*dorm/i PV

*dormi

(ntr)
1.
Esti en stato de korpa kaj spirita senaktiveco, kiu ĉe la homoj ordinare okazas dum ĉiu nokto, kaj estas necesa por ripozigi la homojn kaj la bestojn: nia sukceso ne lasas ilin dormiZ ; dormi ŝtonan (profundan) dormon B .
2.
(figure) Ne agi, resti senaga, kvieta: la longe dormintaj semoj komencis doni la unuajn trunketojnZ .
afrikanse:
slaap
albane:
gjumë
amhare:
መተኛት
angle:
sleep
arabe:
نوم
armene:
Երազ
azerbajĝane:
yuxu
beloruse:
спаць
bengale:
ঘুম
birme:
အိပ်
bosne:
spavanje
bulgare:
спя
ĉeĥe:
spát
ĉine:
睡 [shuì], 眠 [mián], 睡觉 [shuì jiào]
dane:
søvn
estone:
uni
eŭske:
loa
filipine:
tulog
france:
dormir, reposer (dormir)
galege:
soño
germane:
schlafen, ruhen
guĝarate:
ઊંઘ
haitie:
dòmi
haŭse:
barci
hinde:
नींद
hispane:
dormir
hungare:
alszik
igbe:
ụra
indonezie:
tidur
irlande:
codlata
islande:
sofa
japane:
スリープ
jave:
turu
jide:
שלאָפן
jorube:
orun
kanare:
ನಿದ್ರೆ
kartvele:
ძილის
katalune:
dormir ~i ŝtonan (profundan) ~on: dormir com un tronc
kazaĥe:
ұйықтау
kimre:
cysgu
kirgize:
уйку
kmere:
ការដេក
koree:
korsike:
scoprinu
kose:
ukulala
kroate:
spavanje
kurde:
xew de çûn, xewtin, xewîn, nivîn
latine:
somnum
latve:
miegs
laŭe:
ນອນ
litove:
miegas
makedone:
спиење
malagase:
torimaso
malaje:
tidur
malajalame:
ഉറക്കം
malte:
irqad
maorie:
moe
marate:
झोप
monge:
pw tsaug zog
mongole:
унтах
nederlande:
slapen
nepale:
निद्रामा
njanĝe:
tulo
okcidentfrise:
sliep
panĝabe:
ਨ ਦ
paŝtue:
خوب
pole:
spać
portugale:
dormir
ruande:
gusinzira
rumane:
dormi
ruse:
спать
samoe:
moe
sinde:
ننڊ
sinhale:
නින්ද
skotgaele:
cadal
slovake:
spať
slovene:
spanja
somale:
hurdo
ŝone:
hope
sote:
robala
sunde:
sare
svahile:
usingizi
svede:
sova
taĝike:
хоб
taje:
การนอนหลับ
tamile:
தூக்கம்
tatare:
йокы
telugue:
నిద్ర
tibete:
གཉིད་ཁུག་
tokipone:
lape
ukraine:
сон
urdue:
نیند
uzbeke:
uyqu
vjetname:
ngủ
zulue:
sokulala

dormo

1.
Stato de dormanto: la infano de Doroteo ripozis per trankvila dormo [1].
2.
Senaktiveco, senprogreso. VD:letargio, marasmo, stagno.
beloruse:
сон
bulgare:
сън
ĉeĥe:
spaní, spánek
france:
1. sommeil (état du dormeur) 2. sommeil (inactivité), repos (inactivité)
germane:
Schlaf, Ruhe
hebree:
שינה
hispane:
1. sueño, reposo 2. letargo, somnolencia
hungare:
alvás, álom
katalune:
1. son, dormició 2. letargia, inactivitat
nederlande:
slaap (het slapen)
pole:
sen
portugale:
sono
ruse:
сон
slovake:
spánok
svede:
sömn
tokipone:
lape

dormema

Ema dormi: [mi estas] ne laca, ne laca... nur iom dormema [2]; dormemo surprizis lin post tiu rafinite preparita manĝo [3].
angle:
sleepy, slumberous
bulgare:
сънлив
ĉeĥe:
ospalý, rád spící
ĉine:
贪睡 [tān shuì]
france:
ensommeillé ~emo: sommeil (envie de dormir)
germane:
schläfrig
hebree:
ישנוני
hispane:
soñoliento, somnoliento ~emo: somnolencia, modorra
hungare:
álmos, aluszékony ~emo: álmosság
indonezie:
kantuk mengantuk
katalune:
somnolent, endormiscat, ensopit ~emo: somnolència, ensopiment
nederlande:
slaperig ~emo: slaap (het slaperig zijn)
pole:
śpiący, rozespany ~emo: senność
portugale:
sonolento, com sono, dorminhoco
ruse:
сонный (хотящий спать), сонливый, заспанный
slovake:
ospalý
svede:
sömnig, trött
tibete:
གཉིད་བྲོ་པོ་

dormegi

(ntr)
Profunde dormi.
beloruse:
спаць глыбокім сном
ĉeĥe:
spát hlubokým spánkem
france:
dormir d'un sommeil de plomb
germane:
fest schlafen, im tiefen Schlaf liegen
hebree:
לישון שינה עמוקה
hispane:
dormir profundamente, dormir como un tronco
hungare:
mélyen alszik
katalune:
dormir profundament, dormir com un soc
nederlande:
diep slapen
pole:
spać głębokim snem, spać głęboko, spać mocnym snem, spać mocno, spać kamiennym snem, spać jak kamień
ruse:
спать глубоким сном, дрыхнуть
slovake:
tvrdo spať
svede:
sova djupt

*dormeti

(ntr)
1.
Dormi mallonge, malintense, duondormi: li sidas apud la tablo kaj dormetas [4].
2.
KOMP (Pri komputilo aŭ simila aranĝaĵo:) Funkcii en la reĝimo de minimuma energikonsumo, plenumante nenian laboron krom la kontrolo, ĉu venis veka signalo: ĉi tiu agordo preskribas al la bitlibro dormeti se dum 20 minutoj venis nenia komando de la leganto.
angle:
2. sleep, suspend to RAM
beloruse:
1. драмаць
ĉeĥe:
dřímat, podřimovat
ĉine:
1. 小睡 [xiǎo shuì]
france:
1. sommeiller, somnoler
germane:
1. dösen, schlummern
hebree:
לנמנם
hispane:
1. dormitar 2. suspender (guardar sesión de trabajo en la memoria RAM
hungare:
1. szundikál, bólogat (szundikál)
katalune:
1. dormisquejar, becar
nederlande:
1. soezen, dutten, doezelen
pole:
1. drzemać, ucinać drzemkę
ruse:
1. дремать 2. быть в режиме сна
slovake:
podriemkať si
svede:
1. dåsa, slumra

dormigi

1.
Igi aŭ teni iun dormanta: la patrino lulante dormigas la infanon; dormigi pacienton per kloroformo.
2.
(figure) Trompante trankviligi: eble la ruza Feniciano sukcesis dormigi iliajn suspektemajn korojn [5]?
beloruse:
усыпляць
ĉeĥe:
uspat
france:
endormir
germane:
1. in Schlaf versetzen 2. einschläfern
hebree:
להרדים
hispane:
1. hacer dormir, cloroformizar 2. calmar, apaciguar
hungare:
elaltat
indonezie:
tidur menidurkan
katalune:
1. ensopir, cloroformitzar 2. calmar, apaivagar
nederlande:
in slaap doen
pole:
usypiać
ruse:
усыпить
slovake:
uspávací
svede:
söva

dormigilo

Endormiga drogo: mi uzas nek dormigilojn nek aliajn psikmedikamentojn [6]; oficiale mi ne havas efektivan dormigilon, kaj neoficiale... oni ne donas tiajn aĵojn almoze eĉ al blinduloj [7].
6. C. Piron: Kien esperanto?, prelego en Cully, 1994.
7. Vasilij Eroŝenko: El vivo de ĉukĉoj, la trimova ŝakproblemo, 1947
angle:
soporific
beloruse:
снатворнае
ĉeĥe:
prášek na spaní
france:
somnifère
germane:
Schlafmittel, Einschlafhilfe
hebree:
כדור שינה
hispane:
somnífero, narcótico
hungare:
altató(szer)
katalune:
somnífer(s), narcòtic(s)
pole:
środek nasenny
rumane:
somnifer
ruse:
снотворное
slovake:
prášok na spanie
svede:
sömnmedel

dormilo

(malofte)
Aĵo servanta por dormi, kiu faras dormon pli komforta: lito, matraco, kuseno, dormosako ktp.
Rim.: Iuj (ekzemple PAG) donas al dormilo la sencon de dormigilo, kaj oni indikas zamenhofan ekzemplon kiu ŝajnas konfirmi tiun opinion: Konscienco trankvila estas bona dormilo PrV . Tamen tie estas miskompreno: la bona konscienco ne kaŭzas endormiĝon, kvankam ĝi ja ebligas agrablan dormon. La „dormilo“j ja estas „iloj por dormado“ kaj la proverbo senpere antaŭanta la ĵus cititan pruvas ke ĝuste tion celis Zamenhof: Konscienco senmakula estas kuseno plej mola. [Sergio Pokrovskij]
ĉeĥe:
prášek na spaní
france:
élément de literie
germane:
Konscienco trankvila estas bona ~ilo: Ein gut Gewissen ist ein sanftes Ruhekissen Schlafgerät, Schlafhilfe
hispane:
ropa de cama
hungare:
Konscienco trankvila estas bona ~ilo: nyugodt lelkiismeret, nyugodt álom alvószer, alvóeszköz, alvó alkalmatosság
katalune:
roba de llit
ruse:
спальная принадлежность
slovake:
prášok na spanie

duondormi

Esti en parte dorma, parte konscia stato; somnoli: jen, mi parolas, vi aŭdas sen vere aŭskulti, vi duondormas pli kaj pli [8]. VD:dormeti
8. C. Piron: La forto de rigardo, [vidita en 2013]
ĉeĥe:
dřímat, podřimovat
france:
somnoler
germane:
dösen, im Halbschlaf liegen
hispane:
dormitar, cabecear, dormir con un ojo abierto
pole:
czuwać
slovake:
podriemkať si

duondormo

Stato de iu parte dorma, parte konscia; somnolo: kelkfoje li tamen falis en ian duondormon, en kiu li vidis kaj aŭdis ĉion, kio okazis ĉirkaŭ li, sed en kiu la realeco miksis sin kun febraj vizioj [9].
9. H. Sienkiewicz, trad. L. Zamenhof: Quo vadis?, 1933
france:
somnolence
germane:
Halbschlaf
hispane:
somnolencia, sopor
pole:
półsen

eldormiĝi

(malofte)
Ĉesigi sian dormadon, vekiĝi1: la avino eldormiĝis kaj levis sin al sido en sia lito [10].
10. H. Laxness, trad. B. Ragnarsson: Sendependaj homoj, 2007
france:
s'éveiller

endormigi

Meti iun en dormon: sed dormu nun, fariĝu freŝa kaj sana! Mi kantos kaj endormigos vin [11]; kaj ŝi endormigis lin sur siaj genuoj, kaj alvokis homon, kaj detondigis la sep buklojn de lia kapo [12].
beloruse:
усыпляць
ĉeĥe:
uspat
france:
endormir
germane:
zum Einschlafen bringen
hebree:
להרדים
hispane:
dormirse
hungare:
elaltat
katalune:
adormir
nederlande:
in slaap doen
pole:
usypiać, kłaść spać
ruse:
усыпить
slovake:
uspávací
svede:
söva

endormiĝi

1.
Transiri en dorman staton, fali en dormon: [la najtingalo] kantis kaj la imperiestro dolĉe endormiĝis [13]; mi kuŝiĝas kaj endormiĝas, kaj mi vekiĝas, ĉar la Eternulo min subtenas [14].
2.
(figure) Trankvile morti en paco: tute mallaŭte ĝi (la muŝo) malleviĝis sur la balanciĝantan trunketon de herbo, balancetis la kapon tiel, kiel nur ĝi povas balanceti, kaj ĝoje endormiĝis [15]; ĉar se ni kredas, ke Jesuo mortis kaj releviĝis, tiel ankaŭ tiujn, kiuj endormiĝis en Jesuo, Dio venigos kun li [16]. VD:forpasi
beloruse:
заснуць
france:
s'endormir
germane:
einschlafen
hebree:
להירדם
hispane:
1. quedarse dormido 2. fallecer
hungare:
elalszik
katalune:
1. adormir-se 2. transir
nederlande:
in slaap vallen, inslapen
pole:
1. zasypiać, zapadać w sen 2. zasypiać
ruse:
уснуть, заснуть
svede:
1. somna 2. somna in

endormiĝo

1.
Transiro en dorman staton: kontraŭ la kungluiĝado de la palpebroj […][…] oni igas vespere antaŭ la endormiĝo froti sur la fermitaj palpebroj ŝmiraĵon kun blanka hidrarga precipitato [17].
2.
KRI En la tradicia kristanismo la Endormiĝo de la Sankta Dipatrino estas unu el la ĉefaj kristanaj festoj (la dekduopaj festoj, la dipatrinaj festoj), per kiu la eklezio rememoras la miraklan morton de la Dipatrino: inter la plej gravaj ortodoksaj festoj estas La Endormiĝo kaj Ĉieliro de la sankta Dipatrino [18]; tiu, kiu konstruigis en la urbo la monaĥejon „Endormiĝo de la Dipatrino“ [19]. VD:Ĉielenpreno
17. Ludoviko Lazaro Zamenhof: Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, Kronika katara konjunktivito
18. D. Cibulevskij: Katedralo renaskiĝantaMonato
19. -: Sinaia ‐ La Perlo de Karpatoj, SAT, [2010]
angle:
2. Assumption of the Virgin Mary, Dormition of the Virgin Mary
hebree:
הירדמות
hispane:
1. adormecimiento 2. Asunción de la Virgen María, Dormición
katalune:
1. adormiment 2. assumpció, la Mare de Déu d'Agost (festivitat)
latinece:
2. Dormitio S. Mariae
pole:
1. zaśnięcie, zapadnięcie w sen 2. Zaśnięcie
ruse:
1. засыпание, отход ко сну 2. Успение
svede:
1. insomnande

fordormi

(tr)
Perdi pro duma dormo: fordormi la okazon PrV ; fordormi la tutan tagon.
beloruse:
праспаць (упусьціць нешта праз сон)
ĉeĥe:
zaspat
france:
manquer (qc par inactivité)
germane:
verschlafen for~i la okazon: die Gelegenheit verschlafen , die Gelegenheit auslassen, die Sache verschlafen
hebree:
להחמיץ הזדמנות
hispane:
dormir (continuamente, sin interrupciones ni despertarse) for~i la okazon: perderse, desaprovechar, dejar pasar (por estar durmiendo)
hungare:
elszalaszt, átaluszik (hagy elmúlni) for~i la okazon: elszalasztja az alkalmat
katalune:
dormir (contínuament, sense interrupcions ni despertar-se) for~i la okazon: perdre's, desaprofitar, deixar passar (per estar dormint)
nederlande:
missen (door z.te overslapen)
pole:
przespać
ruse:
проспать (шанс и т.п.)
slovake:
zaspať
svede:
sova bort

maldormi PV

(ntr)
1.
Esti en la aktiva, ne dorma stato, ne dormi: ni maldormas en la tago, dormas en la nokto kaj havas tiam niajn sonĝojn, sed kun arbo estas alia afero, arbo maldormas en la daŭro de tri sezonoj, kaj nur en la komenco de la vintro ĝi endormiĝas [20]; fakte ŝajnas, ke kiam infano kuŝas, ĝi preskaŭ neniam estas plene maldorma [21]; li maldormis jam tri noktojn apud la malsana patro;
2.
(figure) Havi aktivan, viglan mensostaton, atenti1, zorgi: la Eternulo maldormas super siaj fideluloj [22]; sed se diversaj homoj parolos diversmaniere, ankaŭ tiam maldormu, ĉar la saĝo ordonas antaŭvidi prefere malbonon ol bonon [23].
Rim.: PV, PAG kaj PIV ial atribuas al „maldormi“ la sencon „sin deteni de dormo dum la kutima dormtempo“. Tio estas mallogika (ĉar rompas la simetrion inter „dormi“ kaj „maldormi“), malutila (ĉar arbitre limigante la sencon de „maldormi“ tio senigas nin je vorto por situacio kiel la prezentita en la Fabela ekzemplo) kaj simple malvera, kiel atestas la ekzemploj. „Maldormi“, samkiel „dormi“, oni povas je ĉia tempo, ĉu kutima aŭ ne. Ankaŭ la figura senco maldormi2 pruvas tion.
20. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, lasta sonĝo de maljuna kverko
21. R. Rossetti: La homo, problemsolva organismo, Literatura foiro, 1998-04 (112), p. 44a
22. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉap. 15a
23. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 18a
angle:
to be awake
beloruse:
ня спаць
ĉeĥe:
bdít
france:
rester éveillé, veiller (rester éveillé)
germane:
wachen
hebree:
להיות ער
hispane:
permanecer despierto, trasnochar, velar
hungare:
ébren van, virraszt
katalune:
tranuitar, vetllar
nederlande:
wakker zijn
pole:
nie spać, być na jawie, powstrzymywać się od snu
ruse:
1. бодрствовать 2. бдеть
slovake:
bdieť
svede:
vara vaken

maldorma

Rilata al aktiva, ne dorma stato: Mi dormis, sed mia koro estis maldorma [24]; Ĉiuj infanoj estis maldormaj. Ili gapis scivole al Johana [25]; la servuteco en kiun ĝi enfermas iliajn vivojn mem dum ok horoj da laborado, nome duono de iliaj maldormaj horoj [26].
24. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Alta Kanto 5:2
25. Ferenc Szilágyi: Vespera ruĝo anoncas ventegon
26. Le Monde diplomatique en Esperanto 2014-2016
angle:
awake
france:
éveillé
hebree:
עֵר
ruse:
бодрствующий

maldormo

Aktiva stato de nervosistemo, manifestiĝanta en konscia konduto: la ciklo de dormo kaj maldormo; vi leviĝos kvazaŭ el dormo al feliĉa maldormo kaj kvazaŭ el nokto al la tagiĝo de Dio [27]; Li akceptas la teorion de duobla konscio en dormo kaj maldormo, per kio 80 ĝis 90% da homoj povas subiĝi al hipnotismo [28].
27. H. Sienkewicz, tr. Lidia Zamenhof: Quo vadis, Ĉap. 53a
28. Haupenthal, R.: La Esperantisto, p. 28
angle:
wakefulness
ĉeĥe:
bdělost
france:
réveil
hebree:
עֵרוּת
pole:
czuwanie
ruse:
бодрствование, бдение

tradormi

(tr)
Pasigi dormante: tradormi la nokton [29].
beloruse:
праспаць (нейкі час)
germane:
durchschlafen, verschlafen
hebree:
ללון
hispane:
dormir de un tirón, dormir de una vez
hungare:
átalszik, végigalszik
nederlande:
verslapen
pole:
przespać
ruse:
проспать (всю ночь и т.п.)

satdormi

(ntr)
Dormi sufiĉe, ĝis la kontenta stato en kiu oni ne plu deziras dorm: mi petas vin, Ramzes, satdormu [30]; 4 horoj laŭ la organizantoj sufiĉas por satdormado LOdE .
angle:
sleep one's fill, have one's sleep out
ĉeĥe:
dosyta se vyspat
germane:
ausschlafen
hispane:
dormir suficientemente
hungare:
kialussza magát
katalune:
dormir suficientment
nederlande:
uitslapen
pole:
wyspać się
ruse:
выспаться
slovake:
vyspať sa dosýta

sendormeco

MED Malsana stato, en kiu oni ne povas dormi: ia kuracilo por vi kontraŭ la sendormeco [31].
31. Vasilij Eroŝenko: El vivo de ĉukĉoj, la trimova ŝakproblemo
beloruse:
бяссоньніца
ĉeĥe:
bdělost, nespavost
ĉine:
失眠 [shī mián]
france:
insomnie
germane:
Schlaflosigkeit
hebree:
נדודי שינה
hispane:
insomnio
hungare:
álmatlanság
indonezie:
insomnia
katalune:
insomni
nederlande:
slapeloosheid
pole:
bezsenność
ruse:
бессонница
slovake:
bdelosť, nespavosť

dormomalsano

MED Infekta malsano karakterizata de konstanta dormemo.
beloruse:
сонная хвароба
ĉeĥe:
spavá nemoc
france:
maladie du sommeil
germane:
Schlafkrankheit
hebree:
מחלת שינה
hispane:
síndrome de Kleine-Levin, hipersomnia, síndrome de la bella durmiente
hungare:
álomkór
indonezie:
sakit penyakit tidur
katalune:
síndrome de Kleine-Levin, hipersòmnia
nederlande:
slaapziekte
pole:
śpiączka
ruse:
сонная болезнь
slovake:
spavá choroba

diskodormo

KOMP Tia stato de komputilo (aŭ simila aranĝaĵo), ke kvankam ĝi estas plene malŝaltita, tamen ĉiuj datumoj pri la uzula seanco2 estas konservitaj en energi-nedependa memoro, plej ofte, sur fiksita disko: ĉe granda amplekso de la ĉefmemoro vekiĝo el diskodormo povas postuli rimarkeblan tempon.
Rim.: Multaj lingvoj uzas por ĉi tiu nocio metaforan terminon, ekvivalentan al la esperanta vintrodormo; la memklariga kaj malimplica strukturo de la esperanta termino biologia ebligas uzi pli precizan terminon, kiu kombinas la metaforan „dormo“n de „hibernation“ kun la ĝusteco de „suspend to disk“.
angle:
hibernation, suspend to disk
germane:
Ruhezustand
hebree:
א
hispane:
hibernación, suspención a disco
ruse:
гибернация

vintrodormo

ZOO Speco de letargia stato, en kiun venas dum vintro iuj bestoj, ekzemple urso, marmoto, vesperto: tiel insektoj povas adaptiĝi al variaj vivmedioj, inter ili la plej malvarmaj regionoj de la Tero, aplikante biologiajn rimedojn kiaj la vintrodormo kaj sezona migrado [32].
32. Vikipedio, Insektoj, 2016-08-01
angle:
hibernation
france:
hibernation
germane:
Winterschlaf
hebree:
תַרְדֵמָת חורף
hispane:
hibernación
indonezie:
hibernasi
pole:
sen zimowy
ruse:
зимняя спячка

dormoreĝimo

KOMP Energiŝpara reĝimo3 de komputilo aŭ simila aranĝaĵo dum iom longaj senagaj periodoj ene de seanco2; plej ofte dormetodiskodormo, sed eble kombino de ili ambaŭ: la hibrida dormoreĝimo kombinas dormeton (kies avantaĝo estas tuja vekiĝo) kun diskodormo (kiu konservas la seancajn datumojn ankaŭ en okazo de elektra paneo).
angle:
sleep mode hibrida ~oreĝimo: hybrid sleep hybrid sleep
france:
veille (ordinateur)
germane:
Ruhezustand
hebree:
מצב שינה
hispane:
modo suspendido suspensión híbrida
ruse:
режим энергосбережения гибридный режим энергосбережения

administraj notoj

~i: Mankas verkindiko en fonto.
~egi: Mankas dua fontindiko.
~egi: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~eti: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mal~a: Mankas verkindiko en fonto.
~omalsano: Mankas dua fontindiko.
~omalsano: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
disko~o: Mankas dua fontindiko.
disko~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~oreĝimo: Mankas dua fontindiko.
~oreĝimo: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.