*sen

I.

*sen  

Prepozicio esprimanta iel nenormalan, neatenditan foreston, aŭ iom esceptan, penigan mankon:
1.
De objekto aŭ persono: li donis al mi teon kun sukero sed sen kremo [1]; ni povas uzi akuzativon sen prepozicio [2]; vi tute ne estas ĝentila, diris la feino sen kolero [3]; la generalo venis sen adjutantoB ; sen gutoj malgrandaj maro ne ekzistus PrV ; esti sen pano, mono, armiloj.
2.
De stato aŭ ago: ne venas honoro sen laboro PrV ; tiuj fortoj devis resti por ŝi sen uzoMarta ; sen bezono tro multe serĉadi en la vortaro FK ; li ne povas subskribi […] sen elmeti sin al ia […] danĝero BdV ; la suno neniam leviĝas sen rigardi […] batalojn BdV ; li restis du tagojn sen manĝi; li nenion volis decidi sen demandi min; vi ne permesas vin ofendi sen postuli kontentigon [4]; via patro neniam povis ekrigardi vin sen tio, ke li batus sin en la bruston [5].
Rim.: Kvankam la uzado de sen antaŭ infinitivo estas neofta, ĝi estas tute korekta, ĉar logika kaj utila. La kutima dirmaniero ne ...-ante ne estas ĝuste samsenca, ĉar ĝi ne esprimas la neatenditecon aŭ la esceptecon de la foresto. Ekzemple: ne parolante (ĉar mia temo ne estas) pri la versarto, mi do ne analizos la ritmon; sen paroli (eĉ se oni ne volas paroli) pri la versarto, la tie esprimita ideo estas admirinda.
angle:
without
beloruse:
без
bulgare:
без
ĉeĥe:
aniž, bez (něčeho)
france:
sans
germane:
ohne
hispane:
sin
hungare:
nélkül
itale:
senza
nederlande:
zonder
ruse:
без
slovake:
bez
II.
Vortero kun sama signifo: seneco, manko, malabundeco, senhaveco.

senigi  

Fari, ke iu aŭ io iĝu sen io, malhavu ion: li estis senigita de sia mono; arboj senigitaj je folioj de la vento; senigi iun je la vivo; virino sola, senigita je sia edzo kaj siaj du filoj [6]; li estis deĵetita el sia reĝa trono kaj senigita je sia gloro [7].
beloruse:
пазбаўляць
ĉeĥe:
obrat, oddělit, připravit o, zbavit, zprostit
france:
enlever, déposséder, priver de
hungare:
megfoszt, mentesít, megszabadít
itale:
privare, togliere
nederlande:
ontdoen, beroven
ruse:
лишить
slovake:
obrať, pripraviť o, zbaviť

seniĝi  

Liberigi sin de io; forigi ion, tiel ke ĝi manku al ni: ŝi seniĝis je siaj vestoj; por aŭskulti nin, li seniĝis je sia kolero; centoj da familioj seniĝis je sia tuta ŝparmono [8]; apudriveretaj deklivoj seniĝis je arboj [9].
8. Monato, Bardhyl Selimi: Disdivido de la oro
9. Monato, Franz-Georg Rössler: Palatinata rokolando
beloruse:
пазбыцца
france:
se débarrasser, se déposséder
hungare:
megfosztódik, mentesül, megszabadul
itale:
privarsi, togliersi, liberarsi (togliersi)
ruse:
лишиться
III.

sen-  

Prefikso uzata:
A.
Por derivi el substantivoj adjektivojn signifantajn iel nenormalan foreston aŭ mankon de la ideo esprimata en la substantivo: senhoma, senvoja dezerto [10]; senkarnaj fingroj Marta ; senambicia, senbarba, senekzempla, senfrukta, senfunda, sengusta, senkorpa, senlima, senmakula, senmateria, senpartia, senpasia, sensenca. El tiaj adjektivoj regule deriviĝas adverboj kaj substantivoj: senlime etendiĝi; sensencaĵo, senpartieco, ktp.
1.
(verb.) senago, senatende, senbrila, sencela, senĉesa, sendanka (nedankema), sendefenda virinoBdV , senefika, senekzerca, senfina, senhonta, senkompata, senmorta, senmova (nemovebla), senokupa (neokupita), senpeka (nepekema), senprepara, senprofita (neprofitiga), senprokraste, senpuna, sensignifa, senzorga [11], sendependa, seninterrompa (neinterrompita), senpartoprena; senscieco [12].
2.
(adj.) senfortaPrV , senkulpa, senlaca, senpera, senprudenta [13], sensperta, sensprita, senutila.
Rim.: Pri tiu lasta klaso, la prefikso ne estas preferinda, precipe kiam oni almetas sufiksojn al tiuj kunmetitaj adjektivoj: prefere al senerarema, sengraveco, senklereco Marta , sentaŭgeco estas konsilinde uzi neerarema, malgraveco, malklereco, netaŭgeco.
Rim.: La prefikso sen- povas esti uzata nur antaŭ substantiva radiko kaj tial ĝi neniam troviĝas en la sama vorto kune kun la sufiksoj adjektivaj ebl, em, ind. Por adjektivaj aŭ verbaj radikoj oni uzas la prefiksojn nemal, laŭ la senco. Kp. senmantela kaj nevestita, senkora kaj malmilda.
Rim.: Pro tio ke la neado per sen ŝajnas pli drasta kaj energia ol tiu per ne, kiu ofte konfuziĝas por la orelo kun la simpla nea adverbo, oni kutimiĝis almeti sen al substantivo senpere derivitaj de verbaj aŭ adjektivaj radikoj, tiom pli facile, ĉar la verbeco aŭ adjektiveco de radiko ne estas ĉiam unuavide evidenta:
B.
3.
Por derivi el substantivoj, helpe de la sufiksoj ig kaj , verbojn signifantajn senigon de la ideo esprimata en la substantivo: senarbigi (senigi je arboj), senhomigi[14], senhaŭtigi[15], senmebligi (ig I-, D) b), senmovigiFdO , senheredigi[16], senkulpigi[17], senkuraĝigi[18] (ig I-, D) Rim. 1 kaj 2), senbriliĝi[19], senkoloriĝi[20] (iĝ I-, D) b kaj Rim.).
beloruse:
~homa: бязьлюдны ~barba: безбароды ~ekzempla: беспрыкладны ~frukta: бясплодны ~funda: бяздонны ~gusta: безгустоўны ~korpa: бесьцялесны ~lima: бязьмежны ~partia: беспартыйны ~senca: бессэнсоўны, бязглузды ~lime: бязьмежна ~sencaĵo: бязглузьдзіца ~partieco: беспартыйны ~ago: бязьдзеяньне ~cela: бязмэтны ~ĉesa: бесьперапынны, безупынны ~danka: няўдзячны ~defenda: безабаронны ~efika: марны ~fina: бясконцы ~honta: бессаромны ~kompata: бязьлітасны ~morta: неўміручы ~mova: нерухомы ~peka: бязгрэшны ~profita: беспрыбытковы ~prokraste: неадкладна ~puna: беспакараны ~signifa: бессэнсоўны ~zorga: бесклапотны ~dependa: незалежны ~interrompa: бесьперапынны, безупынны ~forta: бясьсільны ~kulpa: бязьвінны ~laca: нястомны ~pera: беспасярэдні ~prudenta: безразважны, бязглузды, шалёны ~sperta: недасьведчаны ~utila: бескарысны
germane:
~lime: grenzenlos ~sencaĵo: Unsinn ~partieco: Ungeduld ~cela: ziellos ~danka: undankbar ~defenda: wehrlos ~fina: endlos ~honta: schamlos
hungare:
-mentes, -tlen, -tlan, -telen, -talan ~homa: néptelen ~barba: csupasz állú ~ekzempla: példátlan ~frukta: terméketlen ~funda: feneketlen ~gusta: ízléstelen, ízetlen ~korpa: testetlen ~lima: határtalan ~partia: pártatlan ~pasia: szenvtelen ~senca: értelmetlen ~lime: vételenül ~sencaĵo: értelmetlenség, ostobaság ~partieco: pártatlanság ~ago: tétlenség ~cela: céltalan ~ĉesa: szakadatlan, szüntelen ~danka: hálátlan ~defenda: védtelen ~efika: hatástalan ~fina: végtelen ~honta: szégyentelen ~kompata: könyörtelen ~morta: hallhatatlan ~mova: mozdulatlan ~peka: bűntelen ~profita: profitmentes ~prokraste: haladéktalanul ~puna: büntetlen ~signifa: jelentéktelen ~zorga: gondtalan ~dependa: független ~interrompa: szakadatlan, szüntelen ~forta: erőtlen ~kulpa: ártatlan ~laca: fáradhatatlan ~pera: közvetlen ~prudenta: óvatlan, vigyázatlan, hebehurgya ~sperta: tapasztalatlan ~utila: haszontalan
itale:
~homa: spopolato, deserto (senza persone) ~karnaj: emaciato, scarno, scheletrico (fig.), scheletrito ~barba: glabro, imberbe, sbarbato ~frukta: infruttifero, infruttuoso, sterile (infruttuoso) ~gusta: insapore, insipido (senza sapore), sciapido ~korpa: immateriale, incorporale ~lima: illimitato, infinito, immenso, sconfinato, sterminato (senza limiti) ~makula: immacolato ~materia: immateriale, impalpabile (immateriale) ~partia: imparziale ~pasia: spassionato ~senca: insensato ~partieco: imparzialità ~ago: quiescenza ~brila: smorto ~ĉesa: continuo, costante, ininterrotto, perpetuo ~danka: irriconoscente, ingrato ~defenda: indifeso, inerme ~efika: inefficace ~fina: infinito, interminabile, perpetuo ~honta: impudente, sfacciato, spudorato, sfrontato ~kompata: spietato, inesorabile, implacabile, impietoso ~morta: immortale, imperituro ~mova: immobile, inanimato, statico ~peka: innocente (senza peccato), puro (morale) ~profita: disinteressato (senza lucro) ~prokraste: immediatamente ~puna: impune ~signifa: insignificante ~zorga: disattento, incurante, noncurante, spensierato ~dependa: indipendente ~interrompa: ininterrotto distaccato (fig.), distante (fig.) ~scieco: inconsapevolezza ~forta: gracile (debole), debole (senza forze), spossato, accasciato (avvilito) ~kulpa: incolpevole, innocente ~laca: instancabile ~pera: diretto, immediato ~prudenta: avventato ~sperta: inesperto (novellino) ~sprita: insulso ~utila: inutile
nederlande:
~sencaĵo: onzin ~partieco: onpartijdigheid
ruse:
без-, бес- ~homa: безлюдный ~barba: безбородый ~ekzempla: беспримерный ~frukta: бесплодный ~funda: бездонный ~gusta: безвкусный ~korpa: бестелесный ~lima: безграничный ~partia: беспартийный ~pasia: бесстрастный ~senca: бессмысленный ~lime: безгранично ~sencaĵo: бессмыслица ~partieco: беспартийность ~ago: бездействие ~cela: бесцельный ~ĉesa: беспрерывный, беспрестанный, безостановочный, непрерывный ~danka: неблагодарный ~defenda: беззащитный ~fina: бесконечный ~honta: бесстыдный ~kompata: безжалостный ~morta: бессмертный ~mova: неподвижный ~peka: безгрешный ~prokraste: незамедлительно ~signifa: бессмысленный ~zorga: беззаботный ~dependa: независимый ~interrompa: беспрерывный, беспрестанный, безостановочный, непрерывный ~forta: бессильный ~kulpa: безвинный ~laca: неустанный ~pera: непосредственный ~prudenta: безрассудный ~utila: бесполезный 3. обез-, обес-

administraj notoj

~: Mankas verkindiko en fonto.