tradukoj: be cs de es fr nl pl pt ru sk tp vo

*ek- PV

I.

ek- Vikipedio

Aspekta prefikso signifanta ke procezo aŭ stato komenciĝas subite kaj precize je koncerna momento:
1.
kun eventuala plia daŭro (komenca aspekto): kiam vi ekparolis, ni atendis aŭdi ion novan, sed baldaŭ ni vidis, ke ni trompiĝis [1]; subite ni ekvidis la maron; eksonis la sonoriloj [2]; se homo ekaŭdas ion konatan [3]; ekbruligi fajron sur la kameno Marta ; ekde tiam venis unu katastrofa novaĵo post la alia [4]; ekde infaneco mi bone parolas la anglan [5]; ekkiam regas am' sur ter' [6]; li kapablis [...] memori informojn ekkiam li aĝis 16 monatojn [7].
Rim.: En tiu senco la prefikso ek (komenco de ago) ludas, ĉe la netransitivaj verboj, la saman rolon kiel la sufikso (veno en staton): eksidi ‐ sidiĝi, ekstari ‐ stariĝi, ekkuŝi ‐ kuŝiĝi; ekesti ‐ estiĝi.
2.
sen plua daŭro (momenta aspekto): „ho, ĉielo!“ ekkriis la patrino [8]; mi eksaltis de surprizo [9]; du ekbriloj de fulmo trakuris tra la malluma ĉielo [10].
Rim.: En tiu senco la prefikso ek, same kiel ĝia kontraŭo ad, estas uzata kiel konjugacia afikso, por precizigi la sencon de la perfekto: ĝi prezentas la agon kiel simplan kaj nedaŭran temperon, kaj tradukas la francan „simplan pasinton“ kaj la grekan „aoriston“: tio ĉi ekenuigis la virinon; ŝi ekbrulis per envio; la vento ekŝancelis la akvon.
II.
Memstare uzata vortero kun la senco ek-:

ek Vikipedio

(ekkrio)
Ekagu, vigliĝu!: ek al la batalo! PIV1; Ek Italio (itale „Forza Italia“) estis itala politika partio, gvidita de Silvio Berlusconi [11]; Ek al Leg'! [12].

eke deTEZ

(prepoziciaĵo)
Ekde: ĝi ĝermas eke de 0 °C [13].
Rim.: Por eviti miskomprenon de unuopa vorto „ek“ kiel interjekcio, Akademio de Esperanto konsilas: oni skribu "ekde" aŭ "eke de", sed ne "ek de" per du vortoj, ĉar "ek" estas tie uzata prefikse aŭ adverbe, sed ne kiel interjekcio.

ekiTEZ

(ntr)
Komenciĝi: post la raportoj ekis vigla diskutado; ĝi unue devis eki el Porte d'Auteuil kaj atingi la operejon Garnier, sed ĝi estis plilongigita [14].

ekigi

(tr)
Komenci: tiu renversis la feŭdan registaron, nomatan la ŝogunejo, kaj ekigis la modernigon de Japanio [15]; la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas [por] ekigi malŝargon [16].

tradukoj

belorusaj

~i: пачынацца; ~igi: пачынаць.

ĉeĥaj

~i: nastat, počít (se) vzniknout, započít se, začít, začít pracovat; ~igi: spustit, vyvolat, zahájit, začít, způsobit.

francaj

~e de: à compter de, à partir de, depuis; ~i: commencer, débuter; ~igi: commencer.

germanaj

~-: los-, er-, an-; ~: los, los geht's, auf, auf geht's; ~e de: von ... an, direkt nach, ab; ~i: beginnen (mit) [+Dat], anfangen, loslegen, starten; ~igi: beginnen [+Akk], anstoßen, starten [+Akk].

hispanaj

~- 1.: ponerse a ..., comenzar a ...; ~- 2.: acción con efecto inmediato y momentáneo; ~: ¡adelante!, ¡vamos!; ~e de: a partir de, después de; ~i: comenzar, debutar; ~igi: comenzar.

nederlandaj

~: vooruit!, start!; ~e de: vanaf; ~i: beginnen; ~igi: doen beginnen.

polaj

~: start!, naprzód!, marsz!; ~i: rozpoczynać się, startować; ~igi: rozpoczynać, wszczynać, jąć się.

portugalaj

~- 1.: pôr-se a ..., começar a ....

rusaj

~- 1.: за-; ~- 2.: -ну-; ~: давай!, начинай!, вперёд!, марш!, пошёл!; ~e de: начиная с; ~i: начаться; ~igi: начать.

slovakaj

~i: začať; ~igi: spustiť, vyvolať, zahájiť.

tokiponaj

~-: kama.

volapukaj

~: suso.

fontoj

1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 40
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, La virineto de maro
3. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, , Akcento ― Pri la reguloj de la akcento, eduinf.waw.pl
4. Monato, Roland Rotsaert: Belgio: Lernout kaj Hauspie: revo finiĝis
5. Monato, Garbhan Macadoidh: Flugilhavaj vortoj
6. Vikipedio, Verda Trobadoro (kantaro)
7. Vikipedio, Kim Peek
8. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 21
9. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 40
10. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 40
11. Vikipedio, Ek Italio
12. Vikipedio, Ek al Leg'!
13. Vikipedio, Ordinara hordeo
14. Vikipedio, Linio 8 de la metroo de Parizo
15. Monato, Japanio: Takasugi Sinsaku: Novjara klaĉo super konjako
16. Vikipedio, Diodo


administraj notoj

pri ~e de :
Mankas konkreta fonto de la AdE-rekomendo [WD]

[^Revo] [ek.xml] [redakti...] [traduki...] [artikolversio: 1.28 2017/03/19 10:10:12 ]