב; ~ 2.: בסביבות; ~ 3.: בערך, כ-; ~a: סובב; ~e 1.: מסביב; ~e 2.: בערך, כ-; ~i 1.: להקיף \הקף\ , לכתר, לאפוף \אפף \; ~aĵo: סביבה.

hispanaj

~ 1.: al rededor de, en torno de.

hungaraj

~ a: körül; ~ 2.: körül; ~ 3.: körülbelül, mintegy; ~a: körüli, körülötte lévő; ~e 1.: környezetében, körülötte; ~e 2.: körülbelül, mintegy; ~i 1.: körülvesz, övez; ~aĵo 2.: környék, szomszédság, környezet; ~igi: körbevesz.

italaj

~ a: intorno; ~ 2.: verso (all'incirca), all'incirca; ~ 3.: approssimatamente, circa; ~a: circostante, perimetrale; ~e 1.: attorno, intorno, dittorno; ~e 2.: circa; ~e de: intorno a; ~i 1.: attorniare (essere attorno), circondare (essere attorno), avvolgere (essere attorno-fig.); ~i: attorniare (mettere attorno), circondare (mettere attorno), avvolgere (mettere attorno - fig.); ~o: perimetro (contorno); ~aĵo: circondario, presso (dintorni), paraggi; ~ejo: circondario; ~igi: attorniare (mettere attorno), circondare (mettere attorno), avvolgere (mettere attorno - fig.); ~umi : circondare (mil.), accerchiare (mil.); ~umo : accerchiamento (mil.).

katalunaj

~ 2.: a l'entorn de; ~e 1.: a l'entorn.

okcitanaj

~ 2.: a l'entorn de; ~e 1.: a l'entorn.

polaj

~ 1.: wokół, dookoła; ~ 2.: koło, około; ~ 3.: koło, około; al ~, : koło, wokół, dookoła; ~a: otaczający; ~e 1.: dookoła, wokół, wkoło; ~e 2.: około; ~e de: dookoła (czegoś); ~i: otaczać; ~o 1.: obwód; ~o 2.: otoczenie; ~aĵo 1.: otoczenie; ~aĵo 2.: otoczenie; ~ejo: otoczenie; ~igi: otaczać, okrążać, obejmować; ~umi : okrążać, oblegać; ~umo : okrążenie, oblężenie.

portugalaj

~ a: em volta de, ao intorno de; ~ 2.: em meados de; ~ 3.: cerca de, aproximadamente; ~aĵo 2.: vizinhança.

rusaj

~ a: вокруг; ~ 2.: около; ~ 3.: около, приблизительно ; ~a: окружающий, окрестный; ~e 1.: кругом; ~e 2.: примерно, приблизительно ; ~i 1.: окружать (собой); ~aĵo 1.: окрестность ; ~aĵo 2.: окрестность ; ~igi: окружить (чем-л.); ~umi : окружить (воен.); ~umo : окружение (воен.).

volapukaj

~e 1.: .

fontoj

1. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 2:12
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Kupra porko
3. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Sambuka virineto
4. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 24
5. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉap. 20
6. V. Varankin: Metropoliteno, ĉap. 7
7. L. L. Zamenhof: Homaranismo,
8. Jean-Jacques Rousseau, trad. André Gilles: La revadoj de soleca promenanto, Sepa promenado
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 23:5
10. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Samuel 22:2
11. N. V. Gogol, trad. L. L. Zamenhof: La Revizoro, 2
12. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Samuel 9:22
13. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, ĉap. 11
14. B. Traven, trad. H.-G. Kaiser: La mortula ŝipo, ĉap. 42
15. V. Varankin: Metropoliteno, ĉap. 11
16. Jean-Jacques Rousseau, trad. André Gilles: La revadoj de soleca promenanto, Sepa promenado
17. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Rut 1:4
18. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 37:34
19. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 16:24
20. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 4:24
21. V. Varankin: Metropoliteno, ĉap. 9
22. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Eliro 37:26
23. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Samuel 7:16
24. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Samuel 31:9
25. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 107:27
26. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Samuel 14:47
27. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
28. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 22:6
29. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Reĝoj 11:11
30. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeĥezkel 41:5
31. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 18:35
32. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 19:4
33. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉap. 19
34. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 25:30
35. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Ijob 19:6
36. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeĥezkel 48:35
37. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 26
38. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 21
39. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 7
40. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Samuel 17:13
41. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Kroniko 14:7
42. Intergazeto, 2002.06.06 ĵaŭdo
43. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Malgranda Tuk
44. Ĉarlz Darvin, trad. Klivo Lendon: La Origino de Specioj, ĉapitro 11a

~: Mankas verkindiko en fonto.
~aĵo: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~umi: Mankas verkindiko en fonto.
~umo: Mankas dua fontindiko.
~umo: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.


[^Revo] [cxirka.xml] [redakti...] [traduki...] [artikolversio: 1.41 2013/06/30 18:10:09 ]