tradukoj: be br ca cs de en es fr fy hu id io it nl pl pt ru vo

*reĝ/o

*reĝoTEZ Vikipedio

1.TEZ
POL Dumviva, ordinare hereda, monarko, kies insignoj estas krono kaj sceptro kaj kies rango estas malpli alta ol tiu de imperiestro: la regnestro de nia lando estas bona kaj saĝa reĝo [1]; (frazaĵo) de nehavanto eĉ reĝo nenion ricevos PrV.
Rim.: La difino estas multe tro specife okcidenteŭropa. Oni parolas pri reĝoj ankaŭ senrilate al la imperiestra rango; la koncepto pri reĝo estas pli antikva, pli kerna kaj pli ĝenerala ol la multe pli speciala (kaj tamen pli malpreciza) koncepto pri imperiestro. Ekz-e Salomono aŭ Davido aŭ la faraonoj. Metafore oni diras ke la leono estas la reĝo de la bestoj, la homo estas la reĝo de la naturo; estus ridinde uzi en tia frazo la supraĵtavolan vorton „imperiestro“n. Ankaŭ la insignoj estas tre loka afero. [Sergio Pokrovskij]
2.TEZ
SPO La plej altranga figuro en ŝakludo: la nigra, la blanka reĝo.
3.TEZ
SPO Ludkarto prezentanta reĝon: karoa reĝoZ. VD:ĵokero, aso, reĝino, damo, fantoSUP:figuro

reĝo de reĝojTEZ Vikipedio

HISPOL Honora nomo de reganto, precipe fama kiel titolo de antikvaj persaj reĝoj: li estas Sinjoro de sinjoroj, kaj Reĝo de reĝoj [2].

Rim.: Fakte tio estas alia maniero esprimi la ideon imperiestro. [Sergio Pokrovskij]

*reĝaTEZ

Apartenanta al reĝo, rilata al reĝo: via reĝa moŝto, pardonu min [3]!

reĝi

(ntr)
1.
Esti reĝo, posedi la reĝan potencon: la tempo, dum kiu Salomono reĝis en Jerusalem super la tuta Izrael, estis kvardek jaroj [4]; tiu Aĥaŝveroŝ, kiu reĝis de Hindujo ĝis Etiopujo, super 127 landoj [5]; anstataŭ li ekreĝis lia filo Asa [6]; en konstitucia monarkio la reĝo reĝas sed ne regas; inter blinduloj reĝas la strabuloj Z.
2.TEZ
(figure) =regi 1.d tie la akvoj reĝasB; reĝis plena mallaŭtoB; la frazo reĝas super la spiritoj de la homoj.

reĝino Vikipedio

1.
Virino, kiu reĝas.
2.
La edzino de reĝo: la reĝino duonkuŝis sur divano inter molaj kusenoj [7].
3.TEZ
SPO Ŝakpeco, kiu moviĝas kiel kuriero kaj kiel turo. SIN:damo2
4.TEZ
SPO Ludkarto figuranta reĝinon. SIN:damo3VD:ĵokero, aso, reĝo, fantoSUP:figuro

*reĝidoTEZ Vikipedio

Filo de reĝo: estis iam reĝido, kiu volis edziĝi kun reĝidino [8].

reĝidinoTEZ

Filino de reĝo: en sia plena ornamo estas interne la reĝidino, el ora teksaĵo estas ŝia vesto [9]; ĉar la pli aĝaj filoj de l' faraono, naskitaj de la reĝidino de Ĥiti, pro neklarigebla sorĉo estis posedataj de malbona spirito [10]; mi edzinigis al mi tri reĝidinojn de orientaj regnoj [11]; sur la balkonoj staris reĝidinoj, kaj ĉiuj ili estis malgrandaj knabinoj, kiujn Hjalmar tre bone konis [12].

reĝlando, reĝujoTEZ Vikipedio

Regno regata de reĝo: (figure) la reĝlando de la rozoj (Persujo); en la nordo li (imperiestro Paĉakutek) konkeris la reĝujojn Ĉimuan kaj de Kito [13].

tradukoj

anglaj

~o: king; ~o de ~oj: king of kings; ~a: royal; ~i: reign, rule; ~ino 3.: queen; ~ino: queen; ~ido: prince; ~idino: princess; ~lando, : kingdom.

belorusaj

~o 1.: кароль, цар; ~o 2.: кароль; ~o 3.: кароль; ~a: каралеўскі, царскі; ~i: валадарыць, панаваць; ~ino 1.: каралева, царыца; ~ino 2.: каралева, царыца; ~ino 3.: фэрзь; ~ino 4.: дама (у картах); ~ido: каралевіч, царэвіч; ~lando, : каралеўства, царства.

bretonaj

~ino 3.: rouanez.

ĉeĥaj

~ino 3.: dáma, královna; ~ino 3.: dáma, paní.

francaj

~o: roi; ~o de ~oj: roi des rois; ~a: royal; ~i: régner; ~ino 3.: dame; ~ino: reine; ~ido: prince (fils de roi); ~idino: princesse; ~lando, : royaume. de nehavanto eĉ ~o nenion ricevos: la plus belle fille du monde ne peut donner que ce qu'elle a; inter blinduloj ~as la strabuloj: au royaume des aveugles les borgnes sont rois.

frisaj

~ino: keningin; ~lando, : keninkryk.

germanaj

~o: König; ~a: königlich; ~i 1.: regieren (als König), herrschen (als König); ~i: regieren, herrschen; ~ino 3.: Dame; ~ino: Königin; ~ido: Königssohn, Prinz (Königssohn); ~idino: Königstochter, Prinzessin (Königstochter); ~lando, : Königreich. inter blinduloj ~as la strabuloj: unter den Blinden ist der Einäugige König.

hispanaj

~o: rey; ~o de ~oj: rey de reyes; ~a: regio, real; ~i 1.: reinar; ~i: reinar; ~ino 3.: dama, reina; ~ino: reina; ~ido: príncipe; ~idino: princesa, infanta; ~lando, : reino. inter blinduloj ~as la strabuloj: en el país de los ciegos, el tuerto es el rey.

hungaraj

~o: király; ~o de ~oj: királyok királya; ~a: királyi; ~i 1.: uralkodik (mint király); ~i: uralkodik; ~ino 1.: királynő; ~ino 2.: királyné; ~ino 3.: királynő; ~ino 4.: dáma; ~ido: királyfi; ~idino: királylány; ~lando, : királyság. de nehavanto eĉ ~o nenion ricevos: ahol nincs, ott az Isten sem vesz; via ~a moŝto: felséged; inter blinduloj ~as la strabuloj: vakok között félszemű a király.

idaj

~lando, : rejio.

indoneziaj

~o: raja; ~o de ~oj: maharaja, raja segala raja; ~i 2.: [atur] mengatur, [kuasa] menguasai; ~ino 1.: rani, ratu; ~ino 2.: permaisuri, rani; ~ido: pangeran; ~idino: putri; ~lando, : [raja] kerajaan.

italaj

~ino 3.: donna (scacchi).

katalunaj

~ino 3.: dama.

nederlandaj

~o: koning; ~o de ~oj: heer der heren; ~a: koninklijk; ~i: regeren; ~ino 3.: koningin; ~ino: koningin; ~ido: koningszoon; ~idino: koningsdochter; ~lando, : koninkrijk.

polaj

~o 1.: król; ~o 2.: król; ~o 3.: król; ~o de ~oj: szachinszach; ~a: królewski; ~i 1.: królować; ~i 2.: królować, panować, władać, rządzić; ~ino 1.: królowa; ~ino 2.: królowa; ~ino 3.: królowa, hetman; ~ino 4.: dama, królowa; ~ido: królewicz; ~idino: królewna; ~lando, : królestwo. de nehavanto eĉ ~o nenion ricevos: z pustego i Salomon nie naleje.

portugalaj

~o: rei; ~o de ~oj: rei dos reis; ~a: real, régio, realengo; ~i 1.: ser rei, reinar; ~i 2.: reinar; ~ino 1.: rainha; ~ino 2.: rainha; ~ino 3.: dama; ~ino 4.: rainha, dama; ~ido: príncipe; ~idino: princesa; ~lando, : reino. inter blinduloj ~as la strabuloj: em terra de cego quem tem um olho é rei.

rusaj

~o 1.: король, царь; ~o 3.: король; ~o de ~oj: царь царей; ~a: королевский, царский; ~i 1.: царить, царствовать; ~i 2.: царить; ~ino 1.: королева, царица; ~ino 2.: королева, царица; ~ino 3.: ферзь; ~ino 4.: дама (в картах); ~ido: королевич; ~idino: королевна, царевна; ~lando, : королевство, царство. de nehavanto eĉ ~o nenion ricevos: на нет и суда нет; inter blinduloj ~as la strabuloj: на безрыбье и рак рыба.

volapukaj

~o: reg; ~ino: jireg; ~lando, : regän.

fontoj

1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 37
2. La Nova Testamento, Apokalipso 17:14
3. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 42
4. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 11:42
5. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Ester 1:1
6. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 15:8
7. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉapitro 14a, ruzo kontraŭ ruzo
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, reĝidino sur pizo
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 45:13
10. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉap. 1a.
11. Karel Čapek, tr. Josef Vondroušek: Aleksandro la Granda, Libro de apokrifoj
12. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Dio de dormo
13. Vikipedio, Pacha Kutiq

~o: Mankas verkindiko en fonto.
~o de ~oj: Mankas dua fontindiko.
~a: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~i: Mankas verkindiko en fonto.
~ino: Mankas dua fontindiko.
~lando, : Mankas dua fontindiko.


[^Revo] [regx.xml] [redakti...] [traduki...] [artikolversio: 1.49 2017/12/23 07:10:13 ]