^*ŝtat/o ^UV

1.

Politika formo de organizita socio kun propra teritorio kaj registaro: la soveta ŝtato [1]; multnaciaj ŝtatoj [2]; la malintegriĝo de feŭdismo kaj la paralela kreiĝo de la nacioj kaj de modemaj naciaj ŝtatoj aŭ multnaciaj federacioj [3]; en Eŭropo, landaj Esperanto-asocioj troviĝas en ĉiuj suverenaj ŝtatoj, escepte de Albanio, Turkio kaj la „liliputaj“ ŝtatoj [4].

Rim.: kontraste al regno, ŝtato ofte implicas rilaton al siaj ŝtatanoj, kaj ne nepre estas sendependa.

2.

Tiu organizo mem, en kontrasto al la individua ŝtatano: li foje diris, ke li neniam faros testamenton, tiel ke lia tuta havaĵo iros al la ŝtato [5]; en multaj regnoj, ŝtato kaj eklezio jam apartiĝis [6]; dissolvi unuopajn grupojn, kies membroj agis aŭ ankoraŭ agas kontraŭ la ŝtato [7].

3.

Membroŝtato de federacio; subŝtato: usonaj ŝtatoj [8]; en Brazilo la ekzemplon de la ŝtato Sao Paulo sekvis la 14-an de oktobro 1964 la ŝtato Guanabara [9].

Apartenanta al la ŝtato, administrata de la ŝtato, rilata al la ŝtato: kelkaj grandsinjoroj polaj […] konspiris, por nuligi ĉi tiun tre liberalan ŝtatan reformon [10].

Ano de ŝtato: ne ĉiu ŝtatano estas plenrajta civitano; ĉu ekzistas ia ajn pli deca destino por angla ŝtatano, ol marŝadi sub la standardo de Lia Majesta Moŝto [11]; poemoj de Eugeniusz Matkowski (antaŭe: Matwiejczuk), Ukrajnano, nun pollanda ŝtatano [12]. regato

1.

Malgranda ŝtato, laŭ teritorio aŭ loĝantaro: 25 kvadrataj kilometroj, 11 000 loĝantoj, 12 parlamentanoj, kvinpersona registaro ‐ jen la ciferoj, kiuj priskribas tiun ŝtateton [Tuvalo], kiu estas inter la plej malgrandaj de la mondo kiel Vatikano, Andoro, Monako aŭ Liĥtenŝtejno [13]; „mikroŝtatoj“ ‐ per tiu termino mi celas la sepdekon da ŝtatetoj, kies areo estas malpli ol milo da kvadrataj kilometroj [14]; mikroŝtato

2.

Subŝtato: svisaj kantonoj estas ŝtatetoj (vd subŝtato) [15]; Skotlando, Kimrio, Manksinsulo (kiu jam delonge havas propran antikvan parlamenton), kaj Manikaj (Anglonormandaj) Insuloj, […] estas kvazaŭ feŭdaj ŝtatetoj ene de la brita regno [16].

Emo multigi la administrajn kaj ekonomiajn taskojn plenumotajn de la ŝtata organizaĵo. liberalismo

Ŝtatreganto, precipa aŭ iu el la precipaj estroj de ŝtato: prezidanto, ĉefministro...: vi estas samtempe ŝtatisto kaj budha sacerdoto. Ĉu vi opinias, ke religio kaj ŝtato devas kaj povas esti institucie kunligitaj? [17].

Transmeto de io el privata en ŝtatan posedon aŭ administradon: en 1929, dum alŝtatigo de la kolektoj de akad. N.P. Liĥaĉov, prof. A.S. Orlov erare klasis pergamenan psalmaron etiopan kiel manuskripton glagolican [18]. deŝtatigo

Rezigno fare de ŝtato posedi aŭ administri ion: deŝtatigo de la Eklezio. alŝtatigo

Rilata al pluraj ŝtatoj, al iliaj rilatoj: la stranga fremdulo pli koncernas la juglandan heredrajton ol la interŝtatan pacon [19]; distingu inter simpla „kontrakto“ (interkonsento pri konkrete plenumeblaj aŭ plenumendaj aferoj) kaj „traktato“ (interŝtata interkonsento); ekzemple la „Traktato de Maastricht“. [20].

Tiu, kiu ne havas ŝtatanecon, ne estas rajtigita civitano de iu ŝtato: la ordeno celas honori la rusojn, alilandanojn kaj senŝtatulojn kiuj faris kontribuon al la Granda Patriota Milito de Sovetunio [21]; esti senŝtatano ofte signifas, ke vi ne povas malfermi bankkonton, registri posedaĵon, geedziĝi, registri infanon en lernejo [22].

senpasportulo

Membra ŝtato en federa ŝtato: la Karioka Esperantista Junulara Organizo […] agados kiel sekcio de BEJO en la subŝtato Rio-de-Ĵanejro [23]; Nord-Osetio restis en Rusio kiel plenrajta subŝtato [24]; la decido de la registaro de la sudbarata subŝtato Karnatako enkonduki la konkanan lingvon […] rebruligis la debaton pri la konkana skribo [25].

Ŝtato kuŝanta inter pli grandaj ŝtatoj, evitanta malamikaĵojn inter ili: tiam, Belgio estis fondata kiel bufroŝtato inter la batalemaj najbaraj landoj: Nederlando, Germanio kaj Francio [26].

Ŝtato, kiu anas en internacia organizaĵo: la Unuiĝintaj Nacioj [ne] kuraĝis forigi la danĝeran suverenecon de la membroŝtatoj, kaj fariĝi vera unuiĝo federala [27]; membroŝtato de NATO [28]; la Konsilio de Eŭropo malpermesas al la membroŝtatoj puni per morto [29]; post atribuo de la patento, necesas traduko al la oficialaj lingvoj de la membro-ŝtatoj en kiuj la patento estu valida [30]. aliancano, federacia lando, subŝtato

Civito: la pragrekaj urboŝtatoj estis demokratiaj (escepte de virinoj kaj sklavoj!), sed ili konstante intermilitis [31]; ekde la epoko de la italaj urboŝtatoj komence de la moderna erao, okcidenta Eŭropo ŝajnas esti ĉiam kapabla […] de komercaj ennovigoj [32]; aperas „protodemokratiaj“ reĝimoj ĉe la sojlo de la moderna epoko, ekzemple la islanda parlamento ekde la jaro 930, la italaj, germanaj aŭ svisaj urboŝtatoj [33]; Tiam estris reĝoj de urbŝtatoj, sendependaj unu de alia, ekzemple Uruk, Ur, Ŝuruppak, Lagaŝ ktp, ĝis proksimume 2400 a.K. [34].