tradukoj: af be bg br ca cs de en es et fi fr he hu ia id ie it iu ja kek nl no pl pt qu ru sk sv sw to tp tr vo zh

*unuPV

*unu Vikipedio

1.TEZ
Numeralo esprimanta la elementan nombron: mi havas nur unu buŝon, sed mi havas du orelojn [1]; unu kaj unu estas du; unu hako kverkon ne faligas PrV; dolĉa sed ne daŭra odoro, ĝuo de momento unuZ; du homoj povas pli multe fari ol unu [2]; unu soldato militon ne faras PrV; la komitaton elektis nur ia unu malgranda landetoZ. (1)
2.TEZ
(senfleksia adjektivo)
=unika celon ni ĉiuj havas unu kaj klaranZ; unu leĝo kaj unu rajto estu por vi, kaj por la fremdulo [3]; danke la unu gramatikon kaj la unu formon de la plej granda parto de la vortoj, la lingvo havos unu formon ĉe ĉiuj uzantaj ĝin [4]; nur en la unu domo, kiu staris kontraŭ la loĝejo de la ... scienculo, estis tre silente [5]; objektoj, kiuj ne estas esence ligitaj inter si kaj ne prezentas kune ian unu ideonZ; koncerne la du kolonojn, la unu maron kaj la bazaĵojn [6]; unucela klopodo.
3.TEZ
(nedifina pronomo)
Kp iu2: la pli juna ... estis ... unu el la plej belaj knabinoj [7]; el ŝiaj multaj infanoj unuj estas bonaj kaj aliaj estas malbonaj [8]; la regado de unuj gentoj super aliaj estas restaĵo el antikva tempoZ; unuj objektoj venis en unujn manojn, aliaj en aliajn manojnZ; ili kuris la unuj post la aliaj.
Rim.: Male ol la numeralo unu1, la pronomo unu havas regulajn fleksiojn plurnombre: unuj, unujn; sed escepte ĝia akuzativo ununombra kutime egalas nominativon; kp: unujn mi renkontis en Londono, aliajn en Parizo; sed: unu mi renkontis en Londono, alian en Parizo; unu (t.e. unun) el viaj fratoj lasu ĉe mi [9]. Tiu escepto estas ŝuldata al tio, ke ofte malfacilas distingi la pronomon unu disde la numeralo; tamen sporade (kvankam tre malofte) la logika formo tamen aperas, ankaŭ ĉe la bonaj aŭtoroj: la homo ricevas ŝarĝojn unun post alia [10]; Johano Paŭlo la Dua denove uzis Esperanton kiel unun el la pluraj lingvoj de sia tradicia beno [11]. Antentindas, ke en iuj tiaj pronomaj roloj povas aperi ankaŭ aliaj numeraloj: Mi morthakis per sabro du, kaj du duele; || Unun mi ekbruligis en ligna kabano, || Kiam ni Koreliĉojn kun Rimŝa invadis [12] ‐ tamen nur „unu“ norme posedas fleksiojn plurnombrajn, estante kutime difekta ununombre. [Sergio Pokrovskij]
4.TEZ
(determinilo)
Duondifina determinilo, esprimanta „specifecon“ (termino lingvoscienca), t.e. ke temas pri persono aŭ objekto fiksita, tute specifa, sed kies precizan identon oni ne scias aŭ ne volas indiki; ofte uzata por enkonduki en rakonton novan rolulon aŭ cirkonstancon: unu vidvino havis du filinojn [13] (temas pri certa konkreta vidvino; kp la plene nedifinitan „vidvinon kaj orfon ne premu“, kiu celas ne iun specifan, sed ĉian ajn vidvinon); en unu tago, kiam ŝi estis apud tiu fonto [14] (kp la ĝenerale nedifinitan „en varmega tago mi amas promeni en arbaro“). VD:certa3, iu 3
Rim. 1: Pliparto da lingvoj kiuj ne havas artikolojn (ekzemple la rusa, Latino, la suoma) normale markas specifecon, kaj normale ne markas la nedifinitecon. Male, la lingvoj posedantaj nedifinan artikolon kutime konfuzas tiujn du determinojn; sekve, iuj gramatikoj kaj multaj okcidentaj esperantistoj konsideras tian uzon de unu „malfacile komprenebla“ kaj evitinda aŭ arkaika PIV2. Vd en PAG pri „duondifina determino“ kaj en la studaĵo pri la artikolo [15]. [Sergio Pokrovskij]
Rim. 2: Ankaŭ en ĉi tiu signifo oni evitas la akuzativan formon unun, kaj eĉ la plurnombran formon unuj; anstataŭe oni preferas uzi la sinonimon certa(j)(n)3. [Sergio Pokrovskij]

*unuaTEZ

Estanta antaŭ ceteraj samspecaj objektoj.
a)
Laŭ la spaco: la unua vico en la teatroB; la unua ĉapitro de libro; loĝi sur la unua etaĝo.
b)
Laŭ la tempo: oni ne forgesas facile sian unuan amon [16]; la sennuba idilio de ... ŝia unua juneco Marta; li la unua potence skuis la mondon por nia ideoZ. VD:frua
c)
Laŭ la rango: li estas la unua en sia klaso; tiel la lastaj estos unuaj kaj la unuaj estos lastaj [17].

unuaaĵoZ, unuaĵoZTEZ

Unuaj produktoj de tero aŭ bestoj en la sezono: kiel unuaaĵon el via pasto alportu oferdone kukon [18].

unuaecoZ

Unua rango: li ne povas doni la unuaecon al la filo de la amata [19].

unuauloTEZ

Homo el la unua rango: ve ... al la eminentuloj de la unuauloj inter la nacioj ... [20]! VD:elito

unuavenaĵoTEZ

BIB=unuaaĵo faru honoron al la Eternulo ... el la unuavenaĵo de ĉiuj viaj rikoltoj [21].

*unueTEZ

En la unua loko: unue mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al mi; due mi dankas vin por la prunto [22].

unuo Vikipedio

1.TEZ
Abstrakta kvanto, konsiderata kiel la elementa nombro, kiu servas por formi la ceterajn: la deko konsistas el dek unuojB; skribi ciferon en la kolono de la unuoj; ne estimante apartajn unuojn, ni neniam venos al grandaj nombrojZ. VD:guto, n-uma prezento.
2.TEZ
=mezurunuo la Internacia Sistemo de unuoj; AST unu astronomia unuo, kies simbolo estas au, estas la averaĝa distanco inter a Suno kaj la Tero Kosmo; tempunuo.
3.TEZ
MAT[23] Neŭtra elemento rilate al multiplike signata operacio.
Rim.: Tiun terminon subtenas nerekte ankaŭ [24], kiu tamen konservas por ĝi la nematematikan difinon, troveblan jam en PIV1. Multaj aliaj fontoj uzas ĉi-sence nur neologismon „unito“ (ekz-e [25]), kies avantaĝon ni tamen ne kapablas vidi.

unueco

1.
Eco de tio, kio estas nur unu: la dogmo pri la unueco de Dio.
2.TEZ
Karaktero de tio, kies ĉiuj partoj kunligiĝas por konsistigi nur unu tuton: la unueco estas la plej grava principo de internacia lingvo; unueco donas fortecon PrV; romano, kiu havas unuecon (komponi); rompi la ŝtatan, nacian unuecon.

unuigiTEZ

(tr)
1.TEZ
Kunigi plurajn objektojn en unu tuton: la animo estas unuigita kun la korpo; unuigi la fortojnB; ŝi unuigis en si la ĉarmon kaj la saĝon.
2.TEZ
Kunigi per politika, religia, komerca aŭ simila ligo: la unuigita reĝlando de Granda Britujo kaj Irlando; la unuigitaj ŝtatoj de Norda Ameriko (Usono); ni ĵuris labori por reunuigi l' homaronZ. VD:kunfandi, kunmiksi

unuiĝiTEZ

(ntr)
1.TEZ
Kuniĝi en unu tuton: la oksigeno unuiĝas kun hidrogeno por naski akvon.
2.TEZ
Kuniĝi per politika aŭ simila ligo: proponi al ĉiuj amikoj de interpopola justeco unuiĝi en apartan gruponZ; la Poŝta unuiĝo; tio alkondukos eble al la unuiĝo de la homaroZ. VD:akordiĝi, asocio, ligo, societo

unuhavaTEZ

MAT
(p.p. ringo) Posedanta unuon.

imaginara unuoTEZ Vikipedio

MATMatVort
La komplekso i.

malunuecoTEZ

Plureco, diseco, malsameco de konsisto, de opinioj...: unueco estas forteco kaj malunueco estas malforteco [26]. VD:bunteco2, heterogeneco, malkonkordo

mezurunuoTEZ Vikipedio

SCI Difinita kvanto elektita por taksi per komparo samspecajn kvantojn, kalkulante, kiomoble ili enhavas tiun kvanton aŭ frakcion da ĝi: la metro estas la universala mezurunuo de la longo.

monunuoTEZ Vikipedio

EKON Mezurunuo, servanta por kalkuli monon.

mona subunuoTEZ

EKON Subunuo de monunuo: soldo estas malnova franca mona subunuo.

pli ol unuTEZ

=pluraj pli ol unu viro forlasis altan rangon por virino [27].

subunuoTEZ

Ono de mezurunuo: centimetro estas subunuo de metro; metro estas subunuo de kilometro.

superunuoTEZ

Mezurunuo, kiu estas oblo de la baza: kilometro estas superunuo de metro.

tradukoj

afrikansaj

~: een.

anglaj

~: one; ~o 3.: unit; ~hava: with unit; imaginara ~o: imaginary unit. astronomia ~o: astronomical unity.

belorusaj

~ 2.: адзіны; ~: адзін; ~a: першы; ~aeco: першасьць, першынство; ~avenaĵo: пачаткі; ~e: па-першае; ~o: адзінка; ~eco 2.: адзінства; ~igi: аб'яднаць, злучыць, зьвязаць; ~iĝi: аб'яднацца, злучыцца.

bretonaj

~ 4.: ul, un, ur; ~: unan; ~a: kentañ; ~e: da gentañ; ~o: unanenn; ~igi: unaniñ; ~iĝi: en em unaniñ; mezur~o: unanenn vuzuliañ; mon~o: unanenn voneiz; mona sub~o: isunanenn voneiz; sub~o: isunanenn. Internacia Sistemo de ~oj: Reizhiad Unanennoù Etrebroadel; astronomia ~o: unanenn astronomek.

bulgaraj

~: един; ~e: първо.

ĉeĥaj

~: jeden, jedna, jedno, první; ~a: první, prvý; ~aeco: priorita, přednost; ~aulo: prvotřídní člov�›k; ~e: nejdříve, především, za prvé; ~o: jednička, jednotka, jednotkový prvek; ~eco: jednota, jednotnost, jednoznačnost; ~igi: sdružit, sjednotit, sloučit; imaginara ~o: imaginární jednotka; mal~eco: rozkol; mezur~o: m�›rná jednotka; mon~o: m�›nová jednotka; pli ol ~: nejeden.

ĉinaj

~ 1.: 一 [yī]; ~a: 第一 [dìyī].

estonaj

~: üks.

finnaj

~ 1.: yksi; ~ 2.: yksi; ~ 3.: yksi, toinen; ~ 4.: eräs; ~a: ensimmäinen, ensi ; ~aaĵo, : uutinen (uutisvilja, -leipä tms.); ~aeco: ensimmäisen asema, etusija; ~aulo: ensimmmäinen (ihminen); ~e: ensin, ensiksi; ~o 1.: ykkönen, yksikkö; ~o 2.: (mitta)yksikkö; ~o 3.: ykkösalkio, neutraalialkio; ~eco 1.: ykseys; ~eco 2.: yhtenäisyys; ~igi: yhdistää; ~iĝi: yhtyä, yhdistyä; ~hava: ykkösalkiollinen; imaginara ~o: imaginaariyksikkö; mezur~o: mittayksikkö; mon~o: rahayksikkö; mona sub~o: rahan alayksikkö; pli ol ~: enemmän kuin yksi, usea; sub~o: alayksikkö, kerrannaisyksikkö (yksikön murto-osa); super~o: kerrannaisyksikkö (yksikön monikerta). ~j estas bonaj kaj aliaj estas malbonaj: toiset ovat hyviä ja toiset pahoja; Internacia Sistemo de ~oj: kansainvälinen yksikköjärjestelmä, SI-järjestelmä.

francaj

~ 4.: un certain; ~: un; ~a: premier; ~aaĵo, : prémices; ~aeco: primauté; ~avenaĵo: prémices; ~e: premièrement, d'abord; ~o: unité; ~eco: unité; ~igi: unir; ~iĝi: s'unir; ~hava: unifère; imaginara ~o: unité imaginaire; mal~eco: disparité, pluralité; mezur~o: unité de mesure; mon~o: unité monétaire; mona sub~o: sous-unité monétaire; pli ol ~: plus d'un; sub~o: sous-multiple (d'unité de mesure); super~o: multiple (d'unité de mesure). Internacia Sistemo de ~oj: SI, Système International d'Unités; astronomia ~o: unité astronomique; ~eco donas fortecon: l'union fait la force.

germanaj

~: eins; ~a: erst(-er,-e,-es); ~e: zuerst, als erstes, erstens; ~o 3.: Einselement; ~o: Einheit; ~eco: Einheit, Einheitlichkeit; ~igi: vereinigen, einen; ~iĝi: sich vereinigen, zusammengehen; ~hava: mit Einselement; imaginara ~o: imaginäre Einheit.

hebreaj

~: אחד; ~a: ראשון; ~e: ראשית; ~o: יחידה; ~eco 2.: אחידות, אחדות; ~igi: לאחד; ~iĝi: להתאחד.

hispanaj

~: uno; ~eco: unidad (la unidad de varias cosas); ~iĝi: unirse, juntarse.

hungaraj

~: egy; ~a: első; ~aaĵo, : primőr, első termés; ~aeco: elsőség; ~aulo: élenjáró, első ember; ~avenaĵo: primőr, első termés; ~e: először ; ~o 1.: egyes ; ~o 2.: mértékegység; ~o 3.: egységelem; ~eco 1.: egyedüliség, egyedülvalóság; ~eco 2.: egység, egységesség; ~igi: egyesít; ~iĝi: egyesül; ~hava: egységelemes; imaginara ~o: képzetes egység; mezur~o: mértékegység; mon~o: pénzegység; mona sub~o: váltópénz; sub~o: alegység; super~o: többszörös egység. ~ hako kverkon ne faligas: nem egy vágással döntik le a tölgyet; Internacia Sistemo de ~oj: SI, Nemzetközi Mértékegységrendszer; astronomia ~o: csillagászati egység; temp~o: időegység.

indoneziaj

~: satu; ~a: pertama; ~o: unit; ~eco: [satu] kesatuan, [satu] persatuan; ~igi: [satu] menyatukan, [satu] mempersatukan; ~iĝi: [satu] bersatu; mon~o: mata uang. Internacia Sistemo de ~oj: Satuan Internasional; astronomia ~o: satuan astronomi.

interlingvaaj

~: un.

inuitaj

~: ataqa-n.

italaj

~: uno; ~a: primo (agg.); ~aaĵo, : primizia; ~avenaĵo: primizia; ~e: innanzitutto, per primo; ~o: unità (misura o elemento); ~eco 1.: unicità; ~eco: unità (unione); ~igi: unire; ~iĝi: unirsi; ~hava: unifero (mat.); imaginara ~o: unità immaginaria; mezur~o: unità di misura; mon~o: unità monetaria; mona sub~o: sottounità monetaria, sottomultiplo (di unità monetaria); pli ol ~: più d'uno; sub~o: sottomultiplo (di misura); super~o: multiplo (di misura).

japanaj

~: 一 [いち].

katalunaj

~: u, un; ~a: primer, davanter; ~aaĵo, : primeries; ~aeco: preeminència, primordialitat; ~aulo: eminència, excel·lència, autoritat; ~avenaĵo: primícies; ~e: en primer lloc, primerament; ~o: unitat; ~eco: unió, unicitat; ~igi 1.: unir, reunir; ~igi 2.: unificar; ~iĝi 1.: unir-se, ajuntar-se; ~iĝi 2.: associar-se, aliar-se, coalitzar-se; ~hava: unitari; imaginara ~o: unitat imaginària; mal~eco: diversitat, heterogeneïtat, disparitat, mescla; mezur~o: unitat mètrica, unitat de mesura; mon~o: unitat monetària; mona sub~o: subunitat monetària; pli ol ~: alguns; sub~o: subunitat; super~o: múltiple. ~ soldato militon ne faras: una flor no fa estiu (ni dues primavera); Internacia Sistemo de ~oj: Sistema Internacional d'Unitats (SI); astronomia ~o: unitat astronòmica (UA); ~eco donas fortecon: la unió fa la força; re~igi: rejuntar, reunificar; ~iĝo: unió, associació.

keĉuaj

~: juk.

kekĉiaj

~: jun; ~a: xb̕een; ~e: xb̕eenwa.

nederlandaj

~: een; ~a: eerste; ~aaĵo, : primeur; ~aulo: eersteling; ~e: ten eerste, als eerste; ~o: eenheid; ~eco: eenheid; ~igi: verenigen, eenmaken; ~iĝi: zich verenigen; imaginara ~o: imaginaire eenheid; mal~eco: onenigheid; mezur~o: eenheid; mon~o: munteenheid; sub~o: onderdeel. Internacia Sistemo de ~oj: SI-stelsel; astronomia ~o: astronomische eenheid.

norvegaj

~: en, ett; ~a: første; ~e: først (och fremst), for det første; ~o: enhet; ~eco: enighet; ~igi: forene; ~iĝi: forene seg; mal~eco: uenighet; mezur~o: enhet; mon~o: myntenhet. Internacia Sistemo de ~oj: SI-systemet; astronomia ~o: astronomisk enhet.

okcidentalaj

~: un.

polaj

~ 1.: jeden; ~a: pierwszy; ~o 2.: jednostka; ~o 3.: jedynka, element jednostkowy; ~hava: z jedynką; imaginara ~o: jedność urojona, jednostka urojona; mezur~o: jednostka miary. Internacia Sistemo de ~oj: SI, Międzynarodowy Układ Jednostek Miar.

portugalaj

~: um; ~a: primeiro; ~e: primeiramente, em primeiro lugar; ~o: unidade.

rusaj

~ 1.: один; ~ 2.: единственный; ~ 3.: один; ~ 4.: один; ~: один; ~a: первый; ~aeco: первенство; ~aulo: первый (в знач. сущ.); ~avenaĵo: начатки; ~e: во-первых; ~o: единица; ~eco 1.: единственность; ~eco 2.: единство; ~igi: объединять, объединить; ~iĝi: объединяться, объединиться, соединяться, соединиться; ~hava: с единицей (кольцо и т.п.); imaginara ~o: мнимая единица; mezur~o: единица измерения; mon~o: денежная единица; mona sub~o: разменная монета; pli ol ~: более одного, несколько; sub~o: дольная единица измерения; super~o: кратная единица измерения. Internacia Sistemo de ~oj: СИ, Международная система единиц; astronomia ~o: астрономическая единица (длины); ~iĝo: объединение.

slovakaj

~: jeden, jedna; ~a: prvý; ~aeco: prednosť, priorita; ~aulo: popredná osobnosť; ~e: predovšetkým; ~o: jednotka miery; ~eco: jednota, jednotnosť; ~igi: spájať, stmeliť, zjednotiť, zlúčiť; imaginara ~o: imaginárna jednotka; mal~eco: nejednotnosť, nesvornosť, rozkol; mezur~o: merná jednotka; mon~o: peňažná jednotka; pli ol ~: nejeden.

svahilaj

~: moja.

svedaj

~: en, ett; ~a: första; ~e: först (och främst), för det första; ~o 2.: enhet; ~eco 2.: enhetlighet; ~igi 2.: förena; ~iĝi: förenas.

tokiponaj

~: wan.

tongaaj

~: taha.

turkaj

~: bir.

volapukaj

~: bal.

fontoj

1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 12
2. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 12
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 15:16
4. Zamenhof: Aldono al la Dua Libro de l' Lingvo Internacia
5. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, la ombro
6. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Reĝoj 25:16
7. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 11
8. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 12
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 42:33
10. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, La vivolongo
11. Kurte, La Ondo de Esperanto, 2002:5 (91)
12. A. Mickiewicz, tr. A. Grabowski: Sinjoro Tadeo, Libro 2ª, v. 350
13. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 11
14. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 15
15. Sergio Pokrovskij: La artikolo
16. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 18
17. La Nova Testamento, S. Mateo 20:16
18. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 15:20
19. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Readmono 21:16
20. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Amos 6:1
21. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 3:9
22. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 14
23. Sergio Pokrovskij: Komputada Leksikono, neŭtra elemento
24. La Nova Plena Ilustrita Vortaro, grupo
25. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, Ekzercaro, §447
26. R. Corsetti: Unueco estas forteco kaj malunueco estas malforteco!, Spegulo, 2008:1
27. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 14a

~: Mankas verkindiko en fonto.
~a: Mankas verkindiko en fonto.
~aaĵo, : Mankas verkindiko en fonto.
~aeco: Mankas verkindiko en fonto.
~e: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~o: Mankas verkindiko en fonto.
~igi: Mankas verkindiko en fonto.
~iĝi: Mankas verkindiko en fonto.
~hava: Mankas dua fontindiko.
~hava: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
imaginara ~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mezur~o: Mankas dua fontindiko.
mezur~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mon~o: Mankas dua fontindiko.
mon~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mona sub~o: Mankas dua fontindiko.
mona sub~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
sub~o: Mankas dua fontindiko.
sub~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
super~o: Mankas dua fontindiko.
super~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.


[^Revo] [unu.xml] [redakti...] [traduki...] [artikolversio: 1.88 2016/03/19 13:10:15 ]