*radi/o

*radio

1.
Rektlinia mallarĝa lumstrio: hela radio de la suno [1]; la unua radio de la suno [2]; sur la herbo malantaŭ la dikaj trunkoj brilis la oraj strioj de la sunaj radioj IK ; [la] tonoj melankolie kunfandiĝadis kun la lunaj radioj, penetrantaj tra la fenestro Marta ; li eksentis subite kvazaŭ radion de fulmo [3]; veni sub la radiojn de la lampo [4]; (figure) popoloj iros al via lumo, kaj reĝoj al la brilo de viaj radioj [5]; (figure) leviĝos suno de justeco, kaj sanigo estos en ĝiaj radioj [6]. VD:kisi.
2.
Ĉiu aparta elsendaĵo el energifonto: radio de varmo, ultraviola lumo; la rapideco de la radio de lumo [7]; rentgen-, alfa-, beta- kaj gama-~oj; en fiziko, rentgeno (simbolo R) estas mezurunuo por joniga radiado (kiel ikso-radioj kaj gamaj radioj) [8]; RAD radio-aparato [9]; radioamatoro [10]; mi eĉ ne kuraĝis ŝalti la radioricevilon [11]; poŝtelefonoj […] estas malsanigaj pro la radioj uzataj por tiu ĉi moderna kaj populara komunikilo [12].
3.
Radiofonio: helpokrio (per radio) [13]; radiostacio; varsovia solenaĵo, kiun oni povis spekti en la televido kaj aŭskulti en la radio [14]; Pola Radio persatelite elsendas esperantlingvajn programojn [15]; radioprogramoj [16].
4.
(figure) Io, kio iras de iu centra punkto, discelante kiel branĉoj de ventumilo: aksoj kaj aksingoj kaj radradioj kaj radrondoj [17]; en la mezo de la granda salono batis alta fontano, ĝiaj radioj sin levadis ĝis la vitra kupolo de la plafono [18]; el la deklivo fluetis fontoj en formo de dikaj radioj de akvo [19]; ŝtofo kun radioj, blankaj kaj rozokoloraj Marta ; [lekanto] kun siaj brilante blankaj folietoj, sidantaj kiel radioj ĉirkaŭ la interna flava suno [20]; la harpunon oni enpuŝis al la rosmaro en la bruston tiel, ke radio da varma sango elŝprucis trans la glacion kiel fontano [21].
5.
(figure) Ĝojbrila aspekto: super la vizaĝo de la patrino kuris radio da feliĉo FK ; nenia radio de amo, boneco, malsevereco BdV ; radio da espero; radiluma estonto.
6.
MAT(arkaismo) [22] Radiuso: armeo estas nenie en almenaŭ trimejla radio (en cirklo kun trimejla radio) [23]; la rigardo ĉirkaŭprenis en kelkmejla radio preskaŭ la tutan provincon [24]; sur la sfero ĉiela havanta I kiel centron, C sek D kiel radion, ni konsideru […] FK .
7.
MATMatVort =duonrekto.
afrikanse:
 radio
albane:
 radio
amhare:
 ሬዲዮ
angle:
 ray
arabe:
 راديو
armene:
 ռադիո
azerbajĝane:
 radio
beloruse:
1. прамень 3. радыё 4. прамень, радыюс, сьпіца 5. прамень 6. радыюс 7. прамень
bengale:
 রেডিও
birme:
 ရေဒီယို
bosne:
 radio
bulgare:
1. лъч 3. радио 4. лъч 5. лъч 6. радиус 7. лъч
ĉeĥe:
 dosah, okruh, paprsek, polopřímka, rádius
dane:
 radio
estone:
 raadio
eŭske:
 radio
filipine:
 radyo
france:
1. rayon (p.ex. lumineux) 3. radio ~luma: radieux. 5. rayon (p.ex. de bonheur)
galege:
 radio
germane:
1. Strahl 3. Radio, Radioapparat, Radiogerät, Rundfunkgerät, Rundfunkempfänger 4. Strahl 5. Strahlen 6. Radius 7. Halbgerade
guĝarate:
 રેડિયો
haitie:
 radyo
haŭse:
 radio
hinde:
 रेडियो
hispane:
1. rayo 3. radio 4. rayo ~luma: radiante. 6. radio 7. semirrecta
hungare:
1. sugár 3. rádió, rádiózás 4. sugár ~o da espero: reménysugár. ~luma: ragyogó. 5. sugár (átv.) 6. sugár (fél átmérő) 7. félegyenes
igbe:
 redio
indonezie:
1. radiasi 3. radio 4. jari-jari, radius
irlande:
 raidió
islande:
 útvarp
japane:
 ラジオ
jide:
 ראַדיאָ
jorube:
 redio
kanare:
 ರೇಡಿಯೋ
kartvele:
 რადიო
kazaĥe:
 радио
kirgize:
 радио
kmere:
 វិទ្យុ
koree:
 라디오
korsike:
 radiu
kose:
 unomathotholo
kroate:
 radio
kurde:
 radyo
latve:
 radiofrekvenču
laŭe:
 ວິທະຍຸ
litove:
 radijo
makedone:
 радио
malagase:
 onjam-peo
malaje:
 sejuk
malajalame:
 റേഡിയോ
malte:
 radju
maorie:
 reo irirangi
marate:
 रेडिओ
monge:
 xov tooj cua
mongole:
 радио
nederlande:
1. straal 3. radio 4. spaak 5. straal 6. radius 7. halfrechte
nepale:
 रेडियो
njanĝe:
 wailesi
okcidentfrise:
 radio
panĝabe:
 ਰੇਡੀਓ
paŝtue:
 راډیو
pole:
1. promień 3. radio 5. blask 6. promień 7. półprosta
portugale:
1. raio
ruande:
 radiyo
ruse:
1. луч 3. радио 4. луч, радиус, спица (в колесе) 5. луч 6. радиус 7. луч
samoe:
 leitio
sinde:
 ريڊيو
sinhale:
 ගුවන් විදුලි
skotgaele:
 rèidio
slovake:
 dosah, lúč, okruh, rádius
slovene:
 radijska
somale:
 raadiyaha
ŝone:
 redhiyo
sote:
 -le-moea
svahile:
 za Redio
taĝike:
 радио
taje:
 วิทยุ
tamile:
 ரேடியோ
tatare:
 радио
telugue:
 రేడియో
tibete:
 རླུང་འཕྲིན་
ukraine:
 радіо
urdue:
 ریڈیو
vjetname:
 radio
zulue:
 umsakazo

radii

1.
(x)
Eligi kaj dissendi radiojn de lumo aŭ varmo: la suno radiis oblikve; en la varmaj landoj la suno radias (radie dissendas) alian varmegon ol ĉe ni [25]; milionoj da steloj eklumis, milionoj da diamantaj lampoj radiis [26]; radianta blua stelo [27]; (figure) lernejo estas fajrejo disradianta la spiritan vivon; lumo, kiu povus priradii la problemon [28]; kvin pladoj preparitaj el fungoj havantaj 600 Bq da cezio-137 radias sur homa korpo preskaŭ samforte kiel unu aviadilflugo tra Atlantiko [29]; tiaj ĉi skaniloj retroradias fotonojn [30].
2.
(ntr)
Disiri de iu punkto discelante kvazaŭ radioj de rado: pavoj kun etenditaj radiantaj vostoj [31]; el tiuj ŝtonaj muroj disradias tutmondaj konfliktoj [32]; preskaŭ ĉiuj fervojaj kaj ŝoseaj komunikiloj elradias el Dublino [33]; (figure) ĉio liapluma elradias simpation [34]; ili elradias originalecon, modestan noblecon, daŭremon, estetikan kaj materian valoron, foje eĉ humuron [35].
3.
(figure) Ĝoje aŭ pompe brili: ŝiaj okuloj radiis [36]; radianta rideto BdV ; radianta de feliĉo [37]; lia vizaĝo radiis pro ĝojo; el lia persono radias majesteco; kolorriĉa, radianta altaro [38]; okuloj, radiantaj per la lasta brilo de la vivo Marta ; la milkolora beleco de la floroj radias en la ĝardenoj; li lumradiis de ĝojo [39].
beloruse:
1. выпраменьваць, прамяніцца, зьзяць 2. выходзіць (як прамень) 3. зьзяць, прамянець
bulgare:
 излъчвам
ĉeĥe:
 rozzářit, vysílat rozhlasem
france:
 émettre 1. rayonner 2. rayonner 3. rayonner
germane:
1. strahlen 2. ausstrahlen 3. strahlen
hispane:
1. irradiar
hungare:
3. sugároz, kisugároz
nederlande:
1. uitstralen 3. stralen
pole:
1. promieniować 2. rozchodzić się (promieniście) 3. błyszczeć, brylować
ruse:
1. излучать, сиять 2. исходить 3. сиять, лучиться
slovake:
 sálať, vyžarovať, žiariť
ukraine:
 випромінювати, сяяти, сіяти, радирувати, передавати по радіо

radiado

Elsendado de lumo, de energio: elmetita al intensa suna radiado [40]; ultraviola radiado [41]; elektromagneta radiado, do jen survojas fotonoj [42]; denaskaj genetikaj difektoj, rezulte de radiado [43]; altenergiaj kosmaj radioj kaj alia joniganta radiado [44]; de radioaktiveco estas tri ĉefaj specoj: alfa-radiado, beta-radiado kaj gama-radiado [45]; beta-radiado konsistas el rapidflugaj elektronoj [46]; alfa-radiado konsistas el rapidflugaj atomkernoj de heliumo [47]; tutkorpaj skaniloj, funkciantaj per rentgena radiado [48].
beloruse:
 выпраменьваньне, радыяцыя
germane:
 Strahlung
ukraine:
 випромінення, випромінювання, радіація

administraj notoj