*direkt/i PV

*direkti

(tr)
1.
Irigi iun laŭ la ĝusta vojo al difinita celo: direktu la petantojn al la inspektoro; aliaj ne scias sin direkti inter la multenombraj ĉambroj kaj koridoroj, mi faras tion tre facile [1]. Viktoro rapide metis lian kapon for de l’ akvo, por ke la abato povu spiri, poste lin subtenante per la maldekstra mano, dum li sin direktis per la alia, li lin alkondukis al la bordo [2]; por sin direkti al sia kaleŝo, ŝi trairis la navon laŭ ĝia tuta longo [3]. VD:gvidi, orienti, prezenti, turni
2.
Turni aŭ igi ion moviĝi laŭ difinita vojo aŭ al difinita celo: direkti ĉaron aŭtomobilon, pafilon, pafon; sin direkti per la suno [4]; unuj zorgis pri la veloj, aliaj komandis la remistojn, ceteraj direktis (kp navigi) la ŝipon [5]; li kuŝis kun la piedoj direktitaj al la pordo [6]; ili direktis siajn okulojn sur la ondantan ŝaŭmon [7]; direkti la rigardonZ , la paŝojnB , atenton, petonB , demandon, leteron al; li penis direkti la interparolon al la fiziko [8]; dum Petro parolis, li direktis sian manon al la punktoj, kiujn li montris [9]; li estas ankoraŭ juna kaj ne scias direkti siajn agojn [10]; surskriboj direktitaj kontraŭ Italujo [11]; la juna virino, por alidirekti la suspektojn, [respondis]: mi ne min sentas tre bonfartanta [12]; la princo direktis la interparoladon al alia temo [13]; leĝo direktata kontraŭ la socialistoj; homo projektas, Dio direktas [14]; unua paŝo iron direktasPrV . VD:adresi, celi, gvidi, konduki, piloti, stiri
3.
Gvidi kaj kontroli la konduton de iu: direkti lernantojn, paroĥanojn; ĉiu sin direktas, kiel la kap' al li diktas PrV . VD:eduki, konduki, mentori
4.
Gvidi kaj kontroli la funkciadon de io, ne kiel helpanto sed kiel ordonpova estro: direkti entreprenon, laboron, studojn, mastrumadon, orkestron, diskuton, firmon, gazeton, konsciencon. VD:administri, estri, konduki, mastri, regi
Rim.: En Fundamento de Esperanto la sencoj 3 kaj 4 estis ankoraŭ esprimitaj per „guverni“ (manke de difino per la nacilingvaj tradukoj). La Akademiaj Korektoj poste oficiale larĝigis la signifon de „direkti“ kaj mallarĝigis tiun de guverni al pedagogio.
angle:
guide
beloruse:
кіраваць, накіроўваць , накіраваць , скіраваць
ĉeĥe:
dirigovat, ovládat, směrovat, usměrňovat, řídit (podnik)
france:
diriger, tourner (qc dans une direction)
germane:
lenken, steuern, wenden (an, zu, nach), leiten, führen 1. geleiten 2. richten, ausrichten
hispane:
dirigir
pole:
kierować, prowadzić, sterować, zarządzać 1. kierować, skierować, naprowadzić 2. kierować, skierować, wystosować 3. kierować, prowadzić
portugale:
dirigir, encaminhar, governar, gerir, guiar
ruse:
1. направить 2. направить 3. управлять 4. управлять, вести
slovake:
ovládať, riadiť, smerovať
ukraine:
направляти, спрямовувати

*direkto

1.
Alcela linio: ŝi [iris] antaŭe por montri la direkton [15]; li ekrigardis en la direkto al Sodom kaj Gomora kaj […] li vidis, ke jen fumo leviĝas [16]; multo da provoj estis farita en tiu ĉi direkto [17]; „Alfred baldaŭ havos efektivan edzinon,“ ŝi diris, donante al la interparolo alian direkton [18]; se blovis ia vento, ĝi ĉiufoje havis kontraŭan direkton [19]; direkto diametre kontraŭa [20]; homoj, irantaj en la kontraŭa direkto, komencis bari al ŝi la vojon, etendi la manojn, por kapti ŝian veston Marta ; Alda kaj etendis la manon en direkto al la uzino [21]; Bjelostoko […] de mia naskiĝo kaj de miaj infanaj jaroj donis la direkton al ĉiuj miaj estontaj celadoj [22]; la menciita graveco de francoj en la esperanto-historio, orientis la evoluon de la lingvo laŭ direkto fremda al ties fundamenta naturo [23]; jam en la antikva greka filozofio troviĝis la ĝermoj de la ĉefaj, multe pli postaj, direktoj pri la formiĝo de la lingvo [24]; la neolingvistika direkto (kp branĉo2, skolo) de Giuliano Bonfante [25]; la akuzativo de direkto [26]; por esprimi direkton, ni aldonas al la vorto la finon „n“ [27]; vektoron karakterizas ĝiaj absoluta valoro (longo) kaj direkto; Petro parolas sen direkto, sed Paŭlo konjektu PrV . VD:ĉefpunkto, flanko3, tien
2.
Instrukcio pri la rimedoj, kiuj kondukas al difinita celo: la kongreso difinis direktojn al la plenumanta komitato; ili faris malordon laŭ direkto kaj plano, preparita per la superuloj [28]. VD:direktivo
3.
Ago de tiu, kiu direktas: permesu al mi plenumi ĝin, sub via respektinda direkto kaj kontrolo [29]; la viroj ekzerciĝu en la ĵetado de ŝtonoj, sub la direkto de la oficiroj [30]; Provo de Marista Terminaro, verkita sub la direkto de M. Rollet de L’Isle [31]. VD:estreco, gvido
4.
MAT (de afina (sub)spaco) La vektora (sub)spaco, kiu operacias super ĝi.
angle:
4. direction (of an affine space)
beloruse:
1. кірунак, напрамак 2. дырэктыва, інструкцыя, указаньне 3. кіраваньне
bulgare:
посока
ĉeĥe:
směr, směr
france:
direction 4. direction (d'un espace affine)
germane:
1. Richtung 2. Richtlinie, Vorgabe, Anweisung, Anleitung, Leitfaden 3. Leitung, Aufsicht 4. Richtung
hebree:
כיוון
hispane:
dirección
pole:
1. kierunek 2. dyrektywa, kierunek 3. kierowanie, kierownictwo, prowadzenie, przewodnictwo 4. kierunek
portugale:
1. direção
ruse:
1.  направление 2. директива, инструкция, указание 3. управление 4. направляющая (аффинного пространства)
slovake:
smer
tibete:
ཕྱོགས་
ukraine:
напрямок, керування

direkta

Direktanta: la direktaj klavoj de via klavaro (ĝuste apud la ciferaj klavoj) [32].
beloruse:
кіруючы, кіроўны
ĉeĥe:
bezprostřední, direktní, přímý, směrový
france:
directeur (adj.)
hebree:
בכיוון
pole:
kierunkowy, skierowany
ruse:
направляющий
slovake:
bezprostredný, priamy

direktanto

1.
Iu, kiu direktas
a)
veturilon: kun rideto [li] aŭskultis la plendojn de la juna direktanto (vd direktilisto) de la regna ŝipo [33]; la junulo mem kondukis la veturilon, […] kaj lia kunulino […] flanke de la direktanto, ĝuis tiun akran senton de rapideco [34];
b)
organizaĵon: la kapelestro rapidas al la direktanto de la ĥoroj [35]; Mareĉalo, la ĉefa ĉasdirektanto […] aliris al la markizo por ricevi liajn lastajn ordonojn [36]; ellaboris la planon direktanto […] de la aŭtomobil-firmao [37].
2.
MAT
a)
PIV1 (de rektara surfaco) Iu linio, sekcata de ĉiuj naskantoj de la koncerna surfaco: direktantoj de konuso, cilindro. SIN:direktrico
b)
[38] (de koniko) Tia rekto, ke la rilato inter la distanco de ĉiu punkto de la koniko al ĝia fokuso kaj la distanco de la sama punkto al la rekto egalas al la discentreco. SIN:direktrico
angle:
2. directrix
beloruse:
1. кіраўнік 2.a  накіравальная , накіроўваючая 2.b дырэктрыса
ĉeĥe:
směrnice (přímky)
france:
2. directrice
germane:
1.a Steuermann, Fahrer 1.b Leiter, Direktor 2.a Direktrix, Leitkurve 2.b Direktrix, Leitlinie
hebree:
מְנַהֵל
pole:
1. kierujący, kierownik 2.a kierująca 2.b kierownica (stożkowej)
ruse:
2.a направляющая 2.b директриса
slovake:
smernica (priamky)

direktantaro

La grupo de la direktantoj de organizaĵo: la direktantaro de la instruado dum jaroj respondis al ni ke „la franca edukado estas ĉekape de la lingvo-instruado en Eŭropo“ [39]. SIN:estraro, direkcio1
germane:
Direktion, Leitung

direktado

Ago direkti, direkto3: zorgi pri la edukado kaj bona direktado de la malpli aĝaj gefratoj Marta ; direktado de aerostatoj [40]; direktado de la bankofirmo [41].
40. Henri Vallienne: Ĉu li?, Ĉapitro Unua
41. Henri Vallienne: Ĉu li?, Ĉapitro Dekunua
beloruse:
кіраваньне
ĉeĥe:
vedení (činnost ), řízení
germane:
Leitung, Führung
hebree:
הַנהָלָה
pole:
kierowanie, kierownictwo, prowadzenie, przewodnictwo, sterowanie
ruse:
управление
slovake:
riadenie, vedenie
ukraine:
керування, управляння, керівництво, правління, дириґування

*direktilo

1.
Ilo por direkti ŝipon, veturilon, biciklon: la ŝipservisto sidis ĉe la direktilo, li tenis ĝin ĉirkaŭprenite per siaj malmolaj malpuraj manoj [42]; forlasinte la ankrojn, ili lasis ilin en la maro, kaj samtempe malligis la ŝnurojn de la direktiloj [43]; jen ankaŭ la ŝipoj, kiuj, kvankam ili estas tiel grandaj kaj estas kurepelataj de fortaj ventoj, tamen per tre malgranda direktilo turniĝadas, kien ajn la volo de la direktilisto decidas [44]; aŭtomobilisto veturas kun nova amikino tra kamparo […], lia maldekstra mano tenas la direktilon [45]. SIN:stiriloVD:rudro
2.
(figure) POL Pozicio aŭ posteno de reganto aŭ administranto (de ŝtato, kompanio ktp): li ja havas en sia mano la direktilon de la ŝtata ŝipo [46]; kiu permesus al si ekpreni la direktilon de la ŝtato kun la espero trovi spontanan financministron [47]?
42. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Anneto
43. La Nova Testamento, La agoj 27:40
44. La Nova Testamento, De Jakobo 3:3
45. L. Beaucaire: Kruko kaj Baniko el Bervalo, 1974
46. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, ĉap. 6a.
47. G. H. Eriksson, tr. Ferenc Szilágyi: Mi ricevis taglaboriston, Vespera ruĝo anoncas ventegon. Inko Tyresö, 2001
beloruse:
руль, штурвал, стырно
ĉeĥe:
kormidlo, řidítka
france:
safran (de gouvernail), guidon, volant (d'automobile)
germane:
Lenker, Steuer, Lenkrad, Steuerrad, Steuerknüppel
hebree:
הֶגֶה
pole:
kierownica, ster, koło sterowe, rumpel, rogatnica, wolant
ruse:
1. руль, штурвал, кормило 2. кормило (власти, правления)
slovake:
kormidlo, volant
ukraine:
кермо, руль

direktilisto

Homo, kiu, manovrante la tiucelan direktilon, irigas ŝipon laŭ la difinita direkto: nur la direktilisto staris apud la direktilo [48]; la centestro atentis pli la konsilon de la direktilisto kaj la posedanto de la ŝipo, ol la parolon de Paŭlo [49]; la direktilisto de „Pinta“, subaĉetita de ĝia mastro, difektas la direktilon, por ke la karavelo reiru Paloson [50]; la maro pelas ŝipon, kiu perdis la remilojn kaj direktiliston [51].
beloruse:
стырнік, стырнавы, рулявы
ĉeĥe:
kormidelník, lodivod
france:
barreur
germane:
Steuermann
hebree:
מנצח
pole:
sternik
ruse:
рулевой, кормчий
slovake:
kormidelník

alidirekti

Ŝanĝi la direkton de io: per ia ajn rimedo oni devis alidirekti la interparoladon [52]; utiligante la momenton de haltigo kaŭzitan de tiu alidirekto, li rapide forkuris [53]; tio alidirektos profite la fluon de ŝiaj ideoj [54]; sen tiu potenca alidirekto, lia tuta inteligenteco estus droninta en la frenezecon [55]; necesas dozi alikvante kaj alidirekte la utiligon de la novaj teknologioj [56]; poste apud ŝi troviĝis Eduardo kiu utilis kiel alidirektilo [57]. VD:deturni, forturni, deviigi, devojigi, komuti1, transiri
germane:
die Richtung ändern, ablenken, umleiten, abwenden

ĉirkaŭdirekti, rondedirekti

(tr)
Direkti ĉiuflanken: li ĉirkaŭdirektis siajn okulojn sur la publikon, por vidi, kiaspecaj homoj tie troviĝas [58]; li rondedirektis al ĉiuj ĉeestantoj longan miran rigardon [59].
beloruse:
абводзіць, акідваць (вокам), ахапляць
france:
tourner (qc dans toutes les directions)
hebree:
להסתובב
ruse:
обводить

ĉiudirekta

Okazanta laŭ ĉiuj eblaj direktoj: post multaj kaj ĉiudirektaj serĉadoj li ne sukcesis retrovi la romanon [60]; ĉiudirekta progreso [61].
60. Monato, Marcel Lemeltier: Ĉu forgesita trezoro?, 2012
61. La Ondo de Esperanto, 2001, №10
germane:
allseitig

diversdirekta, malsamdirekta

Okazanta laŭ pluraj diversaj direktoj: grade vastiĝantaj diversdirektaj agadoj [62]; unu persono povas esti puŝata de fortoj malsamdirektaj [63].
germane:
vielseitig, mehrseitig

dudirekta, ambaŭdirekta

Okazanta en du (kontraŭaj) direktoj: inter la dudirektaj vagonaroj estis nur kelkaj minutoj, ili renkontiĝis ĉe tiu ĉi stacio [64]; Cameron forgesas, ke la migrada trafiko estas ambaŭdirekta [65]; tiu malestimo estis dudirekta [66]; pro la dudirekta logo li situigis sin meze […] ĝuante la avantaĝojn de ambaŭ [67]; reciproka respekto kaj ambaŭdirekta bona volo [68]; „paketa“ radiofonio: jen dudirekta sistemo, kiun oni uzas por transporti datumojn [69]; tiu multlingva tekstoprilaborilo […] ebligas dudirektan skribadon [70]; la du-direktaj (Germana-Esperanto) leksikografiaj laboraĵoj de Krause postulis altan lingvistikan kvalifikon [71]; eĉ se ni sukcesos konstrui spacveturilon, kiu kapablos fari la dudirektan vojaĝon, ni dubas, ĉu la esplorteamo travivos [72]. VD:reciproka, tien kaj reen
64. Ferenc Szilágyi: La Granda Aventuro, VI.
65. Monato, Paul Gubbins: Saĝuloj bezonataj ..., 2014
66. Platono: La Respubliko (πολιτεια), Antaŭparolo de la Tradukinto
67. Platono: La Respubliko (πολιτεια), Parto Naŭ
68. Diversaj aŭtoroj: Kontakto 2011-2019, Rezolucio De La 96-a Universala Kongreso De Esperanto
69. Monato, Pejno Simono: Prefere pakete
70. Monato, Garbhan MacAoidh: Plurlingva tekstoprilaborado, 2005
71. Monato, Ignat F. Bociort: Bona por la eterneco, 2008
72. Monato, Garvan Makaj: Vojaĝo unudirekta, 2010
germane:
wechselseitig, beidseitig

samdirekta

Okazanta laŭ sama direkto kiel io alia: ŝia vojo estis samdirekta kiel la mia ĝis iu punkto [73]; ekzistas en ĉi-lasta profundaj tendencoj samdirektaj [74]; [li] denuncas simple ĉiujn, kiuj ne estas samdirektaj kun li [75].
germane:
in der gleichen Richtung

sendirekta

Ne havanta difinitan direkton; malhavanta direktadon: la rezulto estas ke UEA estas sendirekta kaj gvidata al paraliziĝo [76]; popolo senrimeda, sendirekta [77].
germane:
ungerichtet, führungslos

unudirekta

Okazanta, funkcianta en nur unu direkto: okazos vera kaj ne nur unudirekta kultura interŝanĝo [78]; la kultura influo en la nuna mondo estas nur unudirekta: iuj parolas al ĉiuj kaj ĉiuj aŭskultas [79]; internaj servoj ne limiĝas al unudirekta trafiko brita baraten [80]; biciklisto povas eniri mallarĝajn, eĉ unudirektajn stratojn, kaj tiel pli rapide liveri ol motorciklisto [81]; Adamkus flugis kiel ordinara pasaĝero – kaj per unudirekta bileto [82].
germane:
einseitig

sin direkti al

1.
Sin movi al io konkreta: la doktoro surmetis la altan ĉapelon kaj estis preta sin direkti al la drinkejo [83]; li komencis murmureti preĝon en nekonata lingvo kaj sin direktis al la templo [84]; suprenlevinte la antaŭvelon kontraŭ la vento, ili sin direktis al la sablaĵo [85]; ĉiu sin direktas, kiel la kap' al li diktas PrV .
2.
Celi al io abstrakta: ne sukcesinte, mi direktis min al la industrio; la postenoj oficiale sin direktas al ĉiuj civitanoj de EU [86]. SIN:sin turni, turniĝi al
beloruse:
накіроўвацца, кіравацца (кудысьці)
france:
se diriger
germane:
sich wenden an
hispane:
dirigirse a
pole:
kierować się, skierować się
ruse:
направиться, обратиться

direktiĝi al

1.
Moviĝi al: li transpasis la riveron kaj direktiĝis al la monto [87]; apro grandega persekutita de hundoj rekte direktiĝis al ili [88]; (figure) la interparolado direktiĝis al la fariĝoj okazantaj en la kastelo [89]. VD:transiri1
2.
(figure) Celi al: la aleo direktiĝas al la urbo; vi [nure] direktiĝis al militakiraĵo [90]; lia rigardo malrapide direktiĝis al la vizaĝo de Marta Marta ; la pensoj de la junulino direktiĝadis maltrankvile al Benoe [91]; granda parto de tiuj pristudaj klopodoj direktiĝu al la objektoj, pere de kiuj oni laboras Ret ; multaj demandoj direktiĝas al Moseo [92].
france:
se diriger
pole:
kierować się, wieść (wodzić) , zmierzać
ruse:
направляться, устремляться

administraj notoj

pri ~o 4.:
      Mi ne trovis auxtoritatan fonton. [MB]
    
pri ~ilo:
     Mi tradukis franclingven laŭ la difino en PIV1, kiu estas
     multe pli preciza rilate ŝipon. Indus reverki la difinon
     kaj kontroli la jamajn tradukojn. [MB]
   
pri ~ilo:
     PIV2 havas difinon nur rilate ŝipon (kaj antenon) kaj
     laŭ ĝi neniu direktisto povus ĝin teni,
     ĉar ĝi estas plato fiksita al la posta steveno, do
     tiu parto kiu troviĝas en akvo kaj oni ĝin
     movas uzante aliajn ilojn (laŭ PIV2 - stirilojn).
     La PIV2 difino estas sama kiel por rudro.
     [SC]
   
~i: Mankas verkindiko en fonto.