*sprit/a

*sprita

1.
Montranta spiritan viglon, kiu rapide trovas kaj originale esprimas neatenditan rilaton inter malsamaj aferoj: ŝi estis sprita, edukita kaj aminda; mi estis duone malsobrigita de amo, ĉampano kaj dancmuziko [1]; sprita vorto tentas, nenion atentas PrV ; pro sprita vorto li eĉ propran patron ne indulgus [2]; li meritus esti direktoro de malriĉulejo! ĉu tio ne estis sprita diro [3]? ĉarmaj kantoj de la bona humoro kaj spriteco [4]; ili estas ordinare homoj tre agrablaj, viglaj, spritaj, gajaj, komplezemaj, en societoj ili estas tre dezirataj, en kolegaj rondetoj ili estas admirataj Marta . VD:humuro
2.
Montranta spiritan viglon, kiu elpensas kaj kombinas novajn neatenditajn lertajn kaj taŭgajn aranĝojn: la ĥinoj […] elpensis spritan rimedon por konservado de vivaj fiŝoj [5]; li saĝe rigardis la mondon kaj baldaŭ montris siajn spritecon kaj lertecon: li estis kreaĵo, kiu sukcesis en ĉiuj entreprenoj [6]. VD:eltrovemo, inventemo, lerteco
angle:
 witty, bright, clever, be sprightly
ĉeĥe:
 bystrý, duchaplný, důvtipný, vtipný
france:
 astucieux, fin (spirituel), spirituel (ayant de l'esprit)
germane:
 , 1. geistreich, witzig 2. gewitzt, gewandt, geschickt
hispane:
 ingenioso, brillante, inteligente, vivaz
hungare:
 szellemes, szellemdús, sziporkázó
nederlande:
 geestig
ruse:
 остроумный
slovake:
 duchaplný, podarený, vtipný
ukraine:
 дотепний, гострий на язик

spriti

(ntr)
Esti sprita: vero ne bezonas mediti nek spriti PrV ; Inocento la 10-a, pri kiu spritas moto de Ludwig von Pastor: „malbonŝanco volis ke la unika persono de lia familio kiu havis la taŭgajn kvalitojn por esti kardinala nepo estis virino“ [7]. VD:elturniĝi
angle:
 be witty, be bright, be clever, be sprightly
ĉeĥe:
 být vtipný, dělat vtipy, vtipkovat
france:
 faire de l'esprit, faire preuve d'esprit
germane:
 witzig sein, geistreich sein
hungare:
 szellemeskedik, sziporkázik
nederlande:
 geestig zijn
ruse:
 острить, острословить
slovake:
 byť duchaplný, vtipkovať
ukraine:
 говорити дотепи, глузувати, гострословити

sprito

Kapablo rapide eltrovi trafajn, interesajn, lertajn diraĵojn aŭ agmanierojn: plej bona sprito estas silento PrV ; malsato donas spriton PrV ; plantado de fruktoj […] postulas lian tutan spriton, lasas lin ĉiam pensi pri la estonteco kaj per la originaleco de la laboroj ligas la printempon kun la aŭtuno, la someron kun la vintro FK .
angle:
 wit, brightness, cleverness, sprightliness
ĉeĥe:
 duchaplnost, důvtipnost, ostrovtip, vtipnost
france:
 présence d'esprit, sens de la répartie
germane:
 Gewitztheit, Geschick
hungare:
 szellemesség plej bona ~o estas silento: okos ember keveset beszél.
ruse:
 остроумие
slovake:
 duchaplnosť, dôvtipnosť

spritaĵo

Vortludo, ŝerco, brila eldiro: kiel ofte la spritaĵoj kovras malĝojon [8]! ho, ho, ho! ridis papĉjo kaj aldonis al tio sian spritaĵon: ni estu do homoj [9]! miksinte ŝercon kun seriozaĵo […] vi majstro en vortoj kaj spritaĵoj [10]! kiu konstruas pli fortike, ol la masonisto, ŝipofaristo aŭ ĉarpentisto? ― la faristo de pendingoj, ĉar lia konstruaĵo supervivas milojn da ĝiaj loĝantoj ― bona spritaĵo, je Dio, ĝi plaĉas al mi Hamlet .
angle:
 witticism, joke
france:
 bon mot, pirouette (verbale), trait d'esprit
germane:
 Witz, Bonmot
hungare:
 szellemesség, élc, sziporka
nederlande:
 geestigheid
ruse:
 острота
ukraine:
 дотеп

spritulo

Homo kapabla rapide trovi lertan parolon aŭ agon en ĉiu situacio: kortega spritulo; li sidiĝas malantaŭ nia orelo kaj elflustras al ni viglan ideon […] tiel ke ni fariĝas petolemaj, ni fariĝas spritulo laŭ la opinio de la aliaj spritaĵistoj [11]; la angilkomercisto estis spritulo, vigla gasto [12]. VD:amuzisto
angle:
 wit, wag, joker kortega ~ulo: court jester.
ĉeĥe:
 duchaplný čl., vtipálek, šprýmař
france:
 homme d'esprit
germane:
kortega ~ulo: Hofnarr.  Scherzkeks, Spaßvogel, Witzbold
hungare:
 szellemes ember
ruse:
 остряк, острослов, остроумец
slovake:
 vtipkár
ukraine:
 дотепник

malsprita

Spirite malvigla, malrapida, neplaĉa: ili trompas la popolon eĉ per malspritaj rimedoj [13]; malspritaj fanatikuloj [14]. VD:stulta
angle:
 stupid, dull, slow-witted, witless
ĉeĥe:
 hloupý, pitomý, pošetilý, tupý
france:
 bêta (adj.), lourd (d'esprit), pesant (d'esprit)
germane:
 stumpfsinnig, dümmlich
hungare:
 szellemtelen, bárgyú, sületlen
nederlande:
 dom, onnozel
ruse:
 тупой, бестолковый, неостроумный
slovake:
 hlúpy, obmedzený
ukraine:
 тупий, безглуздий, недотепний, дурний

malspritulo

Homo kun malvigla spirito, malrapide komprenanta: unu el la prezentistoj ludis malspritulon [15].
15. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉapitro 13a, la batalo komenciĝas
angle:
 stupid person, dullard, slow-witted person, blockhead, fool
ĉeĥe:
 hlupák, pitomec
france:
 bêta (subst.), lourdaud (subst.)
germane:
 Narr, Dummkopf, Betonkopf, Holzkopf
hungare:
 bárgyú alak
ruse:
 тупица, бестолочь, увалень
slovake:
 chmuľo, chumaj, hlupák, truľo

sensprita

Malsprita: virino malsaĝa, bruema, sensprita, kaj nenion scianta, sidas ĉe la pordo de sia domo [16]. laŭ ili, ne konfesi estas peko, sed konfesi ankaŭ estas peko ― ŝia konkludo: la plenkreskuloj estas senspritaj idiotoj [17].
angle:
 witless, dull, insipid
ĉeĥe:
 bez vtipu (adj.)
france:
 bêta (adj.), lourd (d'esprit), pesant (d'esprit)
germane:
 stumpfsinnig, dümmlich
hungare:
 szellemtelen, bárgyú, sületlen
nederlande:
 dom, onnozel
ruse:
 тупой, бестолковый, неостроумный
slovake:
 bez vtipu
ukraine:
 тупий, безглуздий, недотепний, дурний

senspritulo

Malspritulo: al la senspritulo ŝi diris: akvoj ŝtelitaj estas dolĉaj [18].
angle:
 witless person, dullard
france:
 bêta (subst.), lourdaud (subst.)
hungare:
 bárgyú alak
ruse:
 тупица, бестолочь, увалень

administraj notoj

mal~ulo: Mankas dua fontindiko.
sen~ulo: Mankas dua fontindiko.