*herb/o

*herbo  

1.  
Nealta natura vegetalaro, kiel tiu kovranta la grundon en stepo, paŝtejogazono, konsistanta el unujaraj aŭ plurjaraj radikhavaj vegetaloj kun maldika trunko neligna: vojon batitan herbo ne kovras PrV ; depost tiu tempo la remparo fortikiĝis kaj baldaŭ kovriĝis per abunda herbo [1]; per herbo oni vin nutros kiel bovojn [2]; kiel herbo, matene ĝi floras kaj ĝermas, vespere ĝi dehakiĝas kaj sekiĝas [3]; venis akridoj kaj skaraboj sennombraj kaj formanĝis la tutan herbon en ilia lando [4], li ordonis al la homamasoj sidiĝi sur la herbo [5].
Rim.: Laŭ PIV2 tiusenca herbo konsistas el poacoj; kvankam iuj el ili (ekz-e festuko, elimo ktp) efektive estas tipaj herbospecoj, tamen reale temas pri multe pli vasta nocio. La koncepto ne estas bazita sur botanika klasifiko, ĝi estas ekologia kaj mastrumada: herbo1 estas vivoformo (ankaŭ trifolio kaj luzerno estas herboj, sen esti poacoj); kaj en la mastrumado herbo estas nocio, kontrasta al greno: seka herbo estas fojno, seka greno estas pajlo. Tritiko estas poaco, sed komunlingve ĝi ne estas herbo. Jen aŭtoritataj ekzemploj pri nepoaca herbo: ĉar kiel floro de herbo li forpasos [6]; la verda herbo kun la malgrandaj ruĝaj kaj blankaj floroj estis la subpieda tapiŝo [7]. [S. Pokrovskij]
2.  
KUIMED Iu el tiaj vegetaĵoj manĝebla kaj uzata kiel spicaĵo aŭ uzata por kuraci: legomoj: radikaj, foliaj, trunketaj, floraj kaj fruktaj, ― fungoj, salatoj kaj supaj herboj FK ; apud la freŝa herbobedo kuŝis la bastono de la patro [8]; macojn kun maldolĉaj herboj ili manĝu [9]; unu el la pastroj preparis rimedojn el herboj, mielo, oleo [10]; vino, saturita per muskato kaj bonodoraj herboj [11]; tiu herbo mirinda kaj benita de Allah, […] la tabako estas la plezuro de la hadĵioj, kiuj vojaĝas al Mekko FK ; paradiz-ĝardeneto monaĥa kun herboj, floroj kaj fruktarboj [12]; en graflando Flandrio, kiu estis sub la regado de franca reĝo, la bierfaristoj estis devigitaj uzi aliajn herbojn ol lupolo [13]; kuracaj herboj [14]; kolektantoj de fungoj kaj spicherboj [15].
3.  
BOT Nedaŭra planto: unujara (vivas nur unu jaron), somera (ĝermas printempe kaj fruktas somere aŭ aŭtune), vintra (ĝermas aŭtune kaj fruktas sekvajare printempe), dujara (ĝermas en unu jaro kaj floras kaj fruktas en sekva jaro), plurjara herbo.
Rim.: Atentu, ke herbo 1 estas uzata singulare kiel nenombrebla afero (same kiel greno, faruno), dum herbo 2 kaj 3 estas uzata kiel nombrebla afero ― t.e. unuopa vegetaĵo aŭ speco, tial aperanta plurale.
angle:
*grass
beloruse:
трава
bretone:
geotenn
bulgare:
трева
ĉeĥe:
bylina, tráva
france:
*herbe
germane:
1. Kraut, *Gras 2. Kraut (Küche, Pharmazie) 3. Kraut
hispane:
hierba
hungare:
itale:
erba
makedone:
трева
nederlande:
gras
pole:
*trawa
portugale:
erva
ruse:
*трава
slovake:
bylina, tráva
svede:
gräs
tokipone:
kasi

herbero  

Unuopa individua vegetalo el tiaj, kiuj konsistigas herbon1: floro falis ankoraŭ! sekiĝis herbero kaj mortis, velkis pro vintra la frosto ĝia verdanta folio [16]! marta mateno, / mateno suna, / lastaj nebuloj, unuaj herberoj [17]; la reĝidinoj rigardis unu la alian, rigardis sur la teron kaj inter la herberoj ili ekvidis grandajn nuksojn [18].
16. V. Langlet: Al la memoro de Jozef WasniewskiLudoviko Lazaro Zamenhof: Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto
17. C. Guglielminetti: Marto 1945, Nica Literatura Revuo, 4:2, p. 53
18. Tri reĝidinoj
bulgare:
стръкче трева
ĉeĥe:
stonek trávy
france:
brin d'herbe
itale:
filo d'erba
nederlande:
grasspriet
ruse:
травинка
slovake:
byľ

herbaĉo, trudherbo, misherbo  

AGR Herbo malutila por kultivo: inter herbaĉoj kaj urtikoj ĝi kuŝis tie en angulo [19]; planto, elfosita inter herbaĉoj kaj arbetoj [20]; kampa cirsio estas konsiderata kiel ĝena trudherbo, ĉar en kultivejoj ĝi disvastiĝas krom semoj de radikpecoj [21]; nun sur la kampoj kreskas nur misherboj, kaj homoj devas ĉirkaŭveturadi, migri al Moskvo kaj Leningrado por trovi laboron [22].
angle:
weed
beloruse:
пустазельле
bretone:
louzaouenn fall
bulgare:
плевел
france:
mauvaise herbe
germane:
Unkraut
hispane:
hierba mala
hungare:
gaz, dudva
itale:
erbaccia, pianta infestante, malerba
nederlande:
onkruid
pole:
zielsko, chwast
portugale:
erva daninha
ruse:
сорняк

*herbejo [23]  

AGR Loko, kie kreskas sovaĝa aŭ kulturata herbo: la herbejoj kovriĝas per brutaroj kaj la kampoj vestiĝas per greno [24]; fajro ekstermis la herbejojn de la stepo [25]; la fojno sur la verdaj herbejoj staris en fojnamasoj, kaj la cikonio promenadis sur siaj longaj ruĝaj piedoj [26]; marĉejo, ĉirkaŭita ĉiuflanke de malsekaj herbejoj [27]; ŝafoj kaj bovoj paŝtiĝadis sur la herbejo BdV ; ĉirkaŭe verdis bela herbejo, kovrita de primoloj, sovaĝaj timianoj kaj miloj da aliaj floroj, meze murmuris klara rivereto [28].
angle:
meadow, lawn, green, grassland
beloruse:
луг
bretone:
foeneg, geoteg, prad
bulgare:
ливада
ĉeĥe:
louka, lučina, palouk, trávník
france:
pelouse, prairie, pré
germane:
Wiese
hungare:
rét
itale:
prato
makedone:
ливада
nederlande:
weide
pole:
łąka
portugale:
prado
ruse:
луг
slovake:
lúka, trávnik

*herboriĉa

Plena da herbo: sur tiuj ĉi vastaj kaj herboriĉaj kampoj paŝtas sin grandaj brutaroj, precipe aroj da bellanaj ŝafoj [29]; kaŭze de plurjara sekego, la herboriĉa savano pli kaj pli dezertiĝas [30].
france:
gras (riche en herbe)
germane:
saftig (Wiese), grasig

birdoherbo  

(komune)
BOT Meza stelario: malgranda pendanta ĝardeno kun framboj kaj birdoherbo Fab3 ; la sturno fajfis […] kaj la avino pendigis birdoherbon super la kaĝo [31].
angle:
chickweed
bretone:
brignen-logod, glered
bulgare:
врабчови чревца
france:
mouron blanc
germane:
Vogelmiere
hungare:
tyúkhúr
itale:
centocchio
latinece:
Stellaria media
nederlande:
muur (vogelkruid), vogelkruid
portugale:
erva-de-passarinho

hundherbo  

(komune)
BOT Hunda elimoagropiro: elimo aŭ hundherbo estas genro de plantoj […], parenca al elitrigio [32].
beloruse:
пырнік
bretone:
treuzgeotenn
france:
chiendent
germane:
Quecke
hispane:
grama
hungare:
búzafű
nederlande:
kweek
pole:
perz
portugale:
grama
ruse:
пырей

kuracherbo

MED Herbospeco uzata por kuracado: dozoj da kuracherbaj medikamentoj [33]; neniu kuracherbo, neniu sorĉdrogo kaj neniu sekreto de la naturo ekzistas, kiun li ne konas [34]; unu el miaj preferataj kaj ŝatataj kuracherboj estas topinamburo [35].
33. Chun-Chan Yeh, trad. W. Auld: Montara Vilaĝo, 1984
34. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Destino de Atrejo
35. Monato, Julius Hauser: Topinamburo ĉu herbaĉo?
bulgare:
билка
ĉeĥe:
léčivka, léčivá bylina, léčivá rostlina
france:
plante médicinale, simple (plante médicinale)
germane:
Heilkraut
slovake:
liečivá rastlina

panherbo  

(komune)
AGR=cerealo
angle:
cereal
beloruse:
збожжа, збажына, злак
france:
céréale
germane:
Getreide
greke:
δημητριακός
hispane:
cereal
hungare:
gabonanövény, gabonaféle, kenyérgabona
itale:
cereale
nederlande:
koren
pole:
zboże
portugale:
cereal
ruse:
злак
slovake:
obilie

verukherbo  

(komune)
BOT Kelidonio: kelidonio aŭ verukherbo estas palearktisa genro de papavacoj kun nur unu specio [36].
beloruse:
падтыньнік
bretone:
louzaouenn-ar-plac'h-koant
ĉeĥe:
vlaštovičník větší
france:
chélidoine
germane:
Warzenkraut, Schöllkraut
hungare:
fecskefű
itale:
celidonia
latinece:
Chelidonium majus
nederlande:
stinkende gouwe
pole:
glistnik, jaskółcze ziele
portugale:
celidônia, ceruda, erva-das-verrugas, erva-andorinha
ruse:
чистотел
slovake:
lastovičník väčší

administraj notoj

hund~o: Mankas dua fontindiko.
pan~o: Mankas fontindiko.
pan~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
veruk~o: Mankas dua fontindiko.