*best/o

*besto  

1.  
(komune) Animalo, sed ne homo: kiam oni parolas pri bestoj, mi konsilas ĉiam uzi nur la senseksan pronomon "ĝi"[1]; kaj Dio la Eternulo kreis el la tero ĉiujn bestojn de la kampo kaj ĉiujn birdojn de la ĉielo [2]; regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super ĉiuj bestoj, kiuj moviĝas sur la tero [3]; ĝi estas nek homo nek besto nek ŝtonego [4]. SUB:bruto
2.  
(figure) Bruto, homo stulta kaj kruda kiel besto: bestaj inklinoj, besta krimo; la besta buĉado en Bielostok [5]; doni al ili la eblon libere konatiĝi kaj komunikiĝi sur neŭtrala fundamento kaj nur tiam povos malaperi tiaj bestaĵoj, kiujn ni nun vidas en diversaj lokoj [6]. VD:bruto, idioto, sensaĝulo, sovaĝulo, bestio
3.  
BIO Animalo: ĉu vi ekpensis iam pri tio, kio propre levis la homaron tiel neatingeble alte super ĉiuj aliaj bestoj, kiuj ja en efektiveco estas konstruitaj laŭ tiu sama tipo kiel la homo? [7]; la nura besto kiu tiam agis, estis la homo mem [8].
Rim.: Tiu senco inkludas la specion homo.
1. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Respondo 35, La Revuo, 1908, Majo
2. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 2:19
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 1:28
4. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, ĉapitro 24a
5. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Dua Kongreso Esperantista en Genève en la 28a de aŭgusto 1906
6. Zamenhof: Parolo antaŭ la Dua Kongreso Esperantista en Ĝenevo 1906
7. L. L. Zamenhof: Esenco kaj Estonteco, ĉapitro 2a
8. Monato, S. Maul: Bugra bug-insekto
angle:
animal ~a: animalistic
beloruse:
зьвер, жывёла
bretone:
loen, aneval
bulgare:
животно, звяр
ĉeĥe:
zvíře, zvíře
france:
animal (subst.), bête (subst.) ~a: animal (adj.), bestial ~aĵo: atrocité (acte bestial), acte bestial
germane:
Tier
hebree:
חיה, בעל חיים
hispane:
animal
hungare:
állat
ide:
bestio, animalo ~a: bestala, bestatra
indonezie:
binatang, hewan
japane:
動物 [どうぶつ], 獣 [けもの]
katalune:
animal, bèstia
nederlande:
1. beest (excl.mens), dier (excl.mens) 2. beest 3. beest (incl.mens), dier (incl.mens)
okcitane:
bèstia
pole:
zwierzę
portugale:
animal
rumane:
animal, bestie
ruse:
зверь, животное
slovake:
zviera
turke:
hayvan

bestoj  

BIO Animaloj: la bestojn karakterizas disvolviĝo per embrio, kiu ĉe la plej multaj bestoj trapasas fazon de blastulo [9].
angle:
Animal kingdom
beloruse:
царства жывёлаў
bretone:
rannad al loened
bulgare:
животни, животинско царство
france:
règne animal
germane:
Tierreich
hungare:
állatvilág
katalune:
animals, animàlia
latinece:
Animalia
nederlande:
dierenrijk
pole:
zwierzęta, królestwo zwierząt
ruse:
царство животных

bestaro  

ZOO Tuto de la bestoj de iu regiono, terspaco, epoko; faŭno: kiu timas bestaron, ne iru arbaron PrV ; iu, vidante ke el la tuta bestaro nenia speco da bestoj manĝas bakitan panon, venis al la logika konvinko, ke ĝi ne estas sana kaj bongusta [10]; nun la tuta bestaro estas en la manĝejo por sin nutri FK ; oni povos malkovri la alpan regionon, ĝian kreskaĵaron, ĝian bestaron [11].
angle:
fauna
beloruse:
фаўна, сьвет жывёлаў
bulgare:
животински свят, фауна
ĉeĥe:
zvířectvo, zvěř
france:
faune (fém.)
germane:
Fauna, Tierwelt
hebree:
בעלי חיים
hispane:
fauna
hungare:
fauna
ide:
bestiaro, animalaro
indonezie:
fauna
japane:
動物相 [どうぶつそう], ファウナ [ふぁうな]
katalune:
fauna
nederlande:
fauna
pole:
fauna
portugale:
fauna
ruse:
фауна, животный мир
slovake:
zver

dombesto  

Malsovaĝa besto, kiun oni havas en aŭ ĉe domo, por ia utilo aŭ kiel dorlotbesto: la foiro abundis je kortobirdoj kaj dombestoj [12]; kiel dombesto, kiel kato, ŝi foje graŭletis sed ĝenerale ronronis [13]; grenon oni konservas en la turoj de la domoj, kaj la granda ĉambro en la mezo utilas por ŝirmi la dombestojn dum la pluvsezono [14]; la vilaĝo de la knabineto, tute proksima, konsistas el cento da belaj dometoj […] kun ĝardeno kaj ĉirkaŭbaritejo por la dombestoj. [15].
Rim.: Dombesto inkludas – krom dorlotbestojn kaj hejmbestojn – ankaŭ bestojn tenatajn en bestodomoj kaj bienoj por diversaj utiloj (ekz. bovoj, azenoj, porkoj, kokoj)
12. Liu Houming: Nigra Sago, El Popola Ĉinio, 1983:03, p. 38a-41a
13. P. Gubbins: Dombestoj kaj sakstratoj, Monato, 1998:6, p. 28a
14. Adjé Adjévi: Kutamaku, la lando de Betamariba, Monato, 2012:06, p. 19a
15. Augusta Conchiglia: Kampkultura kooperativo laŭ la kibuca modelo, Le Monde diplomatique en Esperanto, 2008-05-01
angle:
domesticated animal
bulgare:
домашен любимец
ĉeĥe:
domácí zvíře
france:
animal familier
germane:
Haustier
indonezie:
binatang peliharaan
japane:
家畜 [かちく]
slovake:
domáce zviera

dorlotbesto  

Malsovaĝa besto, kiun oni plezure dorlotas kaj kutime tenas hejme: „kiel aspektas la uloj?“ ŝi demandis, parolante al sia dorlotbesto [16]; tiuj, kiuj pro sia aĝo aŭ translokiĝo ne povas prizorgi kaj nutri sian dorlotbeston, portas ĝin al la publikaj higienaj oficejoj [17]. VD:hejmbesto
Rim.: Dorlotbesto kaj hejmbesto estas preskaŭ sinonimaj, sed kelkajn dorlotbestojn oni ne tenas en sia hejmo (ekzemple dorlotajn ĉevalojn), kaj kelkajn hejmbestojn oni ne aŭ ne ĉefe tenas por dorlotado (ekzemple ornamajn fiŝojn kaj trejnitajn asisthundojn)
16. L. Frank Baum, trad. D. Broadribb: Doroteo kaj la Sorĉisto en Oz, „la kavo de la draketoj“
17. Isikawa Takasi: Bojkotataj bojantoj, Monato, 2016:03, p. 16a
angle:
pet
bulgare:
домашен любимец
france:
animal de compagnie
germane:
Haustier
ide:
dorloto, dorlotbestio
indonezie:
binatang peliharaan
japane:
ペット [ぺっと], 愛玩動物 [あいがんどうぶつ]
katalune:
animal de companyia
nederlande:
troeteldier, huisdier
pole:
zwierzątko, zwierzę domowe

hejmbesto  

Malsovaĝa besto, kiun oni tenas hejme, kutime por akompano aŭ plezuro: Tiuj novaj “kreitaĵoj” povas tre rapide malfermi la pordon al kreado de aliaj modifitaj hejmbestoj [18]; Kiel hejmbestoj la blanka variaĵo estas plej populara, pro tio ke ĝi aspektas amuze, sed ankaŭ malhelaj aksolotloj estas vendataj [19]. VD:dorlotbesto
18. Franck Mazoyer: Konsekro de la mutaciulo, Le Monde diplomatique en Esperanto, 2004-01-01
19. Frank van Hertrooij: La salamandro kiu neniam iĝas plenkreska, Scivolemo, 2018-10-03
angle:
pet
bulgare:
домашен любимец
france:
animal de compagnie
germane:
Haustier
indonezie:
binatang peliharaan
japane:
ペット [ぺっと]
katalune:
animal de companyia
nederlande:
huisdier

mambestoj  

ZOO Mamuloj: la ovo koviĝas en la organismo de la mambesto [20]; gravan rolon en disvastigo de rabio havas sangosuĉantaj vespertoj, kiuj sin nutras per sango de mambestoj kaj infektas ilin [21].
20. G. R. Ledon: Ovo kaj kokino, Monato, 2001:11, p. 5a
21. Monato, Vladimir Lemelev: Batalo kontraŭ mortiga malsano, 2008
angle:
mammals
bretone:
bronneged
bulgare:
бозайници, млекопитаещи
ĉeĥe:
savce
france:
mammifères
germane:
Säugetiere
hebree:
יונקים
hungare:
emlősállatok
indonezie:
mamalia
katalune:
mamífers
latinece:
Mammalia
nederlande:
zoogdieren
pole:
ssaki
ruse:
млекопитающие
slovake:
cicavce
turke:
memeliler

rabobesto  

Iu el rabobestoj: ne estos tie leono, kaj rabobesto ne aperos [22]; aliaj gardas, ke […] rabobestoj ilin ne disŝiru [23]; defendi sin kontraŭ rabobestoj [24].
bulgare:
хищник, месоядно животно
ĉeĥe:
dravec, šelma
france:
carnivore
slovake:
dravec, šelma

rabobestoj  

ZOO Ordo de mamuloj (Carnivora), plej multaj el ili surtere vivantaj bestoj, nutrantaj sin de karno; esceptoj estas ekzemple: rosmaro kaj pandoj. SUB:felisedoj, ursedoj, musteledoj
angle:
carnivores
beloruse:
драпежнікі
bretone:
kigdebrerien
bulgare:
хищници, месоядни
ĉeĥe:
šelmy
france:
carnivores
germane:
Raubtiere
hungare:
ragadozók
indonezie:
karnivora
japane:
ネコ目 [ねこもく], 肉食目 [にくしょくもく], 肉食類 [にくしょくるい]
katalune:
carnívors
latinece:
Carnivora
nederlande:
roofdieren
pole:
drapieżnik, zwierzę drapieżne
ruse:
хищники
slovake:
šelmy

ŝarĝobesto, ŝarĝbesto

Besto uzata por portado de pezaĵoj: azenido, filo de ŝarĝobesto [25]; ĉu vi ne pensas, ke la ŝarĝbesto, kiu estas vipata, malsatas kaj morte laciĝas [26]; mi vidis mian amikon kaj liajn du ŝarĝbestojn [27].
25. La Nova Testamento, Mateo 21:5
26. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Historio el la dunoj
27. E. R. Burroughs, trad. K. R. C. Sturmer: Princino de Marso, 1938
angle:
pack animal, beast of burden
bulgare:
товарно животно
france:
bête de somme
germane:
Lasttier
hungare:
igavonó barom
ide:
charjobestio, kargobestio
japane:
駄獣 [だじゅう]
nederlande:
lastdier, pakdier
ruse:
вьючное животное

tirbesto

Besto – ordinare granda kvarpiedulo – kiun oni uzas por tirado de veturilo aŭ aparato: la bovino ne donados lakton, ŝi […] povas taŭgi nur kiel tirbesto aŭ en buĉejo [28]; li donis al multaj kamparanoj atestilojn ke iliaj ĉevaloj ne taŭgas por militservo kiel tirbestoj [29].
angle:
draft animal
bulgare:
впрегатно животно
ĉeĥe:
tažné zvíře
france:
animal de trait tirbestio
germane:
Zugtier
katalune:
animal de tir
nederlande:
trekdier
pole:
zwierzę pociągowe
slovake:
ťažné zviera

administraj notoj

pri ~o 2.:
      La ekzemploj ne tre bone taŭgas por fundamenti la vorton
      „besto“, sed pli la vorton
      „besta“.
      [Wolfram Diestel]
    
pri rabo~oj:
    PIV1 ne konsentas kun tiu difino. [MB]
  
~oj: Mankas dua fontindiko.
rabo~oj: Mankas fontindiko.
rabo~oj: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.