tradukoj: ca cs de en es fr hu nl oc pl pt ru sk

*rilat/i

*rilati  

(ntr)
1.  
Havi inter si ligitecon kaj kondut-reciprokecon: ili ambaŭ intime (inter)rilatas; ekrilati, rilatiĝi kun iu; la Judoj ne interrilatas kun la Samarianoj [1]; la egipta registaro amike rilatis al la pilgrimoj, kiuj alportis al ĝi grandajn enspezojn [2]; mankas al nunaj gejunuloj sperto grupe ludi: ili malfacile rilatas kun aliaj homoj [3]. VD:ekkoni, amikiĝi.
2.  
Havi inter si ian ajn ligitecon aŭ interefikon: mi ne povas kompreni kiel via konkludo rilatas kun viaj premisoj; tenu la vizion sekrete, ĉar ĝi rilatas tempon malproksiman [4]; nia rakonto rilatas la XI-an jarcenton antaŭ Kristo [5]; la prefikso „ge“ rilatas ne sole al du personoj, sed ĝi povas rilati ankaŭ al multaj personoj [6]; en Esperanto la adverba participo ĉiam rilatas la subjekton de la ĉefa propozicio [7]; mia pan-dona laboro rilatas plejparte al komputado kaj informaj teknologioj [8].
3.
Iel juĝi pri io; konsideri de ia vidpunkto: tiuj, kiuj provis rilati al nia ideo serioze kaj kun juĝo memstara EE ; ni scias, ke vi kutimas rilati kun estimo nur al tiaj argumentoj, kiuj estas plenigitaj per multo da citatoj EE .
4.  
Esti tiomfoje pli granda ol alia kvanto, kiom tria kvanto estas pli granda ol kvara: 20 rilatas al 5, kiel 8 al 2. SIN:proporcio

rilato

1.  
Ligiteco kaj reciproka konduto inter du aŭ pluraj personoj, interrilato: la rilatoj inter edzo kaj lia edzino, inter patro kaj lia filino [9]; ni restos en intima rilato kun ili […] ni reciproke dividos inter ni malĝojon kaj ĝojon [10]; kore bona ŝi estis en rilato al li [11]; vi estis iam en amikaj rilatoj kun mia edzo Marta ; la ekonomiaj rilatoj inter la okcidentaj kaj orientaj landoj. VD:kontakto, komunikiĝo.
2.  
Ia ajn ligiteco aŭ interefiko inter du aŭ pluraj aferoj: estas neniu logika rilato inter ambaŭ ideoj; kia estas la rilato de ĉi tiuj du faktoj IK ? la elekto de solidareca sinteno dum konfliktoj havas evidente nenian rilaton kun „genoj“ [12]; kiam la prepozicia rilato inter du vortoj estas ne klara, ni povas uzi la prepozicion „je“ [13].
3.
Juĝmaniero de iu pri io; vidpunkto: mia rilato al tiu aŭ alia politika aŭ religia demando [14]; Esperanto estas nenies propraĵo, nek en rilato materiala, nek en rilato morala [15]; en ĉi tiu rilato ŝi estas absolute necedema Marta ; ŝi estas en ĉiu rilato majstrino [16]; en certa rilato por mi efektive komenciĝis nova vivo [17]; eble mi estas iom tro postulema en tiu rilato [18].
4.
MAT
a)  
VdE Nombro, kiu montras, kiomfoje iu kvanto estas pli granda ol alia: la rilato de 6 al 3 estas 2[19]; la rilato eŭro/dolaro kreskos denove al inter 1,10 kaj 1,15 [20]. SIN:kvociento.
Rim.: Bricard [21] nomis tion „raporto“, sed tiu uzo, ne tre kongrua kun la baza senco de la radiko, ne disvastiĝis.
b)  
PIV1 (de aro E al aro F) Subaro de la kartezia produto E×F. SUB:bildigo;VD:grafeo.
Rim.: Iam oni nomis „rilato“ nur la rilatojn de iu aro al ĝi mem (nun: „interna rilato“) kaj tiusence difinas ĝin la citita fonto, sed okazis vastigo de la nocio, videbla ekz-e en [22]. La ĉi-supra difino pli precize koncernas la „duargumentajn rilatojn“, sed eblas difini ankaŭ „n-argumentajn rilatojn“.
Rim.: La matematikan nocion rilato povas ilustri ĉiutagaj rilatoj de la tipo: „a estas frato de b“, „a estas pli aĝa ol b“... Anstataŭ diri „(a,b) apartenas al rilato R“, oni diras „a estas en R-rilato kun b“ kaj oni skribas aRb. La sama nocio servas ankaŭ por priskribi la situacion, kiam al unu objekto oni asocias unu aŭ plurajn aliajn. Do ĝi estas tre oportuna por formaligi funkciojn unu- aŭ plur-sencajn.
c)  
VD:homotetio, simileco.

rilata  

Kiu rilatas, estas iel ligita al menciita afero: la ŝtonĵetistoj ne vidis plu la malamikojn kaj fariĝis rilata silento, en kiu sonis nur la ĝemoj kaj ploroj de la vunditaj batalistoj [23]; la bulteno […] disponigos multajn aliajn informojn por universitatanoj kaj ĉiuj, kiuj interesiĝas pri interlingvistiko kaj rilataj kampoj [24]; la organizaĵo Psikologoj de la Mondo (PDM) estas fondita por […] personoj, kiuj deziras konsulti por solvi problemojn, kiujn starigas ilia mensa kaj rilata vivo [25]; [la] demando pri tio, kiom multe da lingvoj homo povas lerni [estas] demando rilata ne nur al kogno kaj sindediĉo, sed ankaŭ al mono [26]; pastro estas petata ankaŭ kaj precipe pri aferoj ne rilataj al sia tasko [27]; GRA ni ricevas vortojn demandajn aŭ rilatajn: kia, kial, kiam, kie, kiel, kies, kio, kiom, kiu [28]; MAT profesoro Bucher el Lejpcigo elkalkulis la rilatan nombron de la viroj kaj virinoj en Eŭropo, montriĝas, ke […] sin trovas 4 1/2 milionoj pli da virinoj, ol da viroj FK ; ne malaltiĝis la rilata valoro de eno kontraŭ usona dolaro [29]; KOMP mi vere bezonus rilatan datumbazan programon [30]. VD:analoga, koncerna, parenca, proksima, simila

rilate al, rilate ...-n  

(prepoziciaĵo)
Pri, en rilato al, laŭ vidpunkto de, koncerne al: estu singardaj rilate al ĉi tiuj homoj pri tio, kion vi celas fari [31]; rilate al la aferoj, pri kiuj vi skribis: […] [32]; ili ĉiuj kondutis tre serveme rilate al ŝi [33]; maljustaĵo rilate virinon Marta ; mi petas vian pardonon pri la malbonaj pensoj, kiujn mi havis rilate vin [34].

ekvivalento-rilato, ekvivalentrilato[35], rilato de ekvivalentoPIV1  

MAT
Interna rilato samtempe refleksiva, simetria kaj transitiva: en la aro de ĉiuj homoj la rilato „x estas parenco de y“ estas ekvivalento-rilato; parta ekvivalentrilato estas transitiva kaj simetria, sed ne refleksiva [36]. VD:kvocienta aro.

iarilate

En iu rilato, en iu aspekto, iamaniere, parte: tiu radofaristo iarilate estas idealisto [37]; estis iarilate dorna situacio [38].

idento-rilato  

MAT
(en aro E) Interna rilato, konsistanta el ĉiuj paroj (a,a) kun aE: la idento-rilaton en E oni foje signas per idE; la idento-rilato estas bildigo. SIN:idento-bildigo.

interna rilato  

MAT
(ene de aro E) Rilato de E al E. VD: Rimarkindaj ecoj de interna rilato: refleksiva, malrefleksiva, simetria, malsimetria, transitiva; SUB: Specifaj internaj rilatoj: ekvivalento-rilato, ordo-rilato,

interrilato  

(ofte plurale)
Rilato1: ligi, teksi interrilatojn kun iu; laŭ la personoj, kun kiuj oni havas interrilatojn, estas difinata la propra valoro de homo [39]; la pulo […] estis alkutimiĝinta al interrilatoj kun homoj [40]; tiuj ĉi tiel diversaspecaj plendoj tute ne trovas sin en difinita interrilato al la objektiva stato FK ; kia interrilato povas esti inter viaj vortoj kaj la situacio, en kiu mi troviĝas kun doloro de vidvino, kun zorgoj de patrino Marta ? miaj malnovaj kaj konstantaj interrilatoj kun ĉiuj firmoj ĉi-tieaj donas al mi la eblon trakti la negocojn de miaj mendantoj kun la tuta kompetento dezirinda kaj per tia maniero, ke ili estu plene kontentaj FK .

interrilatigi

(tr)
Starigi reciprokan rilaton inter...: oni traboras novan akvovojon en la norda Francio, kiu interrilatigos Sejnon kaj Skeldon [41]; konscio estas la kapablo fari spertojn kaj akiri kaj interrilatigi sciojn [42]; la nombroj de aliĝintoj ĉe grandaj esperantaj asocioj povas esti uzata kiel indikilo, kvankam ne estas facile interrilatigi precize tiujn nombrojn kun la nombro de Esperanto-parolantoj [43].

interrilatiĝi

(ntr)
Reciproke rilatiĝi kun...: la delegito rajtas interrilatiĝi kun loka agentejo [44]; birdoj uzas la bekon por interrilatiĝi inter masklo kaj ino [45].

inversa rilato  

MAT
(de rilato R inter E kaj F) Rilato inter F kaj E, kies elementojn oni ricevas aliigante ĉiun paron de R al ties inversa paro: la inversan rilaton de R oni signas per R-1; la inversa rilato de R-1 egalas al R. VD: Oni diras ankaŭ: inverso de rilato; SUB:inversa bildigo.

n-argumenta rilato  

MAT
(inter elementoj de n aroj Ei) Subaro de la kartezia produto E1×E2... ×En: duargumenta rilato (t.e. rilato 4.b); la triargumenta rilato „M situas inter N kaj P“, difinita inter la punktoj de rekto.

ordo-rilato  

MATKompLeks
Interna rilato samtempe refleksiva, malsimetria kaj transitiva: en aro de subaroj de E la rilato AB estas ordo-rilato; ordo-rilaton oni ofte signas per (legu: malpli granda ol, aŭ pli malgranda ol) kaj ĝian inverson per (legu: pli granda ol). SIN:ordo 5; VD: Ecoj de ordo-rilato: tuteca, parta.
Rim.: Kune kun ordo-rilato R oni ofte konsideras ĝian malvastigitan version, nome la rilaton „xRy kaj xy“. Tia rilato ne estas ordo-rilato laŭ la ĉi-supra difino, sed oni ofte nomas ĝin „strikta“, „malvastsenca“ aŭ „rigora ordo-rilato“. Ĝi estas malrefleksiva, malsimetria kaj transitiva.
Rim.: Kiam necesas eviti ambiguecon inter la refleksiva rilato kaj ĝia malvastigaĵo, eblas uzi klarigan lingvaĵon de la tipo „a estas strikte pli granda ol b(a > b), aŭ „a estas pli granda ol b, aŭ egala (al ĝi)“ (ab).

senrilata

Kiu ne rilatas al iu afero, ne koneksas, ne dependas de ĝi aŭ ĝin dependigas: la ŝtono restas en ŝia hejmo jam 36 jarojn, la familianoj atente ĝin gardas, ignorante la kredon ke „estas malbonaŭgure en la hejmo havi tomboŝtonon de senrilata homo“ [46]; mi mencias tiun ŝajne tute senrilatan fakton, ĉar […] [47].

senrilate al  

(prepoziciaĵo)
Ne havante rilaton al..., sendepende je...: popoloj povus proksimiĝi, interparoli, amikiĝi tute senrilate al la ŝtato, religio, nacio, kulturo de la homoj [48].

tradukoj

anglaj

~i: relate; ~o a: ratio, quotient; ~o b: correspondence, relation; ekvivalento-~o, ekvivalent~o, ~o de ekvivalento : equivalence relation; interna ~o: relation on a set; inversa ~o: inverse relation; n-argumenta ~o: n-ary relation; ordo-~o : order relation. duargumenta ~o: binary relation.

ĉeĥaj

~i: mít vztah, obcovat, stýkat se, týkat se, vztahovat se; ~o: poměr, relace, styk, vztah; ~a: relační, vztažný; inter~o: souvislost, styk, vztah.

francaj

~i 1.: être en relation (avec); ~i 2.: se rapporter (à), avoir trait (à), toucher; ~i 3.: se comporter (envers, par rapport à), aborder, toucher; ~i 4.: se rapporter (à); ~o 1.: contact, relation, rapport; ~o 2.: relation, lien, rapport; ~o 3.: position, point de vue; ~o a: rapport, quotient; ~o b: correspondance, relation; ~a: relatif (à), se rapportant (à), concernant; ~e al, ~e ...-n: par rapport à, relativement à, concernant, en ce qui concerne, quant à; ekvivalento-~o, ekvivalent~o, ~o de ekvivalento : relation d'équivalence; ia~e: en quelque sorte; idento-~o: identité, relation identique; interna ~o: relation sur un ensemble; inter~o: relation; inter~igi: mettre en relation; inter~iĝi: se mettre en relation; inversa ~o: relation réciproque; n-argumenta ~o: relation n-aire; ordo-~o : relation d'ordre; sen~a: non concerné; sen~e al: sans lien avec. duargumenta ~o: relation binaire.

germanaj

~i 1.: sich beziehen (auf); ~i 2.: zu tun haben (mit); ~i 3.: beschäftigen (mit); ~i 4.: sich verhalten (zu); ~o 1.: Beziehung; ~o 2.: Beziehung; ~o 3.: Verhältnis; ~o a: Verhältnis, Quotient; ~o b: Zuordnung, Relation; ~a: diesbezüglich, mit Bezug, Beziehungs-, Relativ-, Verhältnis-, Umrechnungs-, relational; ~e al, ~e ...-n: bezüglich; ekvivalento-~o, ekvivalent~o, ~o de ekvivalento : Äquivalenzrelation; ia~e : irgendwie, gewissermaßen; interna ~o: Relation in einer Menge; inversa ~o: konverse Relation, inverse Relation, Umkehrrelation; n-argumenta ~o: n-stellige Relation; ordo-~o : Ordnungsrelation. duargumenta ~o: zweistellige Relation.

hispanaj

~i: relacionar; ~o: relación.

hungaraj

~i 1.: viszony, kapcsolat; ~i 2.: összefügg, kapcsolódik; ~i 3.: viszonyul; ~i 4.: aránylik; ~o 1.: viszony, kapcsolat; ~o 2.: összefüggés, kapcsolat; ~o 3.: viszonyulás, vonatkozás; ~o a: arány, hányados; ~o b: reláció; ~a: vonatkozó; ~e al, ~e ...-n: vonatkozóan, vonatkozásában, illetően, kapcsolatban; ekvivalento-~o, ekvivalent~o, ~o de ekvivalento : ekvivalenciareláció; idento-~o: azonosság, azonossági reláció; interna ~o: homogén reláció; inter~o: kölcsönös viszony, kapcsolat, összefüggés; inversa ~o: inverz reláció; n-argumenta ~o: n-áris reláció; ordo-~o : rendezési reláció. duargumenta ~o: bináris reláció.

katalunaj

~a: respecte a.

nederlandaj

~i 1.: in betrekking staan tot; ~i 2.: betrekking hebben op, te doen hebben met; ~i 3.: bejegenen; ~i 4.: in verhouding staan tot; ~o 1.: relatie, verhouding; ~o 2.: relatie, betrekking; ~o 3.: oogpunt; ~o a: verhouding, quotiënt; ~o b: relatie; ~a: in betrekking tot; ~e al, ~e ...-n: aangaande, met betrekking tot.

okcitanaj

~a: a respècte de.

polaj

~o a: stosunek, iloraz; ~o b: relacja; ekvivalento-~o, ekvivalent~o, ~o de ekvivalento : relacja równoważnościowa, relacja równoważności; idento-~o: tożsamość; interna ~o: relacja w zbiorze; inversa ~o: relacja odwrotna, relacja przeciwna; n-argumenta ~o: relacja n-argumentowa, relacja n-członowa; ordo-~o : relacja porządkowa, relacja porządku, porządek. duargumenta ~o: relacja binarna, relacja dwuargumentowa, relacja dwuczłonowa.

portugalaj

~i: referir-se, ter relação com, dizer respeito a.

rusaj

~i 2.: иметь отношение; ~i: относиться; ~o 1.: отношение, связь; ~o 2.: отношение, связь; ~o 3.: отношение; ~o a: отношение, частное; ~o b: соотвествие, отношение; ~o: отношение; ~e al, ~e ...-n: в отношении, относительно (чего-л.), по отношению (к чему-л.); ekvivalento-~o, ekvivalent~o, ~o de ekvivalento : отношение эквивалентности; interna ~o: отношение на множестве; inter~o: отношение, взаимоотношение; inversa ~o: обратное отношение; n-argumenta ~o: n-арное отношение, n-местное отношение; ordo-~o : отношение порядка. duargumenta ~o: бинарное отношение, двуместное отношение.

slovakaj

~i: mať vzťah, vzťahovať sa; ~o: pomer, styk, vzťah; ~a: vzťažný; inter~o: styk, súvislosť, vzťah.

fontoj

1. La Nova Testamento, Johano 4:9
2. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro IV
3. Monato, Hori Jasuo: Poŝtelefonoj: Ĉu beno aŭ malbeno?
4. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Daniel 8:26
5. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Antaŭparolo
6. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 1. Vortfarado
7. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 11. Verboj
8. Monato, Alexander Shlafer
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 30:16
10. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Muta libro
11. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Historio el la dunoj
12. Monato, Reago: Eks-Jugoslavio: kiu kiun mistifikas?
13. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 13. Prepozicioj
14. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo
15. L. L. Zamenhof: Deklaracio pri Esperanto
16. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Pupludisto
17. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Peco da perlovico
18. Monato, Edmund Grimley Evans: Kajto flugas plu
19. Kazimierz Bein
20. Monato, Roland Rotsaert: Eŭropa Unio: Eŭro unujara
21. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 8
22. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §379
23. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XVIII
24. Y. Amis: ESF lanĉas novan bultenon kaj revivigas alian, 2017-07-20
25. Monato, Kiss Adam: Ĉu necesas psikologa rethelpo esperantlingva?
26. Monato, Reinaldo Marcelo Ferreira: Interlingvistiko por ĉiuj
27. Monato, Armando Zecchin: Jen ne pastra tasko
28. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 30
29. Monato, Isikawa Takasi: Konkurado al ŝtata paneo
30. Monato, Roland Rotsaert: OpenOffice: senpaga alternativo por Microsoft Office
31. La Nova Testamento, La agoj 5:35
32. La Nova Testamento, I. Korintanoj 7:1
33. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Floroj de la malgranda Ida
34. Molière, trad. L. L. Zamenhof: Georgo Dandin, 1908
35. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §115
36. Vikipedio, Ekvivalentrilato
37. E. Lanti: Vortoj de k-do Lanti, Idealo estas necesa
38. M. Proust, trad. Ĵ. Vaŝe: En ombro de florantaj junulinoj, 2017-...
39. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Turgardisto Ole
40. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Konkurso de saltado
41. D. Kessous: Plaro, aŭ la Flava Terpomo, Monato, 2011:05, p. 16a
42. Vikipedio, Konscio
43. Vikipedio, Nombro de Esperanto-parolantoj
44. Vikipedio, Delegito de UEA
45. Vikipedio, Beko
46. Xie Ruifeng: Kiu gardas la tomboŝtonon de usona armeano en sudokcidenta Ĉinio?, El Popola Ĉinio, 2015-04-14
47. Monato, Edmund Grimley Evans: Porte(b)la Ilustrita Vortaro
48. P. Fiocchi: Mia Printempa Festo en Grekio, El Popola Ĉinio, 2014-03-03

~o: Mankas verkindiko en fonto.
idento-~o: Mankas fontindiko.
idento-~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
interna ~o: Mankas fontindiko.
interna ~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
inversa ~o: Mankas fontindiko.
inversa ~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
n-argumenta ~o: Mankas fontindiko.
n-argumenta ~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
ordo-~o: Mankas dua fontindiko.
ordo-~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
sen~e al: Mankas dua fontindiko.


ℛevo | datumprotekto | rilat.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.67 2018/07/02 22:10:15