8sens/o PV

senso   Vikipedio

FILFIZL Iu el la kapabloj de organismo por ricevi impreson de ekstera fenomeno fizika aŭ ĥemia; sentumo: en kinejo oni povas uzi nur du el la kvin sensoj [1]; la vidpovo fakte estas eble la plej grava inter niaj sensoj [2]; kompense pro la blindeco la aliaj sensoj de la loĝantoj akriĝis [3]; tuŝ-senso, viv-senso, mov-senso kaj ekvilibr-senso estas nomataj „malsupraj sensoj“ ĉar ili rilatas kun korpa sistemo de volo kaj de metabolismo [4]; niaj sensoj sciigas nin ke ni estas tie ĉi, vivaj, vekaj, konsciaj, pensantaj, sentantaj [5]; vojaĝoj instigas ankaŭ ordinarajn homojn al pli intensa perceptado de la okazaĵoj, des pli poetojn, homojn kun viglaj, fajnaj sensoj [6]; la nebulo post mallonge rabas ĉiun orientsenson [7]; (figure) via senso por humuro ne pliboniĝis [8]. EKZ:aŭdado, vidado, flarado, gustumado, palpadoVD:blinda, surda
1. Monato, Paul Gubbins: Kinarto: Kvin homoj, kvin sensoj
2. Monato, Paŭlo Sergio Viana: Kataraktotrakto revivigas
3. Monato, Donald Broadribb: Malutopio
4. Vikipedio, La 12 sentumoj
5. Monato, David Kelso: Kompreno en kunteksto ...
6. F.-G. Rössler: Profite vojaĝu kun Edwin, Monato, 1994:6, p. 21a
7. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Urbo de Imperiestroj
8. Monato, Trevor Steele: Tridek jarojn poste
angle:
sense
ĉeĥe:
schopnost vnímat, smysl (vnímací)
france:
sens (perceptif)
germane:
Sinn
hispane:
sentido (capacidad de percibir estímulos)
hungare:
érzékszerv
itale:
senso (percezione)
nederlande:
zintuig
pole:
zmysł
portugale:
sentido
ruse:
чувство (способность восприятия: слух, зрение и т.п.)
slovake:
zmyslový orgán, ústroj

sensi  

Percepti per la sensoj, impresiĝi pro ia eksteraĵo: mi ne sensas la tiklojn de la akvo kaj la suno sur mia nuda korpo [9].
9. M. Fernández: Invit' al Utopio, en: La Vorto kaj la Vento, 2017
france:
percevoir
hispane:
sentir, percibir
pole:
odczuwać, czuć
portugale:
sentir

sensaĵo  

Elementa impreso ricevata de senso; sentumaĵo: li ne plu sentis la pezecon de sia korpo, li ĉirkaŭpalpis per la manoj kaj ekkonsciis, ke li ŝvebis […] estis mirakla, neniam konata sensaĵo, sento de nedependeco kaj senlima libereco [10]; halucino […] estas erara percepto de sensaĵo [11]; la teproduktanto […] rostis la velkintajn tefoliojn tuj per pinbranĉoj, kaj tiel li akiris teon […] kun fumaĵita sensaĵo [12].
10. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, Perelin', la Noktarbaro
11. Vikipedio, Halucino
12. Pluveta: Longa Historio de Bruna Teo, Ĉina radio Internacia, 2016-06-27
france:
sensation
germane:
Sinneswahrnehmung, Empfindung, Wahrnehmung (Sinn)
hispane:
sensación
hungare:
érzékelés, érzéklet
itale:
sensazione
nederlande:
zintuiglijke waarneming
pole:
odczucie, czucie
portugale:
sensação

sensaro

La tuto de la sensoj de organismo: Tomaso, kiu opiniadis ke la kono estas atingebla nur pere de la sensaro, rifuzas la konceptadon pri kono de Aŭgusteno, por kiu la kono okazas nur per la dia iluminigo [13]; kvin el la tapiŝoj estas ordinare interpretataj kiel figuraĵoj de la sensaro: la gusto, la aŭdsenso, la vidpovo, la flarado kaj la tuŝado [14].
ĉeĥe:
vnímací smysly
france:
les cinq sens
germane:
die Sinne
hispane:
los cinco sentidos
hungare:
az öt érzékszerv
itale:
i cinque sensi
nederlande:
zintuigen
portugale:
os cinco sentidos
slovake:
vnímacie zmysly

sensilo

1.  
BIO Ĉia simpla aŭ malsimpla (de ĉelo ĝis organo) korpoparto kun funkcio sensi; sentilo1: artropodoj havas ankaŭ ampleksajn gamojn de kemiaj kaj mekanikaj sensiloj, ĉefe bazite sur modifoj de multaj ĥetoj (haretaĵoj) [15]. SUB:sensorgano
2.  
TEK Aranĝaĵo transformanta fizikan grandon en aparate aŭ komputile trakteblan signalon; sentilo2: temperatursensilo el plateno kies rezistanco estas 100 Ω ĉe 0 °C [16]; en la skanilo, la analogaj datumoj de fizika objekto estas akceptitaj per sensilo kaj transformitaj al cifereca formo [17]; malgrandaj sensiloj kontrolos la staton de paciento dum kirurgia operacio [18].
15. Vikipedio, Artropodoj
16. Vikipedio, Temperatursensilo
17. Vikipedio, Skanilo
18. G. Cazzaro: Mikroskope vastaj horizontoj, Monato, 1997:2, p. 12a
angle:
sensor, sensing device, pickup, transducer
ĉeĥe:
buňka příjmající vjemy, senzila
france:
capteur, senseur
germane:
, Fühler 1. Sinnesorgan 2. Gebergerät, Sensor
hispane:
1. órgano sensorial 2. sensor
hungare:
érzékelő, szenzor
itale:
sensore
pole:
2. czujnik, sensor
portugale:
1. órgão do sentido 2. sensor
ruse:
датчик, щуп
slovake:
bunka prijímajúca vnemy, senzila

sensismo   Vikipedio

FIL Doktrino, laŭ kiu ĉia kono venas de sensaĵoj kaj nur de ili; sensualismo: Condillac […] neis la ekziston de la „meditado“, dua fonto de konaro krom la sentoj, kreante sian propran filozofion, konata kiel Sensismo [19]. VD:empiriismo
ĉeĥe:
senzualizmus
france:
sensualisme (philosophique)
germane:
Sensualismus
hispane:
sensualismo
hungare:
szenzualizmus
itale:
sensismo (fil.), sensualismo (fil.)
nederlande:
sensualisme
portugale:
sensorialismo
ruse:
сенсуализм
slovake:
senzualizmus

aŭdsenso  

Aŭdpovo: cirklodancoj [povas] plibonigi la kunordigon inter la vidsenso, la aŭdsenso kaj la korpmovado [20]; beleco alparolas ĉefe al la vidsenso, sed ekzistas beleco por la aŭdsenso [21].
france:
audition (sens), ouïe (sens)
germane:
Gehör, Hörvermögen
hispane:
audición (sentido), oído (sentido)
itale:
udito (senso)
nederlande:
gehoor
norvege:
hørsel
pole:
słuch
portugale:
audição (sentido)

elektrosenso  

Senso, per kiu iuj bestoj perceptas elektrajn kampojn: elektrosenso estas kutime nur utila por ŝarkoj kaj aliaj subakvaj bestoj, pro tio ke la sala akvo pli bone tralasas la elektrajn signalojn ol aero [22].
22. F. van Hertrooij: Mamuloj kiuj venas el ovoj: la monotremoj, Scivolemo, 2018-05-02
france:
électroperception
germane:
Elektrosinn
hispane:
electrorrecepción
portugale:
eletrorrecepção, eletropercepção

flarsenso   Vikipedio

Flarpovo: krom spira organo, nazo ankaŭ estas la organo de la flarsenso, kiu intime ligiĝas kun la gustumado [23]; flarsenso [de ĉevalo] kvankam multe pli bona ol tiu de homoj, ne estas tiom bona kiom tiu de hundo [24]; murenoj […] ĉasas aliajn bestojn per tre fajna flarsenso [25].
beloruse:
нюх
france:
flair, odorat
germane:
Riechsinn, Geruchssinn
hispane:
olfato (sentido)
hungare:
szaglás
nederlande:
reukzin
pole:
węch, powonienie
portugale:
olfato
ruse:
нюх, обоняние, чутьё

gustosenso  

Senso, per kiu oni perceptas salecon, dolĉecon, amarecon, acidecon en la buŝo: iuj el ili iam, ekzemple unufoje dum kelkaj semajnoj, por kontentigi gustosenson, manĝas ion aŭ trinkas [26]; [ĉe la proteo] la burĝonoj de la gustosenso estas en la muka epitelio de la buŝo, plej parto ĉe la supra flanko de la lango kaj en la enirejo al la truoj de la brankoj [27].
france:
gout (sens)
germane:
Geschmackssinn
hispane:
gusto (sentido)
pole:
smak (zmysł)
portugale:
paladar

magnetosenso  

Senso, per kiu iuj bestoj perceptas magnetajn kampojn de la tero: eksperimentaj teknikoj kiel genaj nokaŭtoj permesis pli detalan ekzamenon de ebla magnetosensado en ... bananmuŝoj [28].
angle:
magnetoreception
france:
magnétoception
germane:
Magnetsinn
hispane:
magnetorrecepción

tuŝosenso, tuŝsenso  

Senso, per kiu oni perceptas kontraŭpremon, glatecon, varmecon ktp. de tuŝataĵo: je la tuŝosenso ĝi estas glata, malvarma kaj malmola [29]; maketo uzata de blinduloj por kompreni pere de la tuŝosenso kia estas ĉu konstruaĵo ĉu urbo [30].
29. B. Russell, trad. J. Alkasaro: La problemoj de la filozofio, [2004?]
30. Vikipedio, Maketo (arkitekturo)
france:
toucher (sens)
germane:
Tastsinn
hispane:
tacto (sentido)
pole:
dotyk (zmysł)
portugale:
tato (sentido)

vidsenso  

Vidpovo: la lumintensa funkcio […] priskribas la mezan spektran sensaĵon de homa vidsenso de brileco [31]; Béla Julesz […] faris gravajn kontribuojn al la teorio de homa vidsenso [32].
angle:
ability to see
beloruse:
зрок
ĉeĥe:
zrak
france:
vue (sens)
germane:
Sehfähigkeit, Gesichtssinn
hispane:
vista (sentido)
hungare:
látóképesség
pole:
wzrok
portugale:
visão (sentido)
ruse:
зрение
slovake:
schopnosť vidieť, videnie, zrak

administraj notoj