^*por^UV

I.

^*por

Prepozicio sekviganta substantivon, adverbon aŭ infinitivon, kaj esprimanta:

1.: Celon: por kia celo [1]? bastoneto sur kiu oni tenas plumon por skribado estas plumingo [2]; mi vojaĝas nur por plezurigi vin [3]! por plezuro oni aranĝas festenojn [4]; [ni] laboras por la venontjara kongreso [5]; ni diru tion por lia laŭdo; la rajdvipo diris ke ĝi neniam krakas por fari komplezon al maljunuloj sed nur por la honoro de nefianĉigitaj [6]; dudek jaroj da laborado por la Esperantismo [7]; li riskas por la duba rezultato kuraĝe sian vivon ^Hamlet; li estis invitita por kanti; la komitato donis permeson por elveturo; ni devas klarigi al ni por kio ni kunvenas [8]; por kio (kion petante) vi venis al mi [9]?
Rim.: En tiu senco Zamenhof kelkfoje preterlasas la prepozicion antaŭ infinitivo: kiam mi kuŝiĝas dormi ^Revizoro; donis al ili manĝi kaj trinki [10]; oni vokas la bovon ne festeni sed treni ^PrV. Tiu dirmaniero estas malofta kaj ne imitinda.
2.: Destinon, la adaptiĝon al: tio estas mia kabineto por laboro; kampo por la eksperimentoj de aeroplanoj; glaso, kiun oni uzas por vino[11]; kuracisto por virinoj; vestoj por infanoj; ne estis akvo por la popolo[12] (por trinki); mi havas nenion por manĝi; havi multon, pli bonan por fari [13]; ne havi la tempon por ludi; estas la horo por leviĝo el dormo [14]; ĉu vi opinias min kapabla […] por tiu malnobla agado [15]? bombo sufiĉa por eksplodigi citadelon; miaj sagoj, tro malmultepezaj por tia vento, ne trafus la celon ^Hamlet; li estas tro fiera por obei (vd tro).
3.: Aĉetobjekton: pagi cent frankojn por sia palto; tiu drapo kostas po dek markoj por metro; por ĉiu tago mi ricevas kvin frankojn [16]; por du monatoj mi ŝuldas 30 frankojn (de luprezo); abonpago, tio estas pago por la abono[17]; (figure) pagas maljunaj jaroj por junaj eraroj ^PrV; (figure) tiuj ĉi tagoj […] rekompencas lin por la malfacila pasintaĵo ^FK.
4.: Aĉeto- aŭ vendo-prezon: aĉeti teon por unu franko ^PV; fajencmanĝilaro el antikva fabrikaĵo […], por neniu prezo [li] konsentis ĝin forlasi [18]; ĉu vi povas lasi la ĉambron por unu spesmilo? [tiu folieto] povas esti ricevita por kelke da centimoj ^FK; vi kalkule enskribis lignon por dudek mil rubloj, dum en efektiveco vi ne donis eĉ por cent rubloj ^Revizoro; oni donacas por speso kaj laborigas por spesmilo ^PrV; por la mono pastra preĝo, por la mono romp' de leĝo ^PrV; por sia oro ĉiu estas sinjoro ^PrV. kontraŭ³, po
5.: Predikativon (= kiel³, kvazaŭ): mi prenis vin por iu pli merita ^Hamlet; mi lasos ⫽ Al la danĝero pinĉi mian barbon ⫽ Kaj prenos ĝin por ŝerco [19]; oni povus preni tiun ĉambron por laborejo de artisto; vi akceptas por kontanta mono vortojn, kiuj ne enhavas […] indon ^Hamlet; ŝtono servis al ni por seĝo; mi donos al vi la landon por eterna posedaĵo[20].
6.: Personon, kiu ricevos profiton aŭ kontentigon pro la ago: voĉdoni por iu; kolekti monon por mizeruloj; aĉeti kukojn por la infanoj; tiu libro estas por vi; li kantetis por si mem[21]; la naturo, kiu longan tempon batalis kontraŭ ni, batalas nun por ni [22]; ĉiuj por si, por ĉiuj Di' ^PrV; la fervoro por Esperanto; la motivoj por la akcepto de tiu propono; [diskuti] la por kaj la kontraŭ ^PrV. favore al, profite de
7.: Personon, kiun trafos la rezulto de la ago: nia regimentestro estas por siaj soldatoj, kiel bona patro[23]; asigni difinitan salajron por iu ^Hamlet; tio estas granda perdo por ni; tiu ĉi grava tago restos por mi ĉiam memorinda[24]; la kongreso estis vera triumfo por Esperanto; mia spiro fariĝis abomena por mia edzino [25]; tri aferoj estas nekompreneblaj por mi[26]. al ³, kontraŭ ⁴, konsiderante, rilate al
8.: Tempodaŭron, dum kiu daŭros la ago: donu al mi lokon por unu nokto [27]; la sumon de mil frankoj […] al li mi pruntis por unu jaro [28]; foriri por ĉiam [29]; vi faris Izrael via popolo por eterne [30]; tiu manĝaĵo estos provizo por la lando por la sep jaroj [31].

Rim.: Por estas kelkfoje erare uzata kun la senco de pro: mi dankis lin por la tuja plenumo de mia deziro [32]; la Eternulo juĝu vin por tio [33].

1. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, ĉap. 9
2. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 40
3. Spomenka Štimec: Ombro sur interna pejzaĝo, Ombro sur interna pejzaĝo
4. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Predikanto 10:19
5. Diversaj aŭtoroj: Kontakto 2011-2019, BEJO: 50 jaroj da mojoseco (Emerson dos Santos)
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Ŝparmonujo
7. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
8. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 26:27
10. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Kroniko 28:15
11. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 32
12. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 33:14
13. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Ruĝaj ŝuoj
14. La Nova Testamento, Al la Romanoj 13:10
15. Molière, trad. D-ro L. L. Zamenhof: Georgo Dandin, Akto Unua
16. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, §14
17. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, §27
18. Henri Vallienne: Kastelo de Prelongo, Ĉapitro Unua
19. William Shakespeare, trad. L. L. Zamenhof: Hamleto, Reĝido de Danujo, Hamleto
20. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 17:8
21. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Malnova domo
22. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
23. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 37
24. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 41
25. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Ijob 19:17
26. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 30:17
27. Sándor Szathmári: Vojaĝo al Kazohinio, Sesa Ĉapitro
28. Ludoviko Lazaro Zamenhof: Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto
29. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Historio
30. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Kroniko 17:22
31. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 41:36
32. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 31
33. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Eliro 5:21

afrikanse:: vir
albane:: për
amhare:: ለ
angle:: for
arabe:: إلى
armene:: համար
azerbajĝane:: üçün
beloruse:: для, дзеля, каб, для таго, каб, за
bengale:: জন্য
birme:: အတွက်
bosne:: za
bulgare:: 2. за
ĉeĥe:: k, na, za (účelové)
ĉine:: 替 [tì], 因之 [yīnzhī], 以 [yǐ], 以便 [yǐbiàn], 以期 [yǐqī], 以飨 [yǐxiǎng], 以饗 [yǐxiǎng], 來講 [láijiǎng], 来讲 [láijiǎng], 借以 [jièyǐ], 去 [qù], 为 [wèi], 為 [wèi], 为 [wèi], 爲 [wèi]
dane:: til
estone:: jaoks
filipine:: para sa
france:: pour
galege:: para
germane:: für 1. zu (Zweck) 3. (Preis) je (Meter...), à 4. zu (Preis) 5. als (für) 6. zu Gunsten von
guĝarate:: માટે
haitie:: pou
haŭse:: domin
hinde:: के लिए
hispane:: para, por
igbe:: n’ihi na
indonezie:: untuk
irlande:: do
islande:: fyrir
japane:: ために
jave:: kanggo
jide:: פֿאַר
jorube:: fun
kanare:: ಫಾರ್
kartvele:: განთავსების
kazaĥe:: үшін
kimre:: gyfer
kirgize:: үчүн
kmere:: សម្រាប់
koree:: 에 대한
korsike:: di
kose:: kuba
kroate:: za
kurde:: bo
latine:: nam
latve:: par
laŭe:: ສໍາລັບການ
litove:: už
makedone:: за
malagase:: fa
malaje:: untuk
malajalame:: വേണ്ടി
malte:: għal
maorie:: hoki
marate:: साठी
monge:: rau
mongole:: нь
nederlande:: voor, om te
nepale:: को लागि
okcidentfrise:: op
panĝabe:: ਲਈ
paŝtue:: لپاره
pole:: dla, na, do
portugale:: por, para
ruande:: kuri
rumane:: pentru
ruse:: 1. для, чтобы (kun infinitivo) 2. для, чтобы (kun infinitivo) 3. за (о цене) 4. за (о цене) 5. за 6. за 7. для 8. на
samoe:: mo
sinde:: لاء
sinhale:: සඳහා
skotgaele:: airson
slovake:: pre, za
slovene:: za
ŝone:: nokuti
sote:: bakeng sa
sunde:: keur
svahile:: kwa
taĝike:: барои
taje:: สำหรับ
tamile:: ஐந்து
tatare:: өчен
telugue:: కోసం
tibete:: དོན་དག་ལ་
ukraine:: для
urdue:: کے لئے
uzbeke:: uchun
vjetname:: cho
volapuke:: plo
zulue:: ngoba

por ke

: Konjunkcia esprimo, montranta la celon: subtenante la kruĉon, por ke la virino povu trinki[34]; ili faris ĉion, kion ili povis, por ke ni elportu el la urbo la plej bonan rememoron [35]; ni devas esti tre singardaj por ke, anstataŭ akceli la aferon, ni ĝin ne pereigu por ĉiam [36].

Rim.: Por ke ĉiam sekvigas la u-modon, escepte en maloftaj okazoj, kie ĝi montras ne la celadon, la intencon, sed nur la efektivan aŭ neintencitan rezulton: tiu ŝprucigo sufiĉas por tio, ke ili plu ne povas teni la okulojn nefermitaj[37]; la ideo […] estis tro altiranta por ke la homoj rifuziĝus je ĝi[38] (vd tro).

34. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 15
35. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado en la Guildhall (Londono) en la 21a de aŭgusto 1907
36. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
37. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Dio de dormo
38. L. L. Zamenhof: Originala Verkaro, paĝo 259

angle:: in order to, so that
beloruse:: каб, для таго, каб, абы
ĉeĥe:: aby
ĉine:: 以便 [yǐbiàn], 以期 [yǐqī], 好使 [hǎoshǐ], 俾使 [bǐshǐ]
france:: pour que
germane:: damit
hispane:: para que
indonezie:: agar, supaya
japane:: ～するために
nederlande:: opdat
pole:: żeby
rumane:: ca să, pentru a
ruse:: чтобы, для того, чтобы
slovake:: aby

II.

Radiko kun la senco „por“:

pora

: Koncernanta ion, kiu aŭ kio estas por io: per 60 poraj kaj 59 kontraŭaj voĉdonoj akceptis parlamentoj proponojn de [la] deputito [39].

pora (porhava)

39. Monato, D. E. Rogers: Jes kaj ne, 2003

beloruse:: станоўчы, за
france:: favorable

porulo

: Tiu, kiu estas por iu afero, favoras ĝin, aprobas ĝin, kontraste al kontraŭulo: ĉiu esprimis sian ideon pri la afero, oni facile povus diveni porulojn kaj kontraŭuloj [40].

40. J. Codjo: Dialogo inter surduloj, 2002

france:: approbateur (subst.), soutien (personne)

III.

por-

: Prefikso kun la sencoj de por¹, por⁸ kaj por³: porĉiama ^MT, porvivaĵo [41] [42] ...; pormonata salajro; porkilometra prezo [43]; aŭto porsekunde lumigis per la lumĵetiloj konatan lentugan vizaĝon [44]; ni trinkis unu kun la alia porfratiĝon [45].

41. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 6:4
42. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Bona humoro
43. Johannes Müller: Homa movebleco estonta, Alternativa vidpunkto, p. 35
44. A. kaj B. Strugackij trad. A.Kerbel: Aĉaj cignoj, p. 269
45. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Monteto de elfoj

beloruse:: па-

*por UV

*por