tradukoj: bg cs de en es fr hu it nl pl pt ru sk sv

1operaci/o PV

operacio

1.  
Tasko, laŭplane, laŭregule plenumata kiel parto de procedo teĥnika, administra, kuraca, kalkula ktp; ordinare temas pri nesimpla tasko postulanta ĝustan aplikon de instrumentoj kaj aliaj rimedoj: munta operacio; poŝta operacio; (figure) li montris al ni la okulojn de la kato, suprenŝovante ĝiajn palpebrojn […] kaj la kato, kvankam la operacio ŝajne ne tre plaĉis al ĝi, tamen […] tenis sin tre trankvile FK ; li transprenu la operacion malmunti la Komunistan Partion [1].
a)
KIR Ĥirurgia procedo, kuraccele farata per manoj kaj per instrumentoj, por modifi la staton de organo, aŭ por fortranĉi malsanan nekuraceblan parton de korpo: bedaŭrinde, praktikadon de […] pentrado kaj biciklado – iom malhelpas sekvoj de ses operacioj, kiujn suferis mia dekstra mano [2]; operacio ĉe lia lango ne sukcesis plene forigi la malagrablan lispadon de lia elparolado [3]; kuracistoj faris al ŝi cezaran operacion: naskiĝis knabo [4].
b)  
EKON Aro da rimedoj, kiujn oni kombinas por akiri profitojn; transakcio: komercaj, borsaj operacioj; la pastroj petis Amonon pri longa vivo por Ramzes XII-a kaj pri ekstermo de Fenicianoj, kiuj malbonigis al ili la financajn operaciojn [5]; [la] registaro proponis enkonduki malpermeson de financaj operacioj kun la landoj, kiuj ne manifestos pretecon kunlabori en la batalo kontraŭ „forlavo“ de malpura mono [6]; kuntiri informojn el diversaj komputiloj por plirapidigi komercajn operaciojn [7].
c)  
MIL Movoj de trupoj destinitaj por sukcesigi atakon aŭ defendon; operaco: de kelkaj jaroj litovaj soldatoj aktivas en NATO-operacioj, ekzemple en Bosnio kaj Afganio [8]; en maksimume du semajnoj tiuj grupoj kadre de UN-operacioj estu sendeblaj al regionoj ĉie en la mondo, kiujn trafis subita krizo [9].
2.  
MAT
a)
[10] Kalkulo, plenumata super konataj kvantoj por eltrovi unu aŭ plurajn kvantojn nekonatajn: la kvar bazaj operacioj aritmetikaj estas adicio, subtraho, multipliko kaj divido; la plej simplaj aritmetikaj operacioj apartenis jam al la supera kurso kaj estis plenumataj per globetoj [11].
b)  
[12] (en aro E) Bildigo de E×E al E: la aritmetika adicio estas operacio, kiu al ĉiu duopo de entjeroj asocias la sumon de ties termoj; la kunligo de internaj rilatoj estas operacio. VD: Apartaj ecoj de operacio: asocieca, komuteca, distribueca; elementoj kun aparta konduto rilate al la operacio: neŭtra elemento, neŭtriganto; strukturoj: algebra strukturo.
Rim.: Tiu ĉi difino estas formaligo kaj plivastigo de la kutima nocio „aritmetika operacio“. Por tion ĉi respeguli, la bildon de paro (x,y) per operacio T oni prefere signas per xTy anstataŭ T(x,y) kaj oni ĝin nomas „rezulto de la operacio“. La operacion mem oni ofte signas adicie: x+y, multiplike: x×y, xy, xy aŭ per ajna taŭga signo xy, xy, x*y... La nocio operacio estas vastigebla ankaŭ al bildigoj, kies fonto-aro estas kartezia produto de pli ol du identaj aroj. Oni tiam parolas pri „triargumenta“, „kvarargumenta“ aŭ ĝenerale „n-argumenta operacio“.
3.  
KOMP Ago plenumata de unuopa komputila komando: la komputilo plenumas po 700 miliardoj da glitpunktaj operacioj sekunde; la maŝinoj obeu al la planitaj funkcioj [per] simplaj, logikaj operacioj pere de facila rezonado kaj manipulado [13]. TUT:procezo3

operacii

1.
Plenumi operacion.
a)
KIR (tr)
Fari ĥirurgian operacion: oni operaciis mian fraton pri apendicito; kirurgoj ĉe la hospitalo unue ne volis operacii lin pri hernio, ĉar la paciento pezis malpli ol 45 kg [14]; operaciita pro kancero kaj ne tute kuracita, li decidis turni sin al alternativa vivmaniero [15]; „dipitrena kuntiriĝo” kaŭzas, ke la fingroj kurbiĝas, oni ĝis hodiaŭ ne povas kuraci la malsanon, nur operacii la manojn, eltranĉante la „sovaĝajn” partojn, tiel ke la fingroj denove estas rektaj [16].
b)
EKON Ekonomie, profitcele agadi: estas bedaŭrinde ekvidi privatan fremdan firmaon retiriĝi de la albana merkato […] ĉar estas malfacile operacii […], kie la publikaj ŝtataj entreprenoj kaj ankaŭ la civitanoj elektas la opcion de nepago de siaj ŝuldoj [17].
c)  
MIL Fari militan operacion; operaci.
2.  
(ntr)
MAT(fakula ĵargono) Diri, ke aro R operacias super aro E, signifas, ke ekzistas iu ekstera operacio 1 de R super E, pri kiu oni fokusiĝas: la ringo, kiu operacias super modulo; la vektora spaco, kiu operacias super afina spaco. Simila metaforo validas ankaŭ por la elementoj de R, kiam oni parolas pri ilia ekstera operacio 2 super E: ĉiu vektoro operacias enjekcie super afina spaco.
3.
(ntr)
KOMP Funkcii, manipuli plenumante operaciojn: la programo operacias per longaj reeloj, operacii per algebraj kvantoj.

operaciato

1.
KIR Paciento sur la operacia tablo: foje operaciotoj komunikiĝas retpoŝte kun kliniko, sendante ekzemple panoramajn radiografaĵojn kaj aliajn medicinajn informojn al la kirurgo kaj tiam interkonsentante pri la dato de la operacio [18].
2.  
MAT(evitinde) [19] Argumento de operacio.
Rim.: Tiu formo devenas analogie de „dividato“, „adiciato“ ks, kaj respegulas similajn formojn en naciaj lingvoj, sed ĝenas la fakto, ke neniu verba senco pravigas tiun pasivan formon. Ja „operacii“ havas alian sencon, cetere netransitivan. Ŝajnas do, ke „argumento“ sufiĉas.

operaciejo

KIR Loko (salono, ĉambro) ekipita kaj destinita por operaciado. li subite revidis la longan koridoron de la malsanulejo antaŭ si, kie Panjo estis operaciita, li dum multaj horoj estis sidinta antaŭ la operaciejo kaj atendinta kun la patro [20].

operaciumo [21]  

KOMP
Programaro organizanta la funkciadon de komputilo, sendependa de la aplikaj programoj sed necesa por ilia rulado, administrante la aparatajn disponaĵojn de komputilo, aranĝante interagon de la programaj procezoj (taskoj) kun la aparataro, aliaj procezoj kaj kun la uzantoj: operaciumo zorgas pri memoradministrado, eneligoj, dosieradministrado, vicigo de taskoj kaj mendoj, datumprotekto, kontado, prilaboro de la ordonoj de la laboradministra lingvo, iam ankaŭ aliajn servoprogramojn (utilaĵojn) kaj tradukilojn oni rigardas parto de operaciumo; La normo IEEE 1003.1 difinas Uniksecan operaciuman interfacon; la ŝelo estas interpretilo transmetanta operaciumajn komandojn al la operaciumkerno preskaŭ neniu instalita kopio de la operaciumo Vindozo estas laŭleĝa [22]; macOS, antaŭe Mac OS X kaj OS X, estas operaciumo de Apple por Macintosh-komputiloj, […] Unix-, OpenStep-, kaj Darwin-bazita kun lingvoj C++ kaj Objective-C [23]. TUT:sistema programaro
Rim.: Alia uzata termino estas mastruma sistemo. Verdire, „mastrumado“ estas nur unu el la multaj funkcioj de operaciumo, kaj ne la plej grava funkcio (la celatan sencon pli trafe esprimus „administra sistemo“). Trovi vorto(j)n kiu(j) precize priskribus la tutan nocion estas afero malfacila aŭ malebla; tial aperis la formo „operaciumo“, kiu utiligas la pli internacian parton de la termino kaj havas la avantaĝon de unuvorteco. Nur la vivo povas decidi, kiu formo venkos.

operaciesploro  

MAT
Matematika fako studanta metodojn por prepari decidojn per matematika priskribo de la esencaj faktoroj rolantaj en malsimplaj sistemoj el diversaj terenoj de la homa agado (militaj, ekonomiaj, industriaj): kampo kiu amplekse uzas optimumigajn teknikojn estas operaciesploro [24]; multaj problemoj en operaciesploro estas NP-plenaj, ekzemple iuj specoj de entjera programado, kaj la vojaĝanta komiz[ul]a problemo [25].

interna operacioDeneva, ena operacio  

MAT
Operacio 2.b (kontraste al ekstera operacio): duloka operacio estas operacio, kies loknombro egalas al 2, plej ofte temas pri funkcio ĵetanta kartezian produton S×S al S — tiun apartan okazon oni nomas interna operacio [26].

ekstera operacio  

MAT
1.  
[27] (de aro R super aro E) Bildigo de R×E al E: la bildigo, kiu al entjero n kaj elemento x de grupoido (E,†) asocias nx = xx†...†x (n termoj en la dekstra flanko), estas ekstera operacio de la entjeroj super E; vektora spaco E super korpo K estas aro kun du operacioj: unu interna operacio kaj unu ekstera operacio [28].
2.  
(de τ∈R super aro E, kadre de ekstera operacio 1 de R super E) Tia bildigo de E al si mem, ke la bildo de x estas τ∙x: la ekstera operacio de nulvektoro super afina spaco E estas idE.

logika operacio  

MATMatVort
Regulo, kiu asocias propozicion al unu aŭ pluraj propozicioj, difinante ĝian vervaloron ‐ depende de la vervaloro de la argumentoj ‐ per iu vertabelo: ekzistas 4 eblaj unuargumentaj logikaj operacioj kaj 16 duargumentaj; la konjunkcio aŭ logika kajo (esprimita per kaj) estas logika konektilo (operacio), kiu nur rezultigas veran frazon, se ambaŭ frazeroj estas veraj [29].
Rim.: Logikajn operaciojn eblus difini kiel operaciojn super iu duelementa aro, prezentanta la eblajn vervalorojn, kaj efektive tia aro, provizite per konjunkcio, disjunkcio kaj negacio, ricevas strukturon de bulea algebro. Sed por difini logikajn operaciojn ne estus tre konsekvence uzi tiajn nociojn, kiaj estas aroj aŭ bildigoj, kiuj ja baziĝas sur rezonadoj uzantaj la koncernajn operaciojn. Ŝajnas pli bonorde difini tian operacion per ĝia vertabelo (intuicia nocio), kiu por ĉiu vervaloro de la „argumentoj“ donas la vervaloron de la „rezulto“. SUB: Unuargumenta operacio: negacio; duargumentaj operacioj: disjunkcio, ekskluziva disjunkcio, konjunkcio, implico, duobla implico, ekvivalento.

tradukoj

anglaj

~o b: composition law, operation; ~o: operation; ~i 2.: act, operate; ~i: operate; ~ato 2.: operand; ~umo : operating system; ~esploro: operational research, operations research; interna ~o, : internal composition law; ekstera ~o 1.: external composition law; logika ~o: logical operation.

bulgaraj

~o: операция; ~i: оперирам.

ĉeĥaj

~o: akce, operace (lékařský zákrok), výkon, úkon; ~i: provádět operaci; ~ato: operovaný pacient; ~ejo : operační sál; ~umo : operační systém; ~esploro: operační průzkum; logika ~o: logická operace.

francaj

~o b: loi de composition, opération; ~o: opération; ~i: opérer; ~ato 2.: opérande; ~umo : système d'exploitation; ~esploro: recherche opérationnelle; interna ~o, : loi de composition interne; ekstera ~o 1.: loi de composition externe; logika ~o: opération logique, fonction logique.

germanaj

~o a: Operation, Eingriff; ~o b: Vorgehen, Vorgehensweise; ~o c: Operation, Truppenbewegung; ~o a: Rechenart, Rechenoperation; ~o b: Operation, Verknüpfung, Verknüpfungsgesetz; ~i a: operieren; ~i 2.: operieren; ~i 3.: arbeiten; ~ato 1.: Operierter; ~ato 2.: Operand; ~ejo : Operationssaal, Operationsraum, OP (Operationssaal); ~umo : Betriebssystem; ~umo : Betriebssystem; interna ~o, : innere Verknüpfung; ekstera ~o 1.: äußere Verknüpfung; logika ~o: logische Operation.

hispanaj

~o: operación; ~i: operar.

hungaraj

~umo : operációs rendszer.

italaj

~o c: manovre; ~o: operazione; ~i: operare; ~ato 1.: paziente sotto i ferri, soggetto sotto operazione; ~ato 2.: argomento (mat.); ~ejo : sala operatoria, camera operatoria; ~umo : sistema operativo; ~esploro: ricerca operativa, teroia delle decisioni, scienza della gestione, operational research, operations research; logika ~o: operazione logica.

nederlandaj

~o a: operatie, ingreep ; ~o b: handeling; ~o c: operatie; ~o 1.: handeling; ~o a: bewerking; ~o 3.: bewerking; ~i a: opereren; ~i 3.: werken; ~ato 1.: patiënt; ~ejo : operatiekamer; ~umo : besturingssysteem.

polaj

~o a: działanie; ~o b: działanie; ~ato 2.: argument działania; ~ejo : sala operacyjna; ~umo : system operacyjny; interna ~o, : działanie wewnętrzne; ekstera ~o 1.: działanie zewnętrzne; logika ~o: spójnik logiczny.

portugalaj

~o: operação; ~i: operar; ~umo : sistema operacional.

rusaj

~o b: закон композиции, операция; ~o: операция; ~i 2.: действовать; ~i: оперировать; ~ato 1.: оперируемый; ~ato 2.: операнд; ~ejo : операционная; ~umo : операционная система; ~esploro: исследование операций; interna ~o, : закон внутренней композиции; ekstera ~o 1.: закон внешней композиции; logika ~o: логическая операция.

slovakaj

~o: akcia, operácia, úkon; ~i: previesť operáciu; ~ato: operovaný pacient; ~ejo : operačná sieň; ~esploro: operačný prieskum; logika ~o: logická operácia.

svedaj

~o a: operation; ~o a: operation; ~o: operation; ~i a: operera; ~umo : operativsystem.

fontoj

1. Monato, Ian Fantom: 2007
2. Monato, Stefan Maul
3. Monato, Gilbert Ledon: Misa mondo
4. Monato, Ziyu: Per patrina amo
5. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XXIII
6. Monato, Roland Rotsaert: Ĉu venos fino de la impostaj paradizoj?
7. Monato, D. E. Rogers: Libera programaro: nova rimedo komerci
8. Monato, Laimius STRAŽNICKAS: Via malamiko estas nia malamiko
9. Monato, Marko Naoki Lins: Ĉu Eŭropa Unio fariĝas militema?
10. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 9
11. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro I
12. Olav Reiersøl: Matematika kaj Stokastika Terminaro Esperanta, p. 38
13. Monato, S. Maul: Bugra bug-insekto
14. Monato, Sabeo Fu: Escepto-recepto
15. Monato, Zlatko Tišljar: Prezidi la propran psikon
16. Monato, Stefan Maul: Progreso medicina
17. Monato, Bardhyl Selimi: La ĉeĥa elektrodistribuanto CEZ mise taksis la albanan situacion
18. Monato, last/pg: Medicina turismo
19. Sergio Pokrovskij: Komputada Leksikono, operando
20. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Destino de Atrejo
21. C. Bertin: Computer Dictionary, English-Esperanto
22. Monato, Alberto García Fumero: Servo alternative fiksita
23. Vikipedio, MacOS
24. Vikipedio, Optimumigo (matematiko)
25. Vikipedio, Demando P = NP
26. Vikipedio, Duloka operacio
27. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §110
28. Vikipedio, Vektora spaco
29. Vikipedio, Konjunkcio (logiko)


administraj notoj

pri ~o 2.:
      Iam indos sxangxi la markojn
      operac.0o.MAT_supersenco al operac.0o.MAT
      operac.0o.MAT al operac.0o.bildigo
      [MB]
    

ℛevo | datumprotekto | operac.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.57 2018/03/19 18:10:13