*long/a PV

*longa

1.
Granda laŭ la dimensio longo; havanta difinitan grandon laŭ tiu dimensio: longa bastono, ŝnuro, strato, streko; ĉambro vasta, pli longa ol larĝa Marta ; (analoge) ne skribu al mi tiajn longajn leterojn [1]; longa je dudek centimetroj, je tri paŝoj; tio estis aleo, du kilometrojn longa [2]; (figure) kilometre longa titolo.
2.
Havanta grandan daŭron: la vivo ne estas longa [3]; longa vojaĝo, laboro, parolado, malsano, pacienco; longaj someraj tagoj; longa krio, ĝemo; plilongigi paroladon, kunvenon. VD:daŭra 1, eterna, tirata
3.
FONPOE (p.p. silabo) Fermitaakcenta: en la vorto „me-lan-ko-li-o“ la longaj silaboj estas „lan“ kaj „li“.
Rim.: Ĉi tiu nocio estas esence fremda al Esperanto, sed Kalocsay faris ampleksan teorion pri ĝia uzo en poezio, ĉar li opiniis la klasikan metrikon, bazitan sur longeco de silaboj, pli belsona ol la akcenta. La donita difino estas adaptita al la specifaj ecoj de Esperanto, kiu ne firme konas longecon de vokaloj, sed por lingvoj kun klara distingo inter longaj kaj mallongaj vokaloj, kiel la latina, helena, sanskrita, araba k.a., la difino estu prefereble: fermita, aŭ kies vokalo estas longa.
angle:
long
ĉeĥe:
dlouhý
france:
long
germane:
1. lang 2. lang, langdauernd, langandauernd 3. lang
hispane:
largo
hungare:
hosszú
ide:
longa
malaje:
1. memendekkan
nederlande:
lang 1. lang 2. lang, langdurend
norvege:
lang
pole:
długi 1. długi 2. długi
portugale:
longo
rumane:
lung
ruse:
1. длинный 2. долгий, продолжительный 3. долгий (слог, гласный)
slovake:
dlhý
svede:
lång
tokipone:
suli
volapuke:
lunik

*longe

1.
Dum multe da tempo: la plej juna […] devis ankoraŭ la plej longe atendi [4]; longe ŝi devis atendi, kaj tempo de atendado daŭras tiel senfine longe [5]; estas bone longe resti matene en la lito, se oni havas multe por fari, diras la maldiligentulo [6]; la pastro [...] loĝis longe en nia urbo [7]; lia kolero longe daŭris [8]; mia ora ringo ne estus nun tiel longe serĉata, se ĝi ne estus tiel lerte kaŝita de vi [9]; ili insistis tiel longe, ĝis li hontis [10].
2.
Delonge: mia domo estis jam longe konstruita [11].
3.
Tiel, ke la koncernaĵo estas longa 1: etendu pli longe viajn ŝnurojn, kaj viajn palisojn fortikigu [12].
ĉeĥe:
dlouho, dlouze, dávno
france:
1. longtemps
germane:
1. lange 2. seit Langem 3. lang
hispane:
1. mucho tiempo, largo tiempo, largamente
hungare:
1. hosszan, hosszú ideig 2. régen 3. hosszan
ide:
longe
nederlande:
lang
norvege:
1. lenge 2. lenge 3. langt
pole:
długo
rumane:
mult timp, indelung
ruse:
1. долго 2. давно 3. длинно
slovake:
dlho
svede:
länge

*longo

1.
Plej granda dimensio de objekto: tricent ulnoj estu la longo de la arkeo, kvindek ulnoj ĝia larĝo, kaj tridek ulnoj ĝia alto [13]; faldi paperfolion laŭ la longo; tiu ĉi rivero havas ducent kilometrojn da longo [14]; ĉiuj liaj administratoroj kaj farmantoj ne donas al li […] pli ol pecon da tero, havantan la longon kaj larĝon de paro da kontraktaj paperoj Hamlet ; la korpo falis kaj etendiĝis laŭ sia tuta longo [15]; (arkaismo) grado de longo (distanco de iu loko al iu difinita meridiano akceptita kiel deirpunkto, t.e. longitudo).
Rim.: Oni pli volonte parolas pri longo de objekto kuŝanta. Tamen „longo“ povas ankaŭ alterni kun „alto“ pri stara aĵo, kiel montras jena ekzemplo: ili staris fiere unu apud la alia, kvankam ilia longo estis tre malegala [16].
2.
FIZ Baza fizika grando, esprimanta la distancojn inter du punktoj: la dimensioj de longo estas `M^0L^1T^0`; la derivita grando areo (respektive volumeno) estas kvadrato (respektive kubo) de longo. VD:metro
angle:
length
ĉeĥe:
délka
france:
1. longueur (dimension) 2. longueur (grandeur physique)
germane:
Länge
hispane:
1. longitud 2. longitud (tamaño físico)
hungare:
hossz, hosszúság
nederlande:
lengte
norvege:
lengde
pole:
długość
portugale:
comprimento
rumane:
lungime
ruse:
длина
slovake:
dĺžka
svede:
längd

longeco

1.
Eco de tio, kio estas longa: mi rigardis la [...] orelojn de la leporo, estas plezuro admiri ilian longecon! [17]; ĝi estis bela per sia grandeco kaj per la longeco de siaj branĉoj [18]; Saul tuj falis laŭ sia tuta longeco sur la teron [19]; malegala longeco de la vokaloj [20]; la longeco de la laboro lacigis lin.
2.
Longo 1: naŭ ulnoj estas ĝia longeco kaj kvar ulnoj estas ĝia larĝeco [21]; ŝi konsideris la longecon de la vojo kaj prikalkulis, ke, se ŝi ne sekvos la landvojon, sed iros laŭlonge de la marbordo, ŝi ŝparos preskaŭ du mejlojn [22]; tiuj bestoj povas atingi longecon de pli ol 3 metroj [23]; Stirio […] proponas al sportemaj montbiciklantoj unikan alpan itineron […], kiu ĉi-momente ampleksas longecon de 1138 km kaj suman altecon de entute 31 305 m [24].
angle:
longness, length
ĉeĥe:
délka
france:
longueur (fait d'être long)
germane:
Länge
hispane:
longitud
hungare:
hosszúság
ide:
longeso
nederlande:
lengte (het lang zijn)
pole:
długość
rumane:
lungime
ruse:
длина
slovake:
dĺžka
svede:
längd

antaŭlonge

Multe da tempo antaŭe: jaroj antaŭlonge pasintaj [25]; kio antaŭlonge estis profetita, jen ĝi plenumiĝis [26].
angle:
long ago
france:
depuis longtemps, il y a longtemps
germane:
lange davor, viel früher, vor langer Zeit
hispane:
hace mucho tiempo
hungare:
régen, jóval előtte
nederlande:
lang geleden
norvege:
for lenge siden
pole:
dawno, dawno temu
rumane:
demult
ruse:
давно
svede:
för länge sedan

antaŭ ne longe, antaŭnelonge, *antaŭ nelonge, *antaŭ nelonga tempo

En pasinta, ne tre malproksima tempo: gento, antaŭ ne longe venintan el Italujo [27]; pri tio mi antaŭ ne longe jam mem pensis [28]; antaŭ ne longe la fiŝo donacis al ni dometon [29]; ankoraŭ antaŭ ne longe oni tute silentis pri ni kaj poste oni nin mokis [30]; se iu antaŭ nelonge edziĝis, li ne iru en militon [31]; mi parolas pri tiuj novaj romanoj, kiuj aperis antaŭ nelonge [32]; tiel freŝa, kvazaŭ ĝi nur antaŭnelonge estus enmetita tien [33]; kun ĉagrena mieno alparolis min antaŭnelonge iu Kamarado [34].
angle:
a short while ago
france:
il y a peu (de temps)
germane:
vor Kurzem
hispane:
hace poco tiempo
hungare:
nemrég
nederlande:
onlangs
norvege:
for ikke lenge siden
pole:
niedawno
rumane:
nu de mult, recent
ruse:
недавно

delonga

De longa tempo estanta, funkcianta, valida...: li estas delonga servisto de nia domo, do mi povas sendi per li tiun ĉi leteron kun plena fido [35]; ĉi tiu teamo estas delonga ĉampiono en Hungario [36].
35. H. Sienkiewicz, trad. L. Zamenhof: Quo vadis?, 1933
36. Monato, Karlo Juhász: Ĉu komerco helpas?
france:
ancien, de longue date
germane:
alteingesessen, angestammt
pole:
dawna
rumane:
o lungă perioadă de timp

delonge

De antaŭlonge kaj plu ĝis la koncerna momento: eĉ unu birdon oni ne aŭdis, ĉiuj jam delonge ripozis, kaj la strigo ne estis ankoraŭ hejme [37]; en la tuta regiono oni jam delonge rigardis lin kiel indiĝenon [38]; ni esperantistoj, cetere, konas tiun ĉi fenomenon jam delonge [39].
37. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Anneto
38. A. Ĉeĥov, trad. M. Lukaŝ: Enujulo, La Nica literatura revuo, 3:1
39. S. Maul: Fortaleza surprizoMonato
ĉeĥe:
dávno
hungare:
régóta, régtől fogva
nederlande:
sinds lang
norvege:
i lang tid
pole:
od dawna
rumane:
pentru o lungă perioadă de timp
ruse:
давно, издавна
slovake:
dávno

*laŭlonge [40]

Laŭ la dimensio longo, laŭ la pli granda direkto: trairu la landon laŭlonge kaj laŭlarĝe [41]; sur la norda flanko laŭlonge estu kurtenoj, havantaj la longon de cent ulnoj [42]; fendi lignon laŭlonge.
angle:
lengthwise
beloruse:
уздоўж
france:
en long
germane:
entlang, der Länge nach
hispane:
a lo largo
hungare:
hosszában
nederlande:
langs
pole:
wzdłuż
rumane:
de-a lungul
ruse:
вдоль
svede:
på längden

laŭlonge de, laŭlonge ...-n

(prepoziciaĵo)
Laŭ la pli granda flanko de: ŝi nun iris laŭlonge de la marbordo [43]; la ŝipo malrapide kaj gracie naĝis laŭlonge la riveron [44]; laŭlonge de strato [...] eblas vidi la antikvajn vestiĝojn de la Romia Teatro [45].
43. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Anneto
44. J. Merchant: Kompatinda Klem, 1931
45. Turisma skabenejo de la urbo Torino: Torino, 1984
angle:
along
france:
le long de
germane:
entlang
hispane:
a lo largo de, durante
hungare:
mentén
katalune:
al llarg de
nederlande:
langs
okcitane:
al long de
pole:
wzdłuż
rumane:
de-a lungul
ruse:
вдоль, в длину

*mallonga

1.
Havanta malgrandan etendon laŭ sia plej granda dimensio: rekta vojo estas pli mallonga, ol kurba [46]; ŝafon, kiu havas tro longajn aŭ tro mallongajn membrojn, vi povas alporti kiel oferon [47]; mallonga tenilo, vesto, barbo, frazo.
2.
Havanta malgrandan daŭron: mallonga kunsido, kolero, feliĉo; mia vivo estas ja mallonga, ĉesu do, lasu min libera [48]; la triumfado de malvirtuloj estas mallongatempa kaj la ĝojo de hipokritulo estas nur momenta [49]; mallonge dirite. VD:konciza
3.
FONPOE (p.p. silabo) Malfermita kaj senakcenta.
Rim.: Vidu rimarkon sub longa 3. Por lingvoj kun klara distingo inter longaj kaj mallongaj vokaloj, la difino estu prefereble: malfermita, kaj kies vokalo estas mallonga.
angle:
short
ĉeĥe:
krátký
france:
court (bref) 2. bref
germane:
kurz 1. kurz 2. kurzdauernd, kurzandauernd, kurzzeitig
hispane:
corto 1. corto 2. breve
hungare:
rövid
ide:
kurta
katalune:
corto
nederlande:
kort
norvege:
kort
pole:
krótki, kusy
portugale:
curto
rumane:
curto, scurte, zgârcit
ruse:
1. короткий 2. короткий, краткий 3. краткий
slovake:
krátky
svede:
kort
tokipone:
lili
volapuke:
brefik

mallongigi

(tr)
1.
Malgrandigi la longon, la pli grandan dimension: okuloj [...], kies palpebroj estas mallongigitaj [50].
2.
Malpliigi la daŭron, rilate al la normala, antaŭvidebla daŭro: pardonu, ke ĉi tiun fojon mi mallongigos mian intersalutiĝon kun vi Marta ; la jaroj de malpiuloj estos mallongigitaj [51].
angle:
shorten
ĉeĥe:
zkrátit
france:
abréger, écourter, raccourcir
germane:
1. kürzen 2. abkürzen
hispane:
1. acortar 2. abreviar
ide:
kurtigar
nederlande:
verkorten, inkorten
norvege:
korte ned
pole:
kurczyć, redukować, skracać, streszczać
rumane:
contracta, reduce, scurta, rezuma
ruse:
1. укоротить 2. сократить
slovake:
skrátiť
tokipone:
lili

mallongigo

1.
Malgrandigo de longeco; plirapidigo: mallongigo de transporta tempo [52]; per mallongigo de la tempo eblas akiri pliajn poentojn [53].
2.
GRA Skriba aŭ parola koncizigo de esprimo, ekzemple, konservanta nur la komencajn aŭ ekstremajn literojn aŭ silabojn de vortoj: „ktp“ estas kutima mallongigo de „kaj tiel plu“; la plej uzataj mallongigoj, kiel „s-ro“, „d-ro“, kiujn (nekredeble!) en PIV oni tute ne trovas [54]; signifo de la mallongigoj estas: t.e. = tio estas, k.c. = kaj ceteraj […] [55].
URL: PMEG: Elparolo de mallongigoj
52. Monato, Mu Binghua: Ĉinio: Enlanda aviado multekostas
53. Monato, Judit Felszeghy: Ne nur sporto, ankaŭ vivoformo
54. Carlo MINNAJA: Baza Esperanta Radikaro (Recenzo)Monato
55. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Pri la mallongigoj, Pri la mallongigoj
angle:
abreviation
beloruse:
1. скарачэньне 2. скарот, абрэвіятура
bulgare:
2. съкращение, абревиатура
ĉeĥe:
krácení, zkratka
france:
abréviation
germane:
Abkürzung 1. Kürzung
hispane:
abreviatura
katalune:
abreviatura
nederlande:
afkorting
norvege:
forkortelse
pole:
abrewiacja, zmniejszenie, skrót, streszczenie
rumane:
abreviere, scurtătură, rezumat, reducere
ruse:
сокращение, аббревиатура
slovake:
skratka

nelonge

Dum negranda tempointervalo: estos nelonge vi, tute ne longe vivanta [56]; malŝparulo ĝuas nelonge, avarulo neniam PrV .
angle:
briefly
ĉeĥe:
nedlouho, nedávno
france:
brièvement
germane:
kurz
hispane:
con brevedad, brevemente
hungare:
nem sokáig, rövid ideig
norvege:
kort
pole:
niedługo
rumane:
îndată
ruse:
недолго
slovake:
nedávno

postnelonge, post nelonge, post ne longe

Post malmulta tempo: post nelonge li malaperis en la mallumo [57]; postnelonge mura indikilo eklumis [58].
57. J. Rejtő, trad. L. Balázs: La antaŭenŝovita garnizono
58. J. Francis: Misio sen Alveno, 1982
france:
peu après
germane:
nach Kurzem
hispane:
poco después
hungare:
csakhamar, hamarosan, kisvártatva
norvege:
rett etterpå
pole:
za niedługo, wkrótce
rumane:
îndată
ruse:
вскоре

taglonge

Dum la daŭro de la tago, kiel precipa okupo, tre longe: kial vi tamen sidadas ĉi tie taglonge, kaj nur vespere vi hejmeniras al via popolo en la arbaro? [59].
59. J. Dorosmai, trad. J. Dorosmai jun. kaj J. Horvath: Fabloj kaj Aforismoj, 2002
france:
à longueur de temps

longoforma

Rimarkeble pli longa ol larĝa: tio estis mara herbo aŭ junko, kiu kovris longforman ŝtonon kaj aspektis kiel korpo de homo [60].
ĉeĥe:
podlouhlý
france:
allongé, oblong
germane:
länglich
hispane:
alargado
hungare:
hosszúkás
pole:
pociągły
rumane:
alungit
ruse:
продолговатый
slovake:
podlhovastý

administraj notoj