*anim/o PV

*animo

1.
FILREL Spirita, viviga principo de homo kaj aliaj bestoj, laŭ iuj doktrinoj eterna: la korpo estas morta, la animo estas senmorta [1]; Dio diris: jen Mi donis al […] ĉiuj bestoj de la tero […], kiuj havas en si vivan animon, la tutan verdan herbaĵon kiel manĝaĵon [2]; la Eternulo […] enblovis en lian nazon spiron de vivo, kaj la homo fariĝis viva animo [3]; dum la elirado de ŝia animo, ĉar ŝi estis mortanta, ŝi donis al li la nomon Ben-Oni [4]; la nombro de ĉiuj animoj de liaj filoj kaj filinoj estis tridek tri [5]; vi vidis tiun mizerulon, Amalio, kiu en nia kadukulejo malfacile elspiris sian animon [6]; tiel mi fordonas mian animon al la diablo [7]; lia animo forkuris en la pinton de la piedo (li timegiĝis) PrV ; animo al paradizo deziras, sed pekoj retiras PrV ; ili vivas per unu animo en du korpoj (vd intima, fido) PrV .
2.
Senta kaj pasia parto de homo, tuto de liaj moralaj ecoj, bonaj aŭ malbonaj, kontraste al la intelekto: ni reiris malrapide al la vagonaro, plenaj de pensoj kaj kun malgaja animo (humoro) FK ; per ĉiuj fortoj de mia animo mi malbenas tiun ĉi teruran momenton FK ! io ekmoviĝis en la malmola animo de Doroteo FK ; de tiu ĉi momento ĉesiĝis la interna batalo en lia animo, li subite eksentis […], ke li nun por nenio en la mondo revenus en la drinkejon FK ; Amo […] por la mizeruloj / Sentis la nobla animo flame kaj varme ĉe li FK ; tiu ĉi malkaŝemeco, kiu spegulas lian animon en lia okulo, — tiu ĉi moleco de la sentoj [8]; sonoj […] ne aŭdeblaj por la orelo, sed senteblaj por ĉiu animo sentema VivZam ; inspiro el animo pura VivZam ; fremda animo estas abismo sen limo PrV . SIN:koro 2
3.
(figure) Precipa instiganto: mortis nia plej kara samideano kaj amiko, kiu estis la animo de niaj ĝisnunaj kongresoj [9]; Grace […] senbrue ĉie laboradis kaj estis la gaja animo de ĉiuj preparadoj BdV ; silentu, bona animo, ne faru al mi detalajn demandojn [10]! SIN:kerno3, motoro2
4.
(figure) Spirito2 de io: la societo tiam konos la tutan animon de l' lingvo […] kaj povos tute libere uzi la lingvon por ĉiaj celoj DL ; krei propran poezian artformon, venintan el la animo de la strukturo de nia lingvo mem [11].
VD:menso, psiko, spirito.
angle:
 soul 2. spirit 3. spirit
beloruse:
 душа, дух
bulgare:
 душа
ĉeĥe:
 anima, duše
france:
 âme
germane:
 Seele
hebree:
 נשמה 2. רוח 3. רוח
hispane:
 alma
hungare:
 lélek
itale:
1. anima 2. animo 3. anima (fig.)
katalune:
 ànima
nederlande:
 ziel
pole:
 dusza 1. dusza 2. dusza 3. dusza
portugale:
 alma
rumane:
 duhul 1. duhul 2. duhul 3. duhul
ruse:
 душа
slovake:
 duša
taje:
 จิตใจ
tokipone:
 kon
ukraine:
 душа

animi

(tr)
1.
Vivigi: animita estaĵo; la animita spaco de lia vojaĝo – birdoj kaj bestoj – kapablas foje je tute homaj malnoblaĵoj [12]. VD:animalo
2.
Vigligi: animita balo FK ; Georgo kaj Stella sidis ankoraŭ en animita interparolado FK ; la spirito de Rotterdam animu nian laboron EeP ; okazis esperiga evento [kiun] animis Jerzy Owsiak kun sia Granda Festa Orkestro de Helpo: dume estis kolektataj 20 milionoj da zlotoj por mildigi la suferon de infanoj [13].
3.
Inspiri: animitaj de ĉi tiu spirito ni proponis... deliktoj, animitaj de malama sento kontraŭ Israelo [14].
angle:
 animate, enliven, vitalize 3. inspire
beloruse:
1. адушаўляць 2. ажыўляць 3. натхняць, адухатвараць
ĉeĥe:
 animovat, oživit
france:
 animer
germane:
1. beseelen 2. beleben, anregen, animieren 3. inspirieren
hebree:
 לעורר (לחיים), להחיות, להנפיש
hispane:
 animar
hungare:
 inspirál 1. lelket lehel bele 2. lelkesít
itale:
 animare
katalune:
1. animar
nederlande:
1. bezielen 2. animeren 3. inspireren
pole:
 animować, ożywić 1. animować 2. ożywić 3. inspirować
rumane:
 anima, revigora 1. anima 2. anima 3. inspira
ruse:
1. одушевлять 2. оживлять 3. воодушевлять
slovake:
 oživiť
ukraine:
 одушевити, оживити, надихнути

animismo

REL Religia kredo2, kiu atribuas animon ankaŭ al nevivaĵoj: ni tibetanoj kredas je animismo kaj lokaj monto, akvo kaj arboj estas donacitaj de dio [15]; la esenco de ŝintoo estas animismo, kiu trovas ĉie animon kaj adoras ĝin kiel dion [16]; animismo, vuduo (Voduismo) estas tradicia afrika religio [17]. VD:panteismo
ĉeĥe:
 animizmus
france:
 animisme
germane:
 Animismus
itale:
 animismo
pole:
 animizm
rumane:
 animism
slovake:
 animizmus
ukraine:
 анімізм

egalanima

Trankvila, ne tuŝata de emocioj: penante aspekti egalanima, ŝi aldiris: – Vere, vi igas min dezirema, renkonti tiun mirindaĵon [18]; li respondis kun sia kutima egalanima tono CKv ; mi provis resti egalanima kaj supraĵe sukcesis, sed fundfunde ŝi vekis miajn plej sovaĝajn venĝ-instinktojn ChV ; ŝi, ĝenerale tiel stabila, fortika, egalanima, ne kapablis subpremi la larmojn ChR . SIN:konstanta2, serena2VD:indiferenta2, seninteresa, senzorga
angle:
 equanimous
ĉeĥe:
 duševně vyrovnaný
france:
 d'humeur égale, serein (sans émotions)
germane:
 ausgeglichen, im seelischen Gleichgewicht, seelenruhig
hebree:
 שלו נפש
itale:
 equanime
pole:
 wyważony
rumane:
 echilibrat
ruse:
 невозмутимый, хладнокровный, равнодушный
slovake:
 duševne vyrovnaný
ukraine:
 байдужий, байдужний, байдужливий

egalanimeco

Trankvilo pro konstanta humoro: tamen li ne perdis sian kutiman egalanimecon [19]; „mi admiras vian egalanimecon,“ ŝi diris, „por mi estus ege maltrankvilige[…] CKv .
angle:
 equanimity
beloruse:
 спакойнасьць, абыякавасьць, непарушнасьць, ураўнаважанасьць, раўнадушша
ĉeĥe:
 klid (duše), vyrovnanost
france:
 égalité de caractère, équanimité
germane:
 Ausgeglichenheit, Gleichgewicht (seelisch)
hebree:
 שלוות נפש
hispane:
 ecuanimidad
hungare:
 egykedvűség
itale:
 equanimità
katalune:
 equànimement
pole:
 spokój
rumane:
 pace
ruse:
 невозмутимость, спокойствие, уравновешенность, хладнокровие, равнодушие
slovake:
 vyrovnanie mysle, vyrovnanosť
tibete:
 བཏང་སྙོམས་

etanima

Netolerema, pedanta en sia pensado kaj agado, fermita al fremdaj kaj novaj ideoj ktp: havante plu nenion por timi de Vaŝingtono […], s-ino Brundtland povas nun ludi pli aktivan rolon en sektoro kie ŝi montriĝis etanima [20]; demarŝo tiom aŭdaca ke ĝi malkaŝis, per kontrasto, la etaniman sintenon de certaj eŭropaj landoj [21]. ANT:favora1, grandanima, indulgemaVD:avara, bagatelema, napokapa
angle:
 small-minded, petty
ĉeĥe:
 bez duševní síly, malomyslný
germane:
 kleingeistig, engstirnig, borniert, beschränkt (engstirnig)
hebree:
 קטנוני
itale:
 meschino
pole:
 małostkowy, małoduszny
rumane:
 mărunte, minore
ruse:
 мелочный
slovake:
 malomyseľný

etanimeco

Karaktero, sinteno etanima: [la] deklaracio valorigis islamon kiel religion de la „centro“, kiu rifuzas “la troigojn, la ekstremismon kaj la pensomalvastecon (etanimecon) [22]; li sankciis ekonomian politikon de hezitado kaj de etanimeco kiam oni devis relanĉi la aktivecon [23]. VD:paroĥismo
angle:
 small-mindedness, pettiness
ĉeĥe:
 malost
hebree:
 קטנוניות
itale:
 meschinità
pole:
 małostkowość, małoduszność
rumane:
 mângâi, mangaiere
ruse:
 мелочность
slovake:
 malosť

facilanima

Senpripensa, senkonsidera, neserioza: Abimeleĥ dungis […] homojn mallaboremajn kaj facilanimajn, kaj ili sekvis lin [24]; la multo de mono, kiun ŝia edzo heredis de siaj gepatroj, faris lin malhumila kaj facilanima [25]; ĉu oni povas tiel konstante faradi facilanimaĵojn Marta ? kiu ajn volus ŝanĝi la naturan iradon de la internacilingva afero ― tute egale […], ĉu li estas plej fanatika konservemulo aŭ plej facilanima eksperimentisto de novaĵoj […] ― li neniam sukcesos [26]. VD:frivola2, naiva, riskema
24. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 9:4
25. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Ib kaj malgranda kristino
26. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
angle:
 light-minded, frivolous, flippant facil~aĵo: frivolity.
beloruse:
 легкадумны
ĉeĥe:
 lehkomyslný
france:
 insouciant, léger (insouciant) facil~aĵo: bêtise (acte irréfléchi), folie (acte irréfléchi).
germane:
 leichtfertig, leichtsinnig, unbedacht facil~aĵo: Leichtsinnigkeit, Unbedachtheit.
hebree:
 קל דעת, פזיז facil~aĵo: שטות.
hungare:
 könnyelmű
itale:
 allegro (frivolo), leggero (frivolo), spensierato, avventato facil~aĵo: faciloneria (atto), spensieratezza (atto), avventatatezza (atto).
nederlande:
 ondoordacht
pole:
 roztargniony, frywolny, niepoważny facil~aĵo: lekkomyślność.
rumane:
 distras, frivol, frivole facil~aĵo: nepăsare.
ruse:
 легкомысленный facil~aĵo: легкомысленный поступок.
slovake:
 ľahkomyseľný
ukraine:
 легкодухий, легкодушний, легковажний, легкодумний

facilanimeco

Malserioza humoro aŭ karaktero, emo al agado sen kalkulo de sekvoj: mia […] koro malsaĝe puŝis min en ĉi tiun facilanimecon [27]; se nun, kiam la lingvo estas jam kreita kaj uzata, ni volus fari en ĝi grandan rompadon […] – tio ĉi estus jam facilanimeco nepardonebla! LR ; lia fizionomio prezentadis tian esprimon de […] sin reciproke sekvantaj plendo, facilanimeco, malĝojo, sentemeco, plaĉemeco, ke, rigardante ĝin, oni povis ridi Marta .
angle:
 light-mindedness, frivolity, flippancy
ĉeĥe:
 lehkomyslnost
france:
 légèreté (manque de sérieux)
germane:
 Leichtsinn
hebree:
 קלות דעת, פזיזות
itale:
 faciloneria, spensieratezza, avventatatezza
pole:
 lekkomyślność, beztroska, charakterek
rumane:
 nepăsare, frivolitate
ruse:
 легкомыслие, ветреность, несерьёзность
slovake:
 ľahkomyseľnosť
ukraine:
 легкодухість, легкодушність, легковажність, легкодумність

* grandanima [28]

Nobla, donema, pardonema, senenvia: ĉu ne konvenas al la venkinto esti grandanima [29]? neniam ŝuldo tiel noble, tiel grandanime, tiel elteneme estis plenumata BdV ; li revis gloran agon, kiu reliefigus lian malavarecon, lian kuraĝon, lian grandanimon, kiu lin metus sur piedestalon KPr .
angle:
 magnanimous
beloruse:
 велікадушны
ĉeĥe:
 velkodušný, velkomyslný, velkorysý
france:
 magnanime
germane:
 großherzig, großzügig
hebree:
 נדיב, אציל נפש
itale:
 magnanimo
nederlande:
 groothartig
pole:
 wielkoduszny
rumane:
 mărinimos
ruse:
 великодушный
slovake:
 veľkodušný

grandanimeco

Kapablo agi noble, pardoneme sen postkolero aŭ malfido: Asirianoj, malgraŭ la barbareco, ne estas malbonaj homoj, se ili ŝatas la grandanimecon [30]. sinjoro Britain kun plezuro pensadis pri la grandanimeco, kun kiu li edziĝis je Clemency BdV ; puŝante la grandanimecon ĝis la plej plena memforgeso ChL .
angle:
 magnanimity
ĉeĥe:
 velkomyslnost
france:
 largeur d'esprit, magnanimité
germane:
 Großzügigkeit
hebree:
 נדיבות, רוחב לב, אצילות נפש, גדלות נפש
itale:
 magnanimità
pole:
 wielkoduszność
rumane:
 generozitate
ruse:
 великодушие
slovake:
 šľachetnosť

kotanimulo

Malnoblulo kun trivialaj pensoj, nekapabla de bonaj agoj: fi al la abomeninda kotanimulo, kiu ŝin trompe forlasis [31]!
angle:
 low-minded person
france:
 ignoble individu
germane:
 Verabscheuungswürdiger
hebree:
 גס רוח
itale:
 ignobile (individuo)
pole:
 podły człowiek
ruse:
 подлец, пошляк

larĝanima

Volonte toleranta diversajn opiniojn, akceptanta diversajn vidpunktojn: li estas larĝanima liberpensulo [32]; mi volis esti larĝanima, sed mi ne sciis ne malkontenti ĉar eĉ en plej etaj aferoj niaj gustoj tiom diferencas [33]; uloj-ulinoj trakuras la stratojn kaj ĵetas leterojn laŭ ofte tre larĝanima kompreno [34]. VD:liberala, tolerema
32. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉapitro 3a, Lemuel daŭrigas sian esploron
33. Spomenka Štimec: Ombro sur interna pejzaĝo
34. Monato, Franz-Georg Rössler: Poŝto perdita, 2013
angle:
 open-minded
france:
 large d'esprit
germane:
 freizügig
hebree:
 רחב אופק
pole:
 otwarty
rumane:
 deschide
ruse:
 широких взглядов, без предубеждений, непредвзятый

larĝanimeco

Akceptanta ĉiajn doktrinojn aŭ sintenojn ĉe aliaj homoj, pli volonte vidanta iliajn akordojn ol iliajn malakordojn: [li] trafe parolis pri la tutmonda reputacio de Auld, pri liaj mirindaj tradukaj kaj poeziaj kapabloj kaj pri lia larĝanimeco [35].
angle:
 open-mindedness
france:
 largeur d'esprit
germane:
 Freizügigkeit
hebree:
 רוחב אופק
pole:
 otwartość
rumane:
 deschidere
ruse:
 широта взглядов, непредубеждённость, непредвзятость

puranima

Morale sendifekta, senartifika kaj bonvola: mi devas esti puranima eĉ en laika mondo kvazaŭ la lotusa floro estas pura eĉ en kota lago [36]; ĉiuj komencantoj, kiuj estas malfermaj je puranima rakonto […] povos lerni pere de la libro [37]. SIN:ĉasta1, senpeka
36. -, trad. Niŝi Jasuhiro: La 42 Ĉapitroj, La Japana Budhano, 1999 (304-306)
37. Monato, Katalin Kováts: Post Gerda ankaŭ Halina kaj Viktor (mal)aperis, 2004
france:
 candide
germane:
 unschuldig (rein), rein (Seele)

rektanima

Senartifika, ne devojiĝema, konservanta sian celon: mi ŝatas nur kuraĝon rektaniman Ifigenio ; la rektanima vivmaniero de la tiamaj homoj vekas emocion en ni [38].
38. Vastalto: Akvosfero, 2006-03-11
angle:
 straightforward (character)
france:
 droit (moralement), probe
germane:
 geradlinig (Charakter)

simplanima

Naiva, senartifike sincera: ŝi havis mienon tiel senkulpan, tiel simplaniman KPr ; la Eternulo gardas la simplanimulojn [39]; ĉiu servis sian najbaron kun komika ĝentileco, ŝajnis, ke ĉiuj interkonsentis ludi simplaniman komedion PatrojFiloj ; Olnjo kaj la pastro longe ridis simplanime je tiu ĉi neatendita falo [40]; Don Kiĥoto de la Manĉo, kies frenezeco kaj simplanimeco kompatigas ĉiujn DKM .
39. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 116:6
40. I. G. Ŝirjaev: Sen titolo, [1898?]
ĉeĥe:
 prostoduchý
france:
 ingénu
germane:
 schlicht (Seele)
slovake:
 prostoduchý

unuanime

Ĉiukonsente: la vortoj de la profetoj unuanime antaŭdiras bonon al la reĝo [41]; ili kolektiĝis kune, por militi unuanime kontraŭ […] Izrael [42]; la homamaso unuanime atentis la parolojn de Filipo [43]; unuanima konsento FK ; ŝajnis, kvazaŭ mil voĉoj krias tion unuanime [44]; li mem proponis al la kongreso deklaron, unuanime akceptitan VivZam ; ĉiuj laboras unuanime [45]. VD:ĉies, komune, kune, unuvoĉa
41. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 22:13
42. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Josuo 9:2
43. La Nova Testamento, La agoj 8:6
44. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Lino
45. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
angle:
 unanimously
beloruse:
 аднадушна
france:
 unanimement, à l'unanimité
germane:
 einstimmig, übereinstimmend
hebree:
 פה-אחד
hispane:
 unánimemente
hungare:
 egyhangúlag
itale:
 all'unanimità
katalune:
 unànimement
nederlande:
 eensgezind
pole:
 jednomyślnie
portugale:
 unanimemente
rumane:
 în unanimitate
ruse:
 единодушно
slovake:
 jednomyseľne
ukraine:
 однодушно, одностайно, одноголосно

administraj notoj