*ŝarĝ/i

*ŝarĝi

(tr)
1.
Surmeti pezaĵon sur iun aŭ ion: ŝarĝi iun per sako da terpomoj; ŝarĝu viajn brutojn kaj iru [1]; li sendis dek azenojn, ŝarĝitajn per bonaĵo [2]; mia patro ŝarĝis vin per peza jugo [3]; venkinto, ŝarĝita per trezoroj [4]. ŝarĝi bretaron per libroj; tabloj, ŝarĝitaj per manĝaĵoj, vino kaj floroj [5]; ŝarĝita fruktarbo FK ; veturiloj ŝarĝitaj per la meblaĵoj Marta ; EKON ŝuldoj, ŝarĝantaj la […] ŝtaton [6]; (figure) tiuj elspezoj peze ŝarĝis la budĝeton; (figure) bonvolu ŝarĝi mian konton per viaj elspezoj; (figure) ŝarĝita letero (enhavanta monon aŭ valoraĵon); ŝipoŝarĝisto FK .
2.
Premi anime:
a)
(figure) Trudi al iu ion penigan, spirite pezan: pardonu, ke mi denove ŝarĝas vin per petoZ ; gravaj devoj ŝarĝas viajn ŝultrojn; la popolo estis ŝarĝita de malfacila laboro [7]; ili estis nur homoj kaj ŝarĝitaj (suferi) per homaj difektoj; ili ne ŝarĝu sur sin la kulpon de la krimo [8]; ne ŝarĝu lin per laborado sklava [9]; vi laborŝarĝis min per viaj pekoj [10]; por ne ŝarĝi la memoron, estas sufiĉe nur memori la […] FK .
b)
(figure) Trudi al iu prirespondotaĵon: du krimoj ŝarĝas lin; lia konscienco estas ŝarĝita (devas respondi pri, estas kulpa pri) de mortigo [11].
3.
(evitinde) =ŝargi
angle:
burden
beloruse:
грузіць, нагружаць 2.a абцяжарваць
bulgare:
товаря, натоварвам
france:
charger
germane:
laden, bestücken 1. beladen, belasten, befrachten, voll stellen 2.a belästigen 2.b belasten, lasten (auf)
hispane:
cargar 1. cargar, fletar 2.a cargar (sobre la conciencia)
hungare:
1. berak, felrak, rakodik, megrak, megterhel 2.a terhel (átv.), megterhel (átv.) 2.b nyom, terhel
japane:
荷を積み込む [にをつみこむ], 負荷をかける [ふかをかける], 重荷を負わせる [おもにをおわせる]
katalune:
carregar
nederlande:
laden, belasten
okcitane:
cargar
pole:
obciążać, ładować, zadawać, trudzić
portugale:
carregar, pôr peso em
ruse:
грузить, нагружать, нагрузить
ukraine:
вантажити, навантажувати, обтяжувати, обтяжуватися, наповняти, заповнювати

ŝarĝa

Peza, prema: rolo tre flata sed tre ŝarĝa [12]; kiel doloras mia malfeliĉa koro ĉe tiu ĉi ŝarĝa rememoro FK ; ŝi volis ekdormi, dezirante almenaŭ per tio ĉi sin liberigi de ŝin premanta ŝarĝa impreso de morto FK ; promeso estas larĝa, plenumo estas ŝarĝa PrV .
12. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvina Kongreso Esperantista en Barcelona en la 6a de septembro 1909
beloruse:
цяжкі, цяжкавагавы, важкі
bulgare:
натоварващ
france:
lourd à porter
germane:
belastend, schwer
hispane:
pesado
japane:
積荷の [つみにの], 重荷の [おもにの]
pole:
uciążliwy
ukraine:
важкий, великоваговий, важкий

ŝarĝo

1.
Pezaĵo surprenita, portata de iu aŭ per io (t.e. transportilo): sur ĉeval' de najbaro la ŝarĝo ne pezas PrV ; ĉiu metis la ŝarĝon sur sian azenon [13]; ŝarĝoportistoj [14]; ŝarĝoĉevalo [15]. VD:portaĵoVD:ŝarĝveturilo
2.
Anima premo, spirita peno.
a)
(figure) Peno trudata al iu: ĉiu havas sian ŝarĝon; PrV kiu do en ŝvito kaj en ĝemoj la ŝarĝon de la vivo volus porti Hamlet .
b)
(figure) Prirespondeco trudata al iu: se vi iros kun mi, vi estos por mi ŝarĝo [16]; preni sur siajn ŝultrojn tiun neesprimeblan ŝarĝon de necerteco kaj nedifiniteco de situacio Marta ; granda ŝarĝo falis sur lian koron [17]. VD:honoriga.
3.
(evitinde) =ŝargo
beloruse:
груз
bulgare:
товар, бреме, тежест
france:
charge
germane:
Last 1. Ladung 2.a Mühe, Belastung
hispane:
carga
hungare:
teher, terhelés, rakomány
itale:
1. carico 2.a fardello (fig.), pena (fig.), croce (fig.) 2.b carica (responsabilità)
japane:
積荷 [つみに], 負荷 [ふか], 重荷 [おもに], 負担 [ふたん]
nederlande:
lading
pole:
obciążenie
portugale:
carga
ruse:
груз
tibete:
དོ་པོ་
ukraine:
вантаж, навантаження, тягар

ŝarĝiĝi

(ntr)
Surpreni pezaĵon, surpreni respondecon: neniu estus preta ŝarĝiĝi per la defendo por Hrafnkel [18].
18. -, trad. B. Ragnarsson: Rakonto pri Hrafnkel, en: Islandaj Pravoĉoj, 1964
beloruse:
нагружацца, абцяжарвацца
bulgare:
натоварвам се
france:
se charger (de)
germane:
sich belasten
hispane:
cargarse (de)
pole:
załadować się

deŝarĝi, elŝarĝi

(tr)
Depreni de sur portanto: la vidvino […] vekiĝis ĉiutage regule pro la bruo de l' deŝarĝataj laktokruĉegoj [19]; kiam la brulligno estis elŝarĝita, la patro […] aĉetis al si grandan faskon da angiloj [20]; ĉe la rivero, kelkdek homoj elŝarĝis ĉe torĉoj ŝtonojn el grandega floso [21].
19. Raymond Schwartz: Kiel akvo de l' rivero, 1:3
20. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Ib kaj malgranda kristino
21. H. Sienkewicz, trad. L. Zamenhof: Quo vadis?, 1933
beloruse:
згружаць, выгружаць
bulgare:
разтоварвам
france:
décharger
germane:
entladen, abladen
hispane:
descargar
itale:
scaricare (mettere giù)
pole:
rozładowywać, wyładowywać
ukraine:
вивантажувати

malŝarĝi, senŝarĝigi

(tr)
Senigi je ŝarĝo, je pezaĵo: malŝarĝi ŝipojn [22]; fiŝbarkoj revenas kaj malŝarĝas fiŝojn kaj krustacojn [23]; la projekto celas malŝarĝi la aŭtovojon inter Munkeno kaj la flughaveno [24]; kiam la Saĝulo regas, li senŝarĝigas korojn [25]; refoja ekskuo […] senŝarĝigis lin de ĉiu cetera pripensado [26].
22. H. Vallienne: Ĉu li?, 1908
23. Josette Ducloyer: Quimper, Monato, 2000/05, p. 16
24. Monato, Reinhard Fössmeier: Ĉu iam rapidos Transrapid?
25. -, trad. S. E. Kisa: Daŭdeĝingo, 2000-12
26. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, Goabo, la dezerto de la Koloroj
beloruse:
разгружаць
france:
décharger
germane:
entladen, abladen, erleichtern
hispane:
descargar
itale:
scaricare (liberare dal carico), alleggerire (scaricare), esonerare (liberare dal incarico/impegno)
japane:
積荷をおろす [つみにをおろす], 負荷をはずす [ふかをはずす], 負担を除く [ふたんをのぞく]
pole:
rozładować
ukraine:
розвантажувати, знімати вантаж, знімати тягар

senŝarĝiĝi

(ntr)
Seniĝi je pezaĵo, premaĵo: la ŝipo devis senŝarĝiĝi [27]; senŝarĝigi sian konsciencon [28]; ŝia koro senŝarĝiĝis [29].
beloruse:
разгружацца
france:
se décharger (de)
germane:
erleichtern
hispane:
descargarse (de)
pole:
rozładowywać się

troŝarĝi, superŝarĝi

(tr)
Tre ŝarĝi kun risko de rompo, renverso, frakaso...: superŝarĝita per laboro, per ŝuldoj, per impostoj; kamparanoj, konsumitaj de la malsano, troŝarĝitaj per la laboro [30]; troŝarĝi boaton [31]; troŝarĝi la memoron de infano; la linioj havas pli ol 20 haltejojn kaj estas superŝarĝitaj [32]; ne superŝarĝu la servilojn per multaj mendoj samtempe [33].
beloruse:
перагружаць (звыш меры), пераабцяжваць
bulgare:
претоварвам
france:
surcharger
germane:
überladen
hispane:
sobrecargar
itale:
sovraccaricare
japane:
過剰な負担をかける [かじょうなふたんをかける]
pole:
przeładować, przeciążyć, przytłoczyć, zarzucić
ukraine:
перевантажувати (зверх норми)

superŝarĝo

Tiu pezo, kiu estas ŝarĝita super la norma: vi devos pagi por tiu superŝarĝo [34]; la superŝarĝo (de la lingvo) per usonanglaj fuŝvortoj [35].
34. Lernu!: Vorto de la tago n°556
35. Maul Stefan: Reform-fiasko, Monato, 2000/11, p. 12
beloruse:
перагрузка (звыш меры)
bulgare:
прекомерен товар
france:
surcharge
germane:
Überlast
hispane:
sobrecargar
japane:
積載超過 [せきさいちょうか]
pole:
przeładowanie, przeciążenie, ładunek ponad normę, ciężar nadmiarowy
ukraine:
перевантаження

administraj notoj

~i: Mankas verkindiko en fonto.
~iĝi: Mankas dua fontindiko.