*fru/e UV

*frue

En frua tempo: pli aŭ malpli frue lingvo internacia nepre estos enkondukita EE ; ne pli frue ol (ne antaŭ) matene [li] venis hejmen [1]; ne pli frue ol kiam... (ne antaŭ kiam) [2]; [la] horloĝo […] ĉiam iris tro frue, sed la maljunaj homoj diris, ke tio estas pli bona ol se ĝi irus tro malfrue [3]; oni ne devas tro frue fanfaroni; frue leviĝu kaj frue edziĝu PrV ; kiu pli frue venas, pli bonan lokon prenas PrV . VD:laŭdi, moki, ridi, mano, urso, venko, vespero, triumfi
afrikanse:
vroeë
albane:
fillim
amhare:
ቀድሞ
angle:
early, soon pli aŭ malpli ~e: sooner or later. kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: first come, first served.
arabe:
في وقت مبكر
armene:
վաղ
azerbajĝane:
erkən
beloruse:
рана pli aŭ malpli ~e: раней ці пазьней. kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: Рана ўстанеш – болей зробіш.
bengale:
প্রথম
birme:
စောစော
bosne:
rano
ĉeĥe:
brzy, včas, záhy, časně
dane:
tidligt
estone:
alguses
eŭske:
hasieran
filipine:
maagang
france:
tôt, de bonne heure pli aŭ malpli ~e: tôt ou tard. kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: premier arrivé, premier servi.
galege:
cedo
guĝarate:
પ્રારંભિક
haitie:
byen bonè
haŭse:
da wuri
hebree:
מוקדם, במוקדם pli aŭ malpli ~e: במוקדם או במאוחר.
hinde:
शीघ्र
hispane:
temprano
hungare:
korán pli aŭ malpli ~e: előbb vagy utóbb. kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: kiszolgálás érkezési sorrendben.
igbe:
n’isi
irlande:
go luath
islande:
snemma
japane:
早い [はやい]
jave:
awal
jide:
פרי
jorube:
tete
kanare:
ಆರಂಭಿಕ
kartvele:
დასაწყისში
kazaĥe:
ерте
kimre:
gynnar
kirgize:
эрте
kmere:
ដើម
koree:
초기
korsike:
principiu
kose:
kusasa
kroate:
rano
kurde:
latine:
mane
latve:
agri
laŭe:
ຕົ້ນ
litove:
anksti
makedone:
почетокот
malagase:
tany am-boalohany
malaje:
awal
malajalame:
നേരത്തെയുള്ള
malte:
kmieni
maorie:
wawe
marate:
लवकर
monge:
thaum ntxov
mongole:
эрт
nederlande:
vroegtijdig
nepale:
प्रारम्भिक
njanĝe:
oyambirira
okcidentfrise:
betiid
panĝabe:
ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ
paŝtue:
په لومړيو
pole:
wcześnie pli aŭ malpli ~e: wcześniej czy później.
ruande:
kare
rumane:
devreme pli aŭ malpli ~e: mai devreme sau mai târziu.
ruse:
рано
samoe:
vave
sinde:
جي شروعات
sinhale:
මුල්
skotgaele:
tràth
slovake:
skoro, včas, čoskoro
slovene:
zgodaj
somale:
hore
ŝone:
mangwanani
sote:
pele
sunde:
awal
svahile:
mapema
svede:
tidigt
taĝike:
барвақт
taje:
ตอนต้น
tamile:
ஆரம்ப
tatare:
иртә
telugue:
ప్రారంభ
tibete:
སྔ་པོ་
turke:
pli aŭ malpli ~e: er geç.
ukraine:
рано
urdue:
ابتدائی
uzbeke:
barvaqt
vjetname:
đầu
zulue:
zakuqala

*frua

Okazanta plej tuje, plej proksime de la taŭga, difinita deirtempo: neniu verko Esperanta eĉ el la plej frua tempo iam perdos sian valoron [4] en frua mateno [5]; Klaro de la frua mateno meditis IK ; ili leviĝis frumatene [6]; de la plej frua infaneco FK ; frua morto pro mistera malsano [7]; apud nia enirejo troviĝas delikataj fruktoj ĉiuspecaj, fruaj kaj malfruaj [8]. VD:juna
angle:
early
beloruse:
раньні ~matene: зраньня, зранку, раніцаю.
bulgare:
рано
ĉeĥe:
časný
ĉine:
未几 [wèijǐ], 早熟 [zǎoshóu]
france:
anticipé, hâtif (précoce), précoce (hâtif) ~matene: de bon matin.
germane:
früh ~matene: frühmorgens. de la plej ~a infaneco: seit frühester Kindheit.
hebree:
מוקדם
hispane:
temprano, puntual
hungare:
korai ~matene: kora reggel.
japane:
早い [はやい], 初期の [しょきの]
nederlande:
vroeg ~matene: vroeg in de ochtend.
pole:
wczesny ~matene: wcześnie rano.
portugale:
prematuro, antecipado, precoce
rumane:
timpuriu ~matene: dimineața devreme.
ruse:
ранний
slovake:
ranný, skorý
svede:
tidig
turke:
~matene: erken saatte.
ukraine:
ранній

frui

1.
Okazi aŭ alveni frue: ĉi-jare fruas la printempo, la legomoj; Anjo-la-Pesto ial kutimis ellitiĝi eksterordinare frue, sed ĉi-foje ŝi fruis supermezure [9].
2.
(senpersone) Proksime al la komenco de konvena periodo, kiam ĝi ĵus komenciĝis aŭ eĉ estas nur komenconta: ja fruas la intereso, kaj ne tiom oftas amasaj instaloj, sed estas jam granda progreso [10]; ankoraŭ tro fruas por diri... [11].
3.
(p.p. horloĝo) Montri ankoraŭ ne venintan tempon: la horloĝo fruas je kvin minutoj (tro rapidas kaj montras tempon kiu fakte estos post 5 minutoj).
9. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 24
10. Monato, Franck Arnaud: Mikrosofto ektimas Linukson, 2004
11. Marko Naoki Lins: Bruselo-Babelo: lingvo-kulturo en Eŭropa UnioMonato
angle:
be early, be fast (clock)
beloruse:
1. быць раньнім 2. рана (безасабовы сказ) 3. сьпяшацца (пра гадзіньнік)
ĉeĥe:
předbíhat se (o hodinách), předcházet se
france:
être en avance, être précoce (saison, végétation), être tôt, avancer (intr, horloge)
germane:
3. vorgehen
hebree:
להקדים, להיות מוקדם
hungare:
1. korán érkezik 2. korai, korán van 3. siet (óra)
pole:
być wcześnie 1. być wcześnie
rumane:
devreme 1. devreme
ruse:
1. быть, выдаться ранним 2. рано (назывное предложение) 3. спешить (о часах)
slovake:
predbiehať (o hodinách)
ukraine:
приходити, появлятися/з’являтися рано, спішити (про годинник)

malfrua

Okazanta nur post la taŭga, difinita limtempo: en la malfrua nokto (malfrue en la nokto); malfruaj rikoltoj (tro malfrue maturiĝintaj); por malfrua (tro malfrue veninta) gasto restas nur osto PrV ; pli bone malfrue ol neniam PrV . VD:kato, mustardo, momento, dento, ideo
angle:
late, slow (clock) pli bone mal~e ol neniam: better late than never.
beloruse:
позьні pli bone mal~e ol neniam: лепш позна, чым ніколі.
bulgare:
късен
ĉeĥe:
pozdní
ĉine:
[zhì], 迟 [chí], 最迟 [zuìchí], 迟了 [chíle], 更迟 [gèngchí], 晚期 [wǎnqī], 晩 [wǎn], 晏 [yàn], 暮 [mù]
france:
tardif pli bone mal~e ol neniam: mieux vaut tard que jamais.
germane:
spät
hebree:
מאוחר
hungare:
késő, késői por mal~a (tro mal~e veninta) gasto restas nur osto: későn jött vendégnek csont a vacsorája. pli bone mal~e ol neniam: jobb későn, mint soha.
japane:
遅い [おそい], 遅れた [おくれた], 末期の [まっきの]
nederlande:
laat
pole:
późny pli bone mal~e ol neniam: lepiej później niż wcale.
rumane:
tîrziu pli bone mal~e ol neniam: mai bine mai târziu decât niciodată.
ruse:
поздний
slovake:
neskorý
svede:
sen
tibete:
ཕྱི་པོ་
turke:
pli bone mal~e ol neniam: geç.
ukraine:
пізній

*malfrue

1.
Plej proksime de la fino de difinita tempospaco: ŝia patrino insultis ŝin, kial ŝi revenis tiel malfrue de la fonto [12]; fordoni sin al drinkado, […] malfrue nokte [13]; letero, kiu en Nov-Jorko estis donita sur la poŝton en la tago de forveturo de Lloyda vaporŝipo, la plej malfrue post ok tagoj trovas sin jam en la manoj de la adresato [14]; estas jam malfrue, […] li ĉesu labori kaj sidiĝu [15].
2.
Post iu difinita aŭ kutima tempopunkto: li ĉiam alvenas malfrue ĉe la rendevuoj virinoj en la bazaro interbatiĝis, sed la polico venis tro malfrue [16]; kiu komencas tro frue, finas malfrue PrV .
Rim.: Pro klara distingo ĉe tiu ĉi senco oni kutime antaŭmetas „tro“. [Wolfram Diestel]
afrikanse:
laat
albane:
vonë
amhare:
ረፍዷል
arabe:
متأخر
armene:
ուշ
azerbajĝane:
gec
beloruse:
позна
bengale:
দেরী
birme:
နောက်ကျ
bosne:
krajem
dane:
sent
estone:
hilja
eŭske:
berandu
france:
1. tard 2. en retard
galege:
tarde
guĝarate:
અંતમાં
haitie:
an reta
haŭse:
marigayi
hinde:
देर से
igbe:
oge
irlande:
déanach
islande:
seint
japane:
遅く [おそく]
jave:
pungkasan
jide:
שפּעט
jorube:
pẹ
kanare:
ಕೊನೆಯ
kartvele:
ბოლოს
kazaĥe:
кеш
kimre:
hwyr
kirgize:
кеч
kmere:
ចុង
koree:
후반
korsike:
tardu
kose:
kade
kroate:
kasno
kurde:
dereng
latine:
quondam
latve:
vēlu
laŭe:
ທ້າຍ
litove:
vėlai
makedone:
крајот
malagase:
tara
malaje:
lewat
malajalame:
വൈകി
malte:
tard
maorie:
te mutunga
marate:
उशीरा
monge:
lig
mongole:
сүүлээр
nepale:
लेट
njanĝe:
mochedwa
okcidentfrise:
let
panĝabe:
ਦੇਰ
paŝtue:
په وروستيو
pole:
późno
ruande:
bitinze
rumane:
târziu
samoe:
tuai
sinde:
شهيد
sinhale:
අග
skotgaele:
anmoch
slovene:
pozno
somale:
dabayaaqadii
ŝone:
pakunopera
sote:
morao
sunde:
pamungkas
svahile:
marehemu
taĝike:
дер
taje:
ช่วงปลายเดือน
tamile:
தாமதமாக
tatare:
соң
telugue:
చివరి
ukraine:
пізно
urdue:
دیر سے
uzbeke:
kech
vjetname:
cuối
zulue:
sekwephuzile

malfruo

Stato de io aŭ iu malfrua: [la Hebreino] estas la kaŭzo de la malfruo de la leviĝo de Nilo [17]; [la leterportisto] kutime pasas ĝustatempe, tamen malfruo povas fojfoje okazi [18].
angle:
delay
beloruse:
затрымка, спазьненьне
ĉeĥe:
opožděnost
france:
retard
hebree:
איחור
hungare:
késés
pole:
spóźnienie
rumane:
întârziere
slovake:
pokročilosť času
turke:
gecikme

malfrui

1.
Okazi aŭ alveni tro malfrue: pardonu, ke mi malfruas; la karavano malfruas jam plenan tagon [19]; Izraelo malfruas kun la tributo (malfrue ĝin pagas) kaj pagas malpli kaj malpli [20]; la trajno malfruas je almenaŭ 5 [minutoj] [21].
2.
(senpersone) Proksime al la fino de konvena periodo, kiam ĝi finiĝas aŭ eĉ finis: ŝajnas, ke mi devas iri... malfruas [22].
3.
(p.p. horloĝo) Montri jam pasintan tempon: la horloĝo malfruas kvin minutojn (ne sufiĉe rapidas kaj montras pli fruan tempon) [23].
angle:
be late, be slow (clock)
beloruse:
1. пазьніцца, спазьняцца 2. позна (безасабовы сказ) 3. пазьніцца (пра гадзіньнік)
ĉeĥe:
opozdit se
france:
être en retard, être tard, être tardif (saison, végétation), retarder (intr.)
germane:
spät kommen, nachgehen (Uhr) (horloĝo)
hebree:
לאחר
hungare:
1. késik 2. késő van 3. késik (óra)
japane:
遅れている [おくれている]
nederlande:
te laat zijn
pole:
spóźnić 1. spóźnić
rumane:
întârziere 1. întârziere
ruse:
1. опоздать, опаздывать 2. поздно (назывное предложение) 3. отставать (о часах)
slovake:
oneskoriť sa
svede:
vara sen
turke:
geç kalmak
ukraine:
приходити/з’являтися/появлятися пізно, пізнити, відставати (про годинник)

malfruigi

Fari, ke io okazas malfrue, kaŭzi prokraston: mi volis malfruigi la movadon de la popolaĉo, ĝis kiam niaj preparoj estos finitaj [24]; iu alia volo malfruigas la plenumon de la ordonoj [25]; la sekvanta vagonaro […] alvenos nur post unu horo, tio tro malfruigus min [26]; la manekenoj ĉiam ĝenis ĉiujn per sia prokrastemo, kiu tro malfruigis la prezenton [27]; oni metu en mian ĉerkon nek aromaĵojn, nek iun ajn el tiuj ĥemiaj kunmetaĵoj, da kiuj oni plenigas la ĉerkojn por malfruigi la dismeton de korpoj [28]; la savoja duko subskribis aliancojn kun aliaj kantonoj, kaj tre longe malfruigis la akcepton de Ĝenevo [29]; la publikaj administracioj malfruigas siajn pagojn: kvankam leĝo devigas ilin pagi ne pli malfrue ol post 50 tagoj [30]. SIN:prokrasti
angle:
delay
beloruse:
запазьніць, затрымаць
ĉeĥe:
zpozdit
ĉine:
耽誤 [dānwu], 延搁 [yángē], 延宕 [yándàng], 誤期 [wùqī], 拖延 [tuōyán]
france:
mettre en retard, retarder (tr., causer un retard à)
germane:
verzögern, hinauszögern, verspäten (tr)
hebree:
לעכב
hungare:
késleltet
japane:
遅らせる [おくらせる]
nederlande:
vertragen
pole:
opóźnić
rumane:
întârzia
ruse:
задержать
slovake:
oneskoriť
svede:
försena
turke:
geciktirmek
ukraine:
затримувати, уповільняти

malfruiĝi

1.
Lasi sin fari (veni, fini laboron ktp) malfrue: la laboro malfruiĝas, la mendoj ne estas plenumataj ĝustatempe [31]; mi nur iom malfruiĝos al la tagmanĝo, sed tio ne estas grava [32]; (figure) kial malfruiĝas la radoj de liaj kaleŝoj? [33].
2.
(senpersone) Esti malfrue: jam malfruiĝis PIV1 .
31. E. Orzeszkowa, trad. Zamenhof: Marta.
32. E. Orzeszkowa, trad. Zamenhof: Marta.
33. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 5:28
angle:
get, become late
beloruse:
1. спазьняцца, запазьніцца, затрымлівацца 2. быць позьнім
ĉine:
姍姍來遲 [shānshānláichí]
france:
1. prendre du retard, être en retard, retarder (intr.) jam mal~iĝis: il se fait tard.
germane:
1. spät kommen 2. spät sein
hebree:
להתאחר
hungare:
későre jár 1. (el)késik
japane:
遅れる [おくれる]
nederlande:
1. te laat zijn
pole:
spóźnić się 1. spóźnić się
rumane:
întârzia 1. întârzia
ruse:
1. опаздывать, задерживаться
svede:
1. vara sen
turke:
1. gecikmek
ukraine:
запізнюватися, спізнюватися, затримуватися, затягуватися

frutempe

Je frua tempo: la Amerikanoj jam frutempe pensas pri akirado de novaj pecoj da tero FK ; la pli maljunan / Frutempe prenis for el la mizero / De nia domo ŝia bona sorto Ifigenio ; frutempa mort’ de mia filo Ifigenio .
beloruse:
у раньнія часы, у раньні пэрыяд
ĉine:
提早 [tízǎo], 在初期 [zàichūqī]
germane:
frühzeitig
japane:
早期に [そうきに], 初期に [しょきに]
pole:
wcześnie
rumane:
devreme

administraj notoj

mal~i: Mankas verkindiko en fonto.