modal/o

modalo  

1.  
FILPIV1 (Logiko) Speciala kondiĉo, al kiu estas subordigita la aserto de opinio: la modaloj de ebleco, de eventualeco; laŭ I. Kant la kategorioj de modalo estas ebleco, realeco kaj neceseco.
2.  
GRA Gramatika kategorio indikanta rilaton de diro al la realo (konstato, eventualo, probablo, deziro, ordono ktp) kaj esprimata per verbaj formoj (verba modalo) aŭ per aliaj rimedoj (intonacio, modalaj vortoj ktp): la indikativa, ordona, demanda modaloj de frazo.
Rim.: PAG kaj PIV nomas tion modo2, sen zorgi pri la komunlingva homonimo aŭ pri neverbaj modalaj vortoj.
3.  
GRA=moduso
Rim.: Tiel uzas la vorton „modalo“ PAG kaj PIV.
4.  
MUZ Gamo1; la maniero, kiel plentonoj kaj duontonoj estas aranĝitaj en la gamo: ~o minora, maĵora, doria, lidia, frigia, miksolidia ktp [1]. TUT:tonalo
angle:
1. modality 2. modality
beloruse:
1. мадальнасьць 2. мадальнасьць, лад (дзеяслова) 3. форма дзеяслова
ĉeĥe:
modalita
germane:
1. Modalität 4. Tonart, Modus (Tonart)
hungare:
1. modalitás 2. mód(nyelvtani) 3. igealak
nederlande:
modaliteit
pole:
modus, postać czasownika 3. modus
portugale:
modal
rumane:
modus, forma verbului
ruse:
1. модальность 2. модальность, наклонение (глагола) 3. форма глагола
slovake:
modalita

modala  

Rilata al modalo2: „ĉu“, „kvazaŭ“, „eble“, „certe“, „nepre“ estas modalaj vortoj; „devi“, „povi“, „necesas“ estas modalaj verboj.
angle:
~aj vortoj: modal words ~aj verboj: modal verbs modal
beloruse:
мадальны
ĉeĥe:
modální, podmíněný
france:
~aj vortoj: adverbes de modalité modal
germane:
modal
hungare:
~aj vortoj: módosítószó ~aj verboj: módbeli segédige módbeli, módosító, modális
nederlande:
modaal
pole:
modalny
rumane:
modal
ruse:
~aj vortoj: модальные слова ~aj verboj: модальные глаголы модальный
slovake:
modálny, podmienený

modala logiko  

FILMAT Propozicia logiko etendita per esprimiloj de modalo1 („nepre“, „eble“, „probable“ ktp): la normala Devo-Logiko (SDL) (difinita de la finna filozofo Georg Henrik von Wright) estas normala modala logiko kun modalaj operatoroj `O` por devo kaj `P` por permeso [2].
angle:
modal logic
beloruse:
мадальная лёгіка
germane:
Modallogik Modallogik, Modalitätlogik
hungare:
modális logika
pole:
logika modalna
rumane:
logica modal
ruse:
модальная логика

verba modalo  

GRA Modalo2 esprimita per speciala gramatika formo: en Esperanto la realan modalon esprimas indikativo („mi vidas“, „vidate“ ktp); la hipotezan modalon esprimas kondicionalo („mi vidus“); ordonan modalon esprimas volitivo („li vidu“, „farenda“).
Rim.: La nombro de verbaj modaloj gramatikaj konsiderinde varias, de 3–5 el la lingvoj hindeŭropaj ĝis 10–14 en la lingvoj tjurkaj.
angle:
verbal modality, mood
beloruse:
мадальнасьць (дзеяслова), лад (дзеяслова)
germane:
Modalverb Modus
hungare:
igemód
pole:
czasownik modalny
rumane:
verbe modale
ruse:
глагольная модальность, наклонение (глагола)
Rim. 1: PV kaj PIV markas ĉi tiun radikon kiel Zamenhofan, sed Zamenhofa ekzemplo mankas, kaj estas neklare, en kiu senco (kaj en kiu formo) Zamenhof uzis tiun vorton.
Rim. 2: La vortoj modalo, modo, moduso estas etimologie parencaj, devenante el Latina radiko kies sencoj estis „mezuro“, „maniero“, „regulo“; la plej gravaj nocioj devenas el la senco „maniero“ tamen ili estas tre malproksimaj kaj diversaj lingvoj malsame distribuas inter ili. La moderna internacia tendenco (aŭ modo) ŝajnas preferi la vorton „modalo“ por la subjektiva senco „maniero pensi“ (konforme al modalo1). Tiu ĝenerala koncepto nature kovras ankaŭ la sencon de verbaj modaloj, kiujn la esperanta gramatika tradicio bedaŭrinde preferas misnomi „modoj“. La tradicio filozofia uzas formon similan al „moduso“ por la objektiva senco „maniero esti, aperi“ (moduso1). La lingvoj latinidaj uzas por la abstraktaj sencoj (kaj la objektivaj, kaj la subjektivaj) virgenran mode, modo. Esperanto ne uzas gramatikan genron por sencodistingo, sed la uzo de „moduso“ ebligas lasi al la komunuza „modo“ nur la kutiman sencon de socia-personaj preferoj vestadaj kaj kondutaj. [Sergio Pokrovskij]

administraj notoj

~a: Mankas fontindiko.
~a: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~a logiko: Mankas dua fontindiko.
verba ~o: Mankas fontindiko.
verba ~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.